Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump đang phô trương sức mạnh kinh tế của Hoa Kỳ ở Đông Á bằng các hiệp định thương mại tự do song phương thế hệ mới nhằm đối phó với các thách thức đến từ Trung Quốc. Thế nhưng, vũ khí mà Bắc Kinh dùng để đáp trả lại là các biện pháp chính trị.

Nếu xem xét kỹ hơn Chương trình tổng thể về thương mại trong năm 2017 của Tổng thống Mỹ và những sáng kiến cụ thể đi kèm, chúng ta có thể nhận ra được mẫu hình trong chiến lược của Trump.

Nếu như trước đây, Tổng thống Obama ủng hộ các hiệp định đa phương, toàn diện và liên kết khu vực như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định về Thương mại và Dịch vụ (TiSA), thì Tổng thống Trump lại thiên về thúc đẩy các thỏa thuận song phương và có chủ đích hơn.

Tổng thống Obama đã sử dụng các Hiệp định thương mại, ví dụ như Hiệp định thương mại tự do với Hàn Quốc, làm vũ khí để đối đầu với Trung Quốc trong khu vực. Nhưng hiện nay, Tổng thống Trump lại bỏ đi cách làm này. Nước Mỹ giờ đây ưu tiên dùng các đạo luật thương mại của chính nước này để chống lại hành vi trợ cấp của chính phủ nước ngoài – ngay cả khi điều đó có thể làm giảm uy quyền của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và có khả năng kéo theo các cuộc trả đũa về thương mại.

Các Hiệp định của Tống thống Trump tại châu Á.

Ngoài hiệp định với Australia, Hoa Kỳ hiện chỉ có 2 Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương đang có hiệu lực với các nước châu Á là FTA với Hàn Quốc và Singapore. Trong khi Trung Quốc có đến 9 FTA có hiệu lực tại châu Á, 5 FTA đang đàm phán và 4 FTA khác đang được xem xét.

Hoa Kỳ tự hào rằng họ có hơn 10 Hiệp định Khung về Thương mại và Đầu tư (TIFA) với các nước châu Á. Về cơ bản, các hiệp định này có thể là cơ sở để hình thành các FTA hoặc các Hiệp định Đầu tư song phương trong tương lai.

Các FTA và các TIFA trên không đơn thuần chỉ là chính sách thương mại của Mỹ hướng về châu Á. Động cơ thực sự phía sau là Mỹ muốn lồng ghép chiến lược an ninh vào vấn đề thương mại.

Các đời Tổng thống Hoa Kỳ trước đây đã hy sinh nền sản xuất công nghiệp trong nước để thúc đẩy thương mại quốc tế, dùng làm công cụ đàm phán để gây ảnh hưởng về an ninh lên các đối tác có ý nghĩa về mặt địa chính trị và lên các đối thủ. Trước nhiệm kỳ của Trump, Hoa Kỳ đã công khai chấp nhận thâm hụt thương mại như là cái giá phải trả cho việc thúc đẩy chương trình nghị sự về chính sách quốc phòng toàn cầu. Nếu mường tượng hóa các chiến lược trên bằng hình ảnh kim tự tháp, thì quốc phòng nằm tầng trên cùng, thương mại nằm ở tầng giữa và công nghiệp nằm dưới cùng.

Còn giờ đây, chiến lược mà Tổng thống Trump đang áp dụng là theo hình tam giác, trong đó, nền công nghiệp là đỉnh của tam giác, thương mại và quốc phòng liên kết với nhau, cùng ở cạnh dưới, với cấp độ ưu tiên ngang nhau. Chiến lược của Mỹ ở khu vực châu Á Thái Bình Dương thể hiện rõ nét nhất mô hình tam giác này.

Kiềm chế sức mạnh của Trung Quốc

Mục tiêu của Trung Quốc là sử dụng Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) nhằm thúc đẩy các dự án cơ sở hạ tầng lớn ở châu Á. Đáng chú ý nhất là Sáng kiến Một vành đai – Một con đường và Ngân hàng Đầu tư Cơ sở hạ tầng châu Á. Ngân hàng này hứa hẹn sẽ cạnh tranh với Ngân hàng Thế giới của các nước phương Tây và Ngân hàng Phát triển châu Á do Nhật Bản dẫn dắt.

Đây không phải là một cuộc chạy đua vũ trang, nhưng các dự án cơ sở hạ tầng, đầu tư và thậm chí là viện trợ nhân đạo đang làm đậm nét thêm cho chính sách “ngoại giao quyền lực mang màu sắc Trung Quốc” của Chủ tịch Tập Cận Bình. Điều này có nghĩa là các nước châu Á ngày càng lún sâu vào chính sách kinh tế và chiến lược của Trung Quốc.

Kỳ lạ là tam giác chiến lược của Tổng thống Trump lại làm cho chính sách của Hoa Kỳ giống như chính sách của Trung Quốc trước đây, sau khi nước này mở cửa nền kinh tế vào những năm 1980. Ngược lại, chính sách khu vực đậm nét của Chủ tịch Tập đang đưa Trung Quốc vào vị trí của Hoa Kỳ ở các đời Tổng thống trước – với việc đưa quốc phòng lên trên thương mại và công nghiệp.

Chiến lược thương mại song phương của Hoa Kỳ còn nhắm đến các đối tác thương mại mới. Hoa Kỳ đang xem xét một Hiệp định thương mại tự do với Ấn Độ. Nếu thành công, đây sẽ là một thắng lợi lớn đối với Hoa Kỳ vì nó sẽ đẩy Ấn Độ ra xa Hiệp định RCEP do Trung Quốc dẫn đầu.

Thật vậy, sau sự khởi đầu đầy hứa hẹn, các cuộc đàm phán RCEP đã bị đình trệ do sự phản kháng của Ấn Độ đối với việc loại bỏ thuế quan với hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Thâm hụt thương mại của Ấn Độ với Trung Quốc đang tăng lên và đã vượt quá 50 tỷ USD.

Một FTA cân bằng giữa Hoa Kỳ và Ấn Độ sẽ là một giải pháp có lợi cho cả hai nước trong việc chống lại ảnh hưởng về chính trị và thương mại của Trung Quốc, đặc biệt nó sẽ làm cho Hiệp định RCEP không thể trở thành hiện thực.

Thêm vào đó là một báo cáo thương mại gần đây của Hoa Kỳ kêu các nền kinh tế đồng minh cùng phối hợp hành động áp dụng biện pháp chống bán phá giá đối với các ngành công nghiệp của Trung Quốc.Báo cáo này được thực hiện nhằm bảo vệ bí mật thương mại và quyền sở hữu trí tuệ. Báo cáo chỉ ra rằng Trung Quốc đang “yêu cầu các công ty Hoa Kỳ phát triển sản phẩm sở hữu trí tuệ của họ tại Trung Quốc hoặc chuyển giao sản phẩm của họ cho các công ty Trung Quốc như là một điều kiện để tiếp cận thị trường Trung Quốc”.

Để đối phó với sự bành trước của Trung Quốc, Hoa Kỳ đứng ra đảm bảo an ninh hàng hải cho một loạt các đối tác quan trọng như Úc, Nhật Bản, Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan. Điều này giải thích lý do tại sao chính quyền Hoa Kỳ đang lôi kéo Ấn Độ, Nhật Bản và Úc tham gia ý tưởng làm sống lại một liên minh an ninh-thương mại chống lại Trung Quốc, dưới tên gọi “Diễn đàn An ninh bốn bên”.

Chính sách gần đây của Tổng thống Trump đã vận dụng lại “Lý thuyết Rimland” của Nicholas J Spykman trong thời kỳ chiến tranh lạnh, cho rằng vùng đất rìa lục địa Á – Âu mới là nơi nắm giữ sức mạnh chính trị toàn cầu. Spykman đã viết:

“Ai kiểm soát được vùng đất rìa sẽ thống trị lục địa Á-Âu; và ai kiểm soát được lục địa Á - Âu người đó sẽ quyết định số phận của thế giới.”

Việc Tống thống Trump khôi phục chính sách thương mại song phương đã làm rõ hướng đi của Hoa Kỳ tại châu Á. Thêm vào đó, việc kết hợp các chính sách thương mại và an ninh có thể giúp Hoa Kỳ tái định hình một cách có hiệu quả vai trò không thể thiếu của mình ở châu Á.\

Nguồn: The Conversation - HY

Từ khóa: Hoa Kỳ, Trung Quốc, chính sách an ninh, thương mại, châu Á