Thế giới vẫn cần có WTO nhưng sẽ là vô ích nếu như Hoa Kỳ không còn quan tâm đến thương mại tự do.
Thật khó để thu hút sự quan tâm vào Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) trong những ngày này. Bị kìm hãm trong nhiều năm, qua nhiều vòng đàm phán không đi đến đâu, dường như WTO đang tồn tại dai dẳng hơn lợi ích mà nó mang lại. Hội nghị Bộ trưởng thương mại các nước đã kết thúc trong bế tắc tại Buenos Aires vào tuần trước. Chúng ta có thể tự hỏi: Tại sao phải bận tâm đến thực trạng hiện nay của WTO?
Câu trả lời chính là thương mại tự do là động lực mạnh mẽ (chỉ đứng thứ hai sau chủ nghĩa tư bản) mang lại sự thịnh vượng cho thế giới từ trước đến nay – và các chính phủ đã sử dụng WTO như một công cụ để nâng cao tiêu chuẩn sống trên toàn cầu. Đó là những gì đã diễn ra trong những năm sau 1945, dưới sự dẫn dắt của Mỹ. Tuy nhiên nếu không có cam kết quốc tế về thương mại tự do, WTO sẽ phải chịu số phận bi đát không đáng có.
Nguyên tắc cốt lõi của WTO cũng như tiền thân của nó là Hiệp định chung về Thuế quan và Thương mại (GATT) là tính trao đổi. Nói một cách đơn giản, cách tiếp cận này nhằm mục đích làm cho thương mại tự do trở nên khả thi hơn về mặt chính trị. Theo lý thuyết quốc gia A sẽ tốt hơn nếu hạ thấp thuế nhập khẩu một cách đơn phương, nhưng sự thay đổi đó sẽ ít gặp trở ngại hơn nếu như quốc gia B cũng làm tương tự.
Phương thức này đã đạt được thành công lớn trong những thập niên đầu của GATT, chủ yếu là vì Hoa Kỳ muốn lãnh đạo thế giới theo hướng đó. Trong những năm gần đây, niềm tin vào tính ưu việt của thương mại tự do đã trở nên suy yếu.
Ngày càng có nhiều quốc gia đang quay trở lại với chủ nghĩa trọng thương - chủ nghĩa vốn sai lầm khi cho rằng một quốc gia chỉ đạt được lợi ích từ thương mại khi xuất khẩu nhiều hơn nhập khẩu. Ngoài ra, một khi GATT và WTO đã thành công trong việc cắt giảm thuế quan, tự do hóa thương mại càng trở nên phức tạp hơn và bị dẫn dắt bởi yếu tố chính trị nhiều hơn , đồng nghĩa với việc pháp lý là rào cản lớn hơn cả thuế quan.
Vấn đề quan trọng nhất chính là sự ủng hộ chính trị dành cho thương mại tự do đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều năm qua. Hoa Kỳ vẫn là quốc gia dẫn đầu, nhưng giờ đây có vẻ họ đang đi sai hướng. Tổng thống Donald Trump theo đuổi chủ nghĩa trọng thương một cách thuần túy và ngớ ngẩn nhất “xuất khẩu là tốt, nhập khẩu là xấu”. Đại diện Thương mại Mỹ Robert Lighthizer đã bắt đầu cuộc họp tại Buenos Aires bằng lời kêu gọi thảo luận về vai trò của WTO. Hoa Kỳ đã ngăn chặn Hội nghị đưa ra tuyên bố khẳng định giá trị của thương mại đối với sự phát triển, và đồng thời trì hoãn bổ nhiệm thẩm phán cho cơ quan giải quyết tranh chấp của WTO.
Trong khi đó, chính phủ các nước còn lại đang thúc đẩy đàm phán các hiệp định theo hướng song phương và khu vực, thay vì những thỏa thuận toàn cầu trong WTO. Ở một vài khía cạnh, các hiệp định khu vực như Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) có thể vô cùng có giá trị, nhưng đó không phải là tiêu chuẩn vàng của thương mại tự do đa phương.
Đừng đổ lỗi cho WTO vì tình trạng trì trệ hiện nay. Nó vẫn là một công cụ mạnh mẽ cho các quốc gia tin tưởng vào cạnh tranh quốc tế. Nếu không có niềm tin đó – cũng như không có sự tham gia và lãnh đạo của Hoa Kỳ - WTO chắc chắn sẽ thất bại.
Nguồn: Bloomberg - HY
Từ khóa: WTO, thương mại tự do, Hoa Kỳ dẫn dắt, trì trệ
