Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào ngày 8/3, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố kế hoạch đánh thuế mới lên thép và nhôm nhập khẩu, viện dẫn điều luật hiếm khi được sử dụng - an ninh quốc gia. Đây là bước đi đầy mạo hiểm. Đánh thuế có thể giúp Trump thực hiện lời hứa lúc tranh cử - vực dậy các khu vực và ngành công nghiệp bị thiệt hại bởi toàn cầu hóa, nhưng đồng thời, cũng châm ngòi cho một cuộc chiến thương mại lớn giữa Mỹ với các nước đồng minh lẫn các nước đối nghịch.

Tác giả Jonathan D. Moyer và David K. Bohl đã tiến hành nghiên cứu về rủi ro địa chính trị đi kèm với các cuộc căng thẳng thương mại, cũng như nghiên cứu tác động của vấn đề thương mại lên khả năng gây ảnh hưởng của một quốc gia. Theo nghiên cứu, hành vi bảo hộ thương mại của Mỹ - và mối đe dọa về chiến tranh thương mại – sẽ làm tổn thương đến hoạt động thương mại quốc tế, và làm giảm khả năng gây ảnh hưởng trong chính sách ngoại giao của nước này.

Mỹ cần cân nhắc các đánh đổi về kinh tế

Bảo hộ thương mại có tác động dễ nhận thấy lên vấn đề kinh tế và chính trị. Ở trong nước, bảo hộ một ngành nào đó trước sự cạnh tranh của nước ngoài có thể làm cầu trong nước tăng, và theo lý thuyết, số lượng việc làm trong khu vực được bảo hộ cũng sẽ tăng. Nhưng ở đây có sự đánh đổi, bởi vì bảo hộ làm tăng chi phí cho các khu vực không được bảo hộ (sản phẩm bảo hộ là đầu vào của các khu vực này), nên dẫn đến việc làm ở các khu vực đó sẽ bị giảm.

Ở cấp độ quốc gia, bảo hộ thương mại làm giảm tăng trưởng kinh tế trong dài hạn, tăng giá cả hàng hóa và tăng lạm phát (bất lợi cho hoạt động đầu tư nội địa), và có khả năng kéo theo tăng giá đồng đô la (bất lợi cho hoạt động xuất khẩu của Mỹ).

Còn ở cấp độ quốc tế, chính sách bảo hộ kéo theo nhiều hệ lụy khác nhau. Khi Trump thông báo đánh thuế vào tuần trước, Liên minh châu Âu đã phản ứng khá gay gắt, Canada thì tỏ ra ngạc nhiên, còn Trung Quốc thì lên tiếng lo ngại.

Nhiều chuyên gia cho rằng, hành động bảo hộ của Mỹ rốt cuộc sẽ giúp Trung Quốc – gã khổng lồ về thương mại quốc tế - mở rộng tầm ảnh hưởng. Nhiều nhà phân tích đồng tình, việc Mỹ rút lui khỏi TPP đã làm cho chính sách ngoại giao của nước này giảm bớt sức ảnh hưởng. Thế nhưng, phần lớn các kết luận về mối quan hệ giữa chuyển biến trong thương mại quốc tế với mức độ gây ảnh hưởng chỉ mới dưới giác độ thảo luận, chưa có bằng chứng khoa học.

Hiện nay đã có một biện pháp mới để đo lường tầm ảnh hưởng của Mỹ trên toàn cầu.

Trong một báo cáo được xuất bản mới đây bởi Hội đồng Đại Tây Dương, Trung tâm Dự báo Quốc tế Pardee và Trung tâm Nghiên cứu chiến lược Hague đã giới thiệu một phương pháp mới với tên gọi “Khả năng gây ảnh hưởng chính thức song phương” (Formal Bilateral Influence Capacity - FBIC).

Phương pháp FBIC đo lường mối tương quan và phụ thuộc lẫn nhau giữa các quốc gia theo từng cặp, trong một khoảng thời gian nhất định. Báo cáo dùng mô hình FBIC để đo lường mức độ phụ thuộc kinh tế, chính trị và an ninh giữa các nước với nhau. Lấy ví dụ, nếu một nước như Israel phụ thuộc nhiều vào Mỹ trong việc mua bán vũ khí trang bị cho lực lượng an ninh, thì nước Mỹ có thể vận dụng sức ảnh hưởng của mình lên Israel. Hay nếu giao thương với Trung Quốc chiếm phần lớn trong hoạt động kinh tế của một nước – ví dụ Burma – thì Trung Quốc có thể gây ảnh hưởng lên Burma.

Cách tiếp cận mới này có thể đo lường ảnh hưởng thực tế của của một nước lên một nước khác – điều mà trước nay không thể đo lường có hệ thống được. Phương pháp FBIC giúp giải thích làm sao một nước có thể dùng quan hệ kinh tế, an ninh, chính trị để ảnh hưởng đến hành vi của một nước khác.

Số liệu cho thấy sức ảnh hưởng trên toàn cầu của Mỹ suy giảm

Một nghiên cứu thứ hai đã sử dụng các dữ liệu trên để chạy mô hình tương quan giữa rủi ro địa chính trị với chủ nghĩa bảo hộ. Kết quả cho thấy, có sự thay đổi lớn trong tình hình chính trị quốc tế từ cuối Chiến tranh lạnh đến nay, với việc Trung Quốc đang ngày càng gia tăng tầm ảnh hưởng lên nhiều quốc gia ở Đông Nam Á cũng như ở châu Phi.

Mạng lưới các nước do Mỹ chi phối vẫn chủ yếu tập trung ở bán cầu Tây và bao gồm các đồng minh chiến lược ở Trung Đông – ví dụ như Ả rập Saudi và Israel – ở Đông Á và Đông Nam Á – ví dụ như Nhật Bản và Hàn Quốc.

FBIC cho thấy trong năm 2015, Hoa Kỳ có ảnh hưởng lên hơn 115 quốc gia, nhiều hơn so với Trung Quốc (71 quốc gia). Số liệu trên chỉ là so sánh trực tiếp về số lượng nước chịu ảnh hưởng của Mỹ và Trung Quốc, chưa đề cập đến nước nào gây ảnh hưởng lớn hơn ở từng quốc gia.

Con số này sẽ ra sao trong tương lai? Trong kịch bản cho năm 2025, giả định thương mại quốc tế tăng trưởng ổn định, phạm vi ảnh hưởng của Trung Quốc sẽ mở rộng ra thêm ở châu Á và châu Phi. Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì mạng lưới hiện tại (bao gồm các nước ở Đông Á và Đông Nam Á). Đến năm 2025, số lượng quốc gia chịu ảnh hưởng từ Mỹ sẽ ít hơn Trung Quốc 5 quốc gia.

Tuy nhiên, nếu trong bối cảnh Mỹ đánh thuế lên hàng hóa và dịch vụ nhập khẩu (giả định bảo hộ với quy mô còn sâu rộng hơn những gì mà Trump thông báo gần đây, xảy ra khi căng thẳng thương mại leo thang), thì phạm vi ảnh hưởng của Mỹ ở châu Á sẽ giảm sút nhanh hơn nhiều. Lúc đó, Trung Quốc sẽ vượt qua Mỹ 22 nước về số lượng quốc gia chịu ảnh hưởng. Đáng lo ngại hơn khi danh sách này bao gồm Indonesia, Nigeria, Pakistan và Thái Lan – các nước vốn rất quan trọng về mặt chiến lược đối với Mỹ.

Nói tóm lại, mặc dù Hoa Kỳ đang dần mất đi nền tảng chính trị quốc tế về tay Trung Quốc, tiến trình thay đổi nhanh hay chậm vẫn sẽ phụ thuộc vào chính sách thương mại của nước này. Và ở đây, đánh thuế thương mại sẽ là con đường làm giảm sút ảnh hưởng của Mỹ nhanh hơn bất kỳ hành động nào khác.

Tác giả:

Jonathan D. Moyer – Giáo sư phụ tá của Trường Nghiên cứu Quốc tế Josef Korbel, Đại học Denver, đồng thời là Giám đốc Trung Tâm Dự báo Quốc tế Frederick S. Pardee.

David K. Bohl – chuyên gia nghiên cứu tại Trung Tâm Dự báo Quốc tế Frederick S. Pardee thuộc Trường Nghiên cứu Quốc tế Josef Korbel, Đại học Denver

Nguồn: Washington Post – TQ

Từ khóa: Bảo hộ, mô hình, thương mại, ảnh hưởng, địa chính trị, tương quan, mô hình