Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Đã 8 năm kể từ sau cuộc khủng hoàng tài chính thế giới, bất chấp những nỗ lực to lớn từ các nhà hoạch định chính sách toàn cầu, chúng ta vẫn chưa thể tận hưởng sự hồi phục trên diện rộng cần thiết để tạo ra một thế giới an toàn và thịnh vượng hơn. Quả thực, bằng những biện pháp kích thích kinh tế, các ngân hàng trung ương đã giúp tái cân bằng nền kinh tế các nước phương Tây. Tuy nhiên, đâu mới là chất xúc tác để đưa chúng ta trở về thời kỳ tăng trưởng mạnh mẽ của những thập kỷ trước?

Chúng ta không cần phải nhìn đâu xa, bởi vì chất xúc tác ấy đang tồn tại trong các container hàng hóa được vận chuyển ra vào cảng biển gần ngay bên cạnh. Nói một cách đơn giản, giải pháp dễ dàng nhất để mở rộng nền kinh tế toàn cầu là thông qua việc mở rộng hệ thống thương mại toàn cầu.

Quả thực, tự do thương mại đang chịu nhiều chỉ trích từ những người theo chủ nghĩa dân túy ở phương Tây, họ đỗ lỗi cho thương mại là nguyên nhân gây ra tình trạng mất việc làm. Trong thực tế, hoạt động thương mại không làm mất nhiều việc làm bằng công nghệ tự động hóa - một nhân tố còn khó kiểm soát hơn. Vậy nên, mặc dù lĩnh vực thương mại đang hứng chịu mọi chỉ trích, thực tế là hoạt động thương mại xuyên biên giới đã đóng một vai trò hiển nhiên trong việc đem lại sự thịnh vượng toàn diện cho cả thế giới trong hơn 60 năm qua.

Rất nhiều bài nghiên cứu đã chứng minh rằng, trong hơn nữa thập kỷ qua, thương mại đã đóng một vai trò to lớn trong việc tạo ra việc làm, nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống – cũng như làm giảm tình trạng nghèo đói, lao động trẻ em, nô lệ, và thậm chí là xung đột quân sự. Một bài nghiên cứu thực hiện trên 40 nền kinh tế còn phát hiện ra rằng, thương mại giúp gia tăng sức mua cho các hộ gia định thu nhập thấp lên khoảng 66%, bởi vì những người nghèo thường chi tiêu nhiều hơn vào các mặt hàng như lương thực và quần áo.

Bất chấp các bằng chứng rõ ràng ấy, những lời chỉ trích dường như vẫn không biến mất. Nhưng nếu nhìn nhận một cách chân thật, chúng ta cũng phải thừa nhận rằng hệ thống thương mại toàn cầu đã không còn bắt kịp với những thay đổi của hoạt động thương mại hiện đại. Chúng ta cũng cần công nhận rằng những lợi ích dài hạn thường có ý nghĩa dưới góc độ kinh tế vĩ mô, trong khi những tổn thất trong ngắn hạn lại dễ cảm nhận hơn dưới góc độ từng cá nhân.

Để giành lại lòng tin từ giới phê bình, hệ thống thương mại toàn cầu cần một cuộc cải cách to lớn. Chúng ta có thể bắt đầu từ bốn vấn đề sau đây:

Cải cách WTO

Kể từ khi thành lập vào năm 1995, Tổ chức Thương mại Thế giới đã đối mặt với không ít lời chỉ trích: các vụ kiện kéo dài quá lâu, và quá nhiều quốc gia phớt lờ quy tắc thông báo, và nhiều bất cập khác nữa. Tuy nhiên, người ta lại dễ dàng quên đi rằng, trước khi WTO ra đời, hệ thống thương mại toàn cầu từng bị điều khiển bởi một nhóm những nền kinh tế lớn nhất thế giới, theo hướng chỉ có lợi ích riêng cho những cường quốc này. Sự ra đời của WTO giúp đẩy nhanh quá trình tự do hóa thương mại và đem lại cho các quốc gia, cả lớn lẫn nhỏ, một hệ thống giải quyết tranh chấp theo luật định, thay vì bằng quyền lực. Kết quả là, ngày càng có nhiều quốc gia sẵn sàng trình những khiếu nại của mình lên WTO.

WTO không phải là một tổ chức hoàn hảo. Tuy nhiên, hệ thống thương mại toàn cầu vẫn cần có một cơ quan quản lý mạnh mẽ làm trọng tâm. Và hệ thống quản lý dựa trên quy tắc của WTO giúp tạo ra tính ổn định và rõ ràng mà các doanh nghiệp cần có trước khi họ quyết định đầu tư. Vì vậy, WTO cần được cải cách, chứ không phải thay thế. Bước đầu tiên mà WTO cần làm là cải cách lại sự minh bạch và hệ thống thông báo, và tăng tốc quy trình giải quyết tranh chấp.

Đưa luật thương mại vào lĩnh vực dịch vụ và kỹ thuật số

Các hiệp định thương mại ngày nay, bất kể hiệp định song phương, khu vực hay toàn cầu, có còn được soạn ra trong một thế giới nơi mà nền công nghiệp sản xuất dẫn dắt cả nền kinh tế? Ngày nay, một thế lực to lớn hơn nhiều đang chi phối kinh tế toàn cầu, đó là lĩnh vực dịch vụ, với các ngành nghề như công nghệ thông tin, logistics, thiết kế xây dựng, luật pháp và kế toán hiện có thể giao thương xuyên biên giới một cách dễ dàng.

Ngoài ra, nhiều dạng của hoạt động thương mại – bao gồm bán lẻ - đang chuyển dần sang kỷ nguyên kỹ thuật số. Đến năm 2020, giá trị của lĩnh vực thương mại điện tử xuyên biên giới được dự báo sẽ đạt mốc 1 nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, các quy chế về thương mại dường như vẫn chưa bắt kịp với lĩnh vực này. Chỉ 20% các hiệp định thương mại khu vực đề cập đến những vấn đề trong lĩnh vực thương mại điện tử như sự minh bạch, bảo vệ dữ liệu, và thương mại không giấy tờ. Việc pháp luật thương mại phải theo kịp với thời đại là một vấn đề bắt buộc.

Cải cách Hải quan

Mặc dù các rào cản thuế quan thường thu hút nhiều sự chú ý nhất, nhưng yếu tố thực sự làm tăng chi phí hoạt động thương mại lại là những biện pháp phi thuế quan, chẳng hạn như các thủ tục hải quan kém hiệu quả và hạn ngạch, các loại giấy phép và những quy định được thiết kế để bảo hộ nhà sản xuất nội địa. Hiệp định Tạo thuận lợi Thương mại (TFA) được phê chuẩn vào đầu năm 2017 có thể giúp loại bỏ các thủ tục quan liêu làm tăng chi phí giao dịch một cách không cần thiết.

Nếu được áp dụng khôn ngoan, TFA có thể cắt giảm chi phí giao dịch lên đến 15%, tạo điều kiện mở rộng hệ thống thương mại toàn cầu tương ứng 1 nghìn tỷ USD. Nhưng điều này sẽ đòi hỏi các nhà lập pháp ở mọi quốc gia phải đồng lòng trong việc thực thi cải cách các thủ tục thông quan, và đòi hỏi những người ủng hộ tự do thương mại như chúng ta phải tích cực vận động các chính phủ trên thế giới đưa ra những hành động đúng đắn.

Làm cho thương mại trở nên toàn diện hơn

Có một lời phê bình chính xác về hệ thống thương mại hiện hành, đó là hoạt động thương mại tạo ra kẻ thắng và người thua trong ngắn hạn. Vậy nên, kể cả khi thương mại đem lại những lợi ích to lớn trong dài hạn, chúng ta vẫn cần dành nhiều sự quan tâm hơn đến lực lượng lao động bị ảnh hưởng trong ngắn hạn do tác động của thương mại hoặc hiệu quả công nghệ - cũng như quan tâm đến những doanh nghiệp nhỏ giúp họ tham gia nhiều hơn vào hoạt động thương mại. Một hệ thống thương mại chỉ thực sự bền vững nếu mọi người đều được chia sẻ lợi ích từ nó. Vậy nên, chúng ta phải đảm bảo hoạt động thương mại diễn ra toàn diện hơn và giúp hỗ trợ cho sự phát triển bền vững.

Các chính phủ cũng cần phải tạo ra những mạng lưới bảo hiểm tốt hơn cho người lao động bị mất việc làm do tác động của dòng chảy thương mại hay kỹ thuật công nghệ. Sự hỗ trợ của chính phủ sẽ tồn tại dưới những dạng khác nhau tùy theo mỗi quốc gia, do sự khác biệt về văn hóa giữa các nước trên thế giới. Ở một vài nước, hình thức hỗ trợ có thể là trợ cấp chi phí tái đào tạo lao động thông qua các lớp dạy nghề hoặc thực tập. Ở một số nước khác, chính phủ có thể hỗ trợ qua tiền lương và bảo hiểm sức khỏe, và thậm chí cả sự hỗ trợ đặt biệt dành dành cho những doanh nghiệp và người nông dân bị ảnh hưởng. Các nước cần biến tấu các cách làm trên cho phù hợp với chính sách xã hội của nước mình, nhưng WTO và cộng đồng doanh nghiệp thực sự là nơi triển khai các giải pháp trên hiệu quả nhất.

Trong suốt thập kỷ qua, các hiệp định thương mại khu vực hoặc thậm chí song phương đều đang trở nên thông dụng hơn, điều đó nói lên rằng cơ chế đồng thuận trong WTO hiện nay (yêu cầu sự đồng thuận của tất cả 164 thành viên) đang gặp vấn đề. Tuy nhiên, để thương mại có thể thúc đẩy tăng trưởng toàn cầu – và để tăng trưởng diễn ra đồng đều, toàn diện – các chính phủ, doanh nghiệp, tổ chức phi doanh nghiệp (NGOs) và mọi người cần phải nỗ lực làm việc cùng nhau.

Những người ủng hộ tự do thương mại đều hiểu được lợi ích kinh tế từ việc cho phép hàng hóa và dịch vụ di chuyển tự do xuyên biên giới. Hệ thống thương mại của thế kỷ 21 cũng sẽ cho phép các chính phủ có thể nâng cấp các tiêu chuẩn về môi trường và lao động. Nhưng trước khi chúng ta có thể ủng hộ hoạt động tự do thương mại toàn cầu, chúng ta phải lưu ý rằng hệ thống thương mại của thế kỷ 21 cũng đòi hỏi áp dụng một môi trường chính sách của thế kỷ 21, để hoạt động thương mại có thể đem lại lợi ích cho tất cả mọi người.

Nguồn: Forbes - HN

Từ khóa: toàn cầu hóa, hiệp định tự do thương mại, cải cách WTO, rào cản phi thuế quan