Các hiệp định thương mại có thể sẽ khiến thịt heo Mỹ gặp bất lợi tại thị trường Nhật Bản và Việt Nam

nhat ban 1

Nhật Bản là một thị trường quan trọng đối với thịt heo Mỹ. Thịt heo nhập khẩu vào Nhật Bản đang phải đối mặt với một hệ thống đánh thuế phức tạp và cơ chế “giá cửa” (gate price), làm tăng chi phí đầu vào cho những sản phẩm có ý định thâm nhập vào thị trường có giá trị cao và cạnh tranh dữ dội này.

11 quốc gia thành viên còn lại của Hiệp định Đối tác Kinh tế Xuyên Thái Bình Dương (TPP) vừa tuyên bố kế hoạch đi tiếp với một phiên bản TPP được hiệu chỉnh. Hiệp định TPP mới sẽ có tên gọi là Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Nếu hiệp định này được ký kết mà không có sự tham gia của Mỹ, nó sẽ đem lại nhiều lợi thế quan trọng về thuế quan cho các đối thủ cạnh tranh của Mỹ trong lĩnh vực xuất khẩu thịt heo.

Mỹ đã thiết lập khá nhiều hiệp định thương mại riêng với từng nước trong khối CPTPP, nhưng Nhật Bản và Việt Nam là hai ngoại lệ quan trọng. Nhật Bản vốn là một thị trường xuất khẩu trọng điểm của ngành thịt heo Mỹ. Tuy nhiên, thịt heo xuất khẩu sang Nhật đang phải đối mặt với một hệ thống đánh thuế phức tạp và cơ chế mức “giá cửa” (gate price), làm gia tăng chi phí đầu cho thịt heo tại thị trường cạnh tranh khốc liệt này. Mặc dù vấn đề này từ lâu đã gây khó khăn cho các doanh nghiệp Mỹ, họ vẫn cảm thấy được an ủi phần nào bời vì thịt heo Mỹ vẫn được đối xử công bằng như thịt heo từ những nước cung ứng khác. Tuy nhiên hiện tại, thịt heo xuất khẩu từ Chi-lê và Mexico đã được hưởng một số lợi thế tại thị trường Nhật. Đây là kết quả từ những hiệp định đối tác kinh tế mà các nước này ký với Nhật Bản.

Mexico, Chi-lê, và hiện tại là Canada - đối thủ cạnh tranh lớn nhất của Mỹ về thịt heo ướp lạnh tại thị trường Nhật Bản - đã sẵn sàng để thâm nhập sâu hơn vào Nhật Bản thông qua hiệp định CPTPP. Thêm vào đó, Liên minh châu Âu cũng đã đạt được một thỏa thuận với Nhật Bản dựa trên các nguyên tắc cơ bản của một hiệp định đối tác kinh tế. Hiệp định này cũng có những điều khoản tương tự CPTPP và đã hoàn tất đàm phán. Khi các hiệp định này được phê chuẩn và thực thi, Mỹ sẽ là nhà xuất khẩu thịt heo duy nhất không được hưởng lợi từ những hiệp định thương mại mà Nhật Bản đã ký.

Mặc dù khi hiệp định CPTPP hoặc hiệp định đối tác kinh tế EU – Nhật Bản có hiệu lực, cơ chế giá cửa cho thịt heo ướp lạnh/đông lạnh tại Nhật Bản vẫn chưa bị bãi bỏ, tuy nhiên cơ chế thuế quan theo đơn giá hàng sẽ bị loại bỏ, và mức giá bán tối đa cho sản phẩm thịt heo có giá thấp hơn mức giá cửa sẽ được giảm mạnh trong vòng 10 năm tới – từ 482 Yên/kg xuống còn 125 Yên/kg trong năm đầu tiên, và chỉ còn 50 Yên/kg trong năm thứ 10. Mức thuế 4,3% cho thịt heo ướp lạnh/đông lạnh ở thời điểm hiện tại sẽ được cắt giảm gần một nửa trong năm đầu tiên, và sẽ bị xóa bỏ hoàn toàn trong vòng 11 năm. Ngoài ra, Nhật Bản cũng sẽ bãi bỏ những biện pháp phòng vệ thương mại giới hạn sản lượng nhập khẩu hàng quý, và chuyển thành giới hạn khối lượng nhập khẩu hàng năm, để cho phép tăng sản lượng nhập khẩu.

Một trong những điểm quan trọng nhất của hiệp định CPTPP và hiệp định đối tác kinh tế EU – Nhật Bản chính là tất cả các loại thuế dành cho sản phẩm thịt heo đã qua xử lý sẽ được giảm dần về 0.

Theo nhà kinh tế học Erin Borror thuộc Liên đoàn Xuất khẩu Thịt của Mỹ (USMEF) giải thích, “Nhật Bản trước đây chưa bao giờ chấp nhận những thỏa thuận như thế này trong các hiệp định thương mại song phương, vì thế đây có thể xem là một bước đột phá lớn.”

Sẽ không có thay đổi gì về mức giá cửa đối với các sản phẩm thịt nguội và thịt xông khói, nhưng tất cả các mức thuế sẽ được bãi bỏ sau 10 năm, và cơ chế phòng vệ thương mại cũng sẽ được tháo bỏ hoàn toàn sau 12 năm, giúp mở rộng thị trường.

Theo ông Borror, “trước đây khối lượng thịt nguội và thịt xông khói nhập khẩu của Nhật Bản khá thấp, một phần là do đánh thuế cao. Vì vậy, một khi các hiệp định này được thực thi, giá trị xuất khẩu của những sản phẩm thịt heo đã qua chế biến cũng sẽ có khả năng tăng lên.”

Trong vòng 6 năm tới, Nhật Bản cũng sẽ bãi bỏ mức thuế 20% đối với thịt heo khô và các sản phẩm thịt heo chế biến khác, những sản phẩm vốn không bị áp mức giá cửa của thịt nguội và thịt xông khói. Cũng trong giai đoạn này, mức thuế 10% đối với xúc xích cũng được bãi bỏ.

Ông Borror cho biết “giá trị sản lượng thịt heo khô nhập khẩu từ Mỹ vào Nhật Bản sẽ đạt khoảng 290 triệu USD trong năm 2017. Trong quá khứ, giá trị này đã có lúc đạt đến 350 triệu USD/năm. Giá trị nhập khẩu của các sản phẩm khác chế biến từ thịt heo của Mỹ (không bao gồm thịt nguội, thịt xông khói và xúc xích) sẽ vào khoảng 90 triệu USD trong năm nay, và giá trị này đã có lúc vượt mức 100 triệu USD trong những năm trước.

Cho đến năm 2012, EU vẫn không phải là nhà cung cấp chính thịt heo khô cho Nhật Bản, tuy nhiên, thị phần thị heo khô của EU tại Nhật đã đạt mức 13% trong năm nay và được dự đoán sẽ tiếp tục gia tăng một khi hiệp định đối tác kinh tế EU-Nhật Bản được thực thi. Canada và Mexico đang cạnh tranh với Mỹ trong lĩnh vực khẩu thịt heo khô cho Nhật Bản. Đối với các sản phẩm thịt heo đóng hộp và các sản phẩm thịt heo chế biến khác, Mỹ cũng là một trong những nhà cung cấp chính cho Nhật, tiếp sau là EU. Thế nhưng, nếu các sản phẩm của Mỹ vẫn cứ tiếp tục chịu khoản thuế 20%, thị phần của những sản phẩm này sẽ sớm bị suy giảm.

Thị trường thịt heo Việt Nam

Việt Nam là thị trường tương đối nhỏ để ngành xuất khẩu thịt heo của Mỹ nhắm tới. Hơn nữa, thị trường Việt Nam có khả năng tự cung ứng bằng nguồn thịt heo trong nước. Mặc dù vậy, Liên đoàn USMEF vẫn dự báo, trong tương lai gần, xuất khẩu nội tạng heo từ Mỹ vào Việt Nam vẫn có nhiều cơ hội, xuất khẩu thịt bắp heo cũng có khả năng tăng trưởng khi sức tiêu dùng ở Việt Nam ngày càng phát triển. Sản lượng thịt heo Mỹ xuất khẩu sang Việt Nam trong 9 tháng đầu năm nay đã là 1.303 tấn, thu về 4,2 triệu USD – tăng 4% về sản lượng nhưng tăng đến 40% về giá trị so với năm ngoái.

Mức thuế hiện tại của Việt Nam đối với các sản phẩm thịt heo nhập khẩu có loại lên đến 34%. Tuy nhiên, Việt Nam sẽ xóa bỏ thuế quan đối với các sản phẩm thịt heo từ các nhà cung ứng ở các nước thành viên của hiệp định CPTPP, trong vòng 5 đến 10 năm nữa. Ngoài ra, các mức thuế đối với thịt heo đông lạnh (15% ở thời điểm hiện tại) và thịt heo chế biến cũng sẽ được bãi bỏ sau 8 năm. Mức thuế 25% đối với thịt heo ướp lạnh sẽ được bãi bỏ sau 9 năm, và mức thuế đối với thịt lợn nguyên con đông lạnh/ướp lạnh sẽ được loại bỏ sau 10 năm. Mức thuế 8% dành cho nội tạng heo cũng sẽ giảm dần về 0%.

Trong một diễn biến khác, EU vẫn chưa phê chuẩn hiệp định thương mại tự do với Việt Nam (EVFTA), mặc dù các bên đã thống nhất về các điều khoản trong thỏa thuận. Một khi hiệp định này có hiệu lực, lộ trình bãi bỏ thuế nhập khẩu đối với thịt heo từ EU sang Việt Nam sẽ diễn ra tương tự như trong hiệp định CPTPP. Việt Nam đã và đang là một thị trường tăng trưởng nhanh đối với thịt heo từ EU, đặt biệc là từ khi Nga đã đóng cửa đối với thịt heo từ EU vào năm 2014. Năm ngoái, EU đã xuất khẩu tổng cộng 54.613 tấn thịt heo sang Việt Nam, đạt giá trị 66,6 triệu USD – tăng lên rất nhiều so với con số 3.239 tấn, tương đương 4,3 triệu USD của năm 2013. Việt Nam hiện đang thị trường nhập khẩu thịt nội tạng heo các loại lớn thứ 4 của EU, với sản lượng nhập khẩu năm ngoái lên đến 34.782 tấn, thu về cho EU 39,5 triệu USD.

Nguồn: National Hogfarmer - HN

Từ khóa: thịt heo, nhập khẩu, Nhật Bản, CPTPP, hiệp định, thương mại, tự do, cơ chế giá