Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Năm vừa qua, Canada đã trở thành tâm điểm của sự chú ý khi nắm giữ vai trò người dẫn dắt tiến trình toàn cầu hóa. Mùa thu vừa qua, người dân vùng Wallonia của Bỉ đã khiến Canada phải thấp thỏm lo ngại, khi mà họ kịch liệt đe doạ sẽ phá vỡ hiệp định thương mại mà Canada vừa mới ký kết với Liên minh châu Âu.

Trong 10 tháng đầu tiên sau khi nhậm chức, chính quyền Trump cũng đã cho thấy, họ là một thách thức đặt biệt đối với Canada. Chính phủ Trudeau đã phải liên tục chịu đựng những lời chỉ trích công khai dữ dội từ một vị tổng thống Mỹ theo chủ nghĩa dân túy, về tình hình xuất nhập khẩu gỗ xẻ mềm và các sản phẩm từ sữa. Và Canada cũng đang phải thực hiện các biện pháp ngoại giao mềm dẻo để đối phó với những yêu cầu ngang ngược từ chính quyền Trump tại cuộc tái đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA).

Canada vẫn được coi là một chỗ dựa vững chắc cho tới khi cuộc đàm phán của Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ Xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) diễn ra tại Đà Nẵng. Hiệp định CPTPP được xem như một lời đáp trả đối với việc Tổng thống Trump rút Mỹ ra khỏi thoả thuận TPP ban đầu, một hiệp định gồm 12 nước thành viên mà cựu Tổng thống Obama đã ký vào năm 2016. Tại Đà Nẵng, chính phủ Trudeau đã trì hoãn việc ký kết CPTPP vì không bằng lòng với phiên bản cuối cùng của thỏa thuận, một phần do lo ngại cho ngành công nghiệp ô tô, ngành xuất khẩu chính của Canada.

Hiện tại, Canada đang phải đứng giữa hai lựa chọn quan trọng: vào vai một người bảo vệ toàn cầu hóa và đứng ra thiết lập lại trật tự quốc tế, hoặc là chỉ tập trung vào những lợi ích riêng cho quốc gia mình? Thậm chí tệ hơn, nhiều người cho rằng sự trì hoãn là một chiến thuật của Canada để làm chiều lòng Tổng thống Trump trong các cuộc tái dàm phán NAFTA sắp tới.

Một sự thật không may là Canada chưa bao giờ cảm thấy hứng thú với TPP. Và bây giờ, sự quan tâm của Canada đối với thỏa thuận Thái Bình Dương mới vẫn phụ thuộc rất nhiều vào việc NAFTA có bị thay đổi hay không. Với việc chính quyền Trump ngày càng trở nên khó đoán, những nỗ lực nhằm hoàn thiện một CPTPP – có được sự đồng thuận từ Canada – có thể sẽ trở nên khó khăn hơn.

Cả người lao động lẫn các nhà sản xuất ô tô Canada đều từng phản đối hiệp định TPP ban đầu, hiệp định bao gồm cả Mỹ. Bởi vì họ từng được hưởng ưu đãi miễn thuế vào thị trường Mỹ trong nhiều thập kỷ, vậy nên họ không muốn phải đột ngột chia sẻ thị trường với các nhà sản xuất đến từ Nhật Bản. (Những người làm việc trong ngành sản xuất sữa của Canada cũng phản đối TPP, mặc dù hầu hết các chính sách bảo hộ cho ngành sữa của Canada không bị ảnh hưởng bởi hiệp định này.)

Ngành ô tô của Canada từng trải qua những giai đoạn thay đổi lớn khi phải đối mặt với sự cạnh tranh ngày càng tăng từ Mexico, đặc biệt là ở thị trường Mỹ, từ giữa những năm 1990, dưới tác động của NAFTA. Vì lo ngày lịch sử sẽ lặp lại, Canada đã từng rất dè chừng khi ngồi vào bàn đàm phán TPP ban đầu, nhưng bởi vì Hoa Kỳ cũng tham gia TPP, nên Canada không còn cách nào khác phải tham gia.

Trong các cuộc đàm phán, mối quan tâm chính của Canada là quy tắc về xuất xứ của ô tô. TPP quy định, tối thiểu 45% giá trị thành phần của một chiếc xe phải được sản xuất trong khu vực thì mới được hưởng ưu đãi tự do thuế quan. Tỷ lệ đó trong NAFTA hiện tại là 62,5%. Trong suốt quá trình đàm phán TPP, để bảo vệ vị thế của mình trong chuỗi cung ứng Bắc Mỹ, Canada đã ép buộc các bên đàm phán phải chấp nhận một nguyên tắc chặt chẽ, để những ưu đãi trong TPP dành cho các nhà cung cấp Châu Á trở nên khó đạt được hơn.

Trớ trêu là quyết định rút Mỹ ra khỏi TPP của Tổng thống Trump lại thực sự có lợi cho ngành sản xuất ôtô của Canada, vì thị trường Mỹ vẫn được bảo vệ khỏi sự cạnh tranh từ châu Á. Các quốc gia lớn khác trong CPTPP như Nhật Bản, Việt Nam và Malaysia sẽ không được hưởng ưu đãi miễn thuế xuất khẩu ôtô và phụ tùng vào thị trường Mỹ. Các công ty ô tô lớn của Nhật Bản, như Toyota, vốn đã thâm nhập mạnh tại Canada, có khả năng sẽ đầu tư nhiều hơn với sự hiện diện của CPTPP và NAFTA.

CPTPP có thể khiến Canada phải giảm thuế nhập khẩu đối với các nước trong khu vực Thái Bình Dương. Tuy nhiên, bởi vì các công ty ô tô lớn đầu tư cơ sở sản xuất tại Canada chủ yếu để xuất khẩu sang Hoa Kỳ thông qua NAFTA, nên việc cắt giảm thuế vẫn khó có khả năng khiến cho phụ tùng ô tô của Canada bị thay thế bởi phụ tùng mới từ châu Á. Và quy tắc xuất xứ khắc khe hơn trong NAFTA cũng sẽ bảo vệ người Canada, vì phụ tùng xe phải được sản xuất tại Hoa Kỳ, Canada hoặc Mexico thì mới được miễn thuế. Bởi vì các công ty xe hơi ở Canada xuất khẩu hơn 80% sản phẩm họ làm ra, nên cũng khó có khả năng họ phải thu mua thêm nhiều phụ tùng từ các nước Châu Á thành viên trong hiệp định CPTPP.

Nếu NAFTA biến mất

Vấn đề của Canada chính là sức hấp dẫn của nó như một điểm để đầu tư cơ sở sản xuất phụ thuộc rất nhiều vào NAFTA. Vậy điều gì xảy ra nếu NAFTA biến mất?

Mặc dù Canada vẫn nằm ở vị trí thuận lợi để tiếp cận thị trường rộng lớn của Hoa Kỳ, nhưng khả năng thu hút đầu tư của quốc gia này sẽ bị giảm. Do đó, nếu NAFTA biến mất, Canada có thể sẽ bắt đầu coi trọng CPTPP hơn. Hiệp định này sẽ đóng vai trò như một công cụ giúp đa dạng hóa các đối tác xuất khẩu cho Canada, làm giảm sự lệ thuộc vào Mỹ.

Nhưng nếu NAFTA không còn, Canada có thể cũng sẽ muốn thay đổi nhiều điều khoản trong thỏa thuận TPP.

Ví dụ, ô tô sản xuất tại Canada - được sản xuất với phần lớn phụ tùng nhập từ Hoa Kỳ - khó có khả năng đáp ứng được tỷ lệ thành phần xuất xứ 45% theo CPTPP.

Bởi vì các công ty sản xuất phụ tùng ô tô tại Hoa Kỳ chi phối mạnh mẽ chuỗi cung ứng ở Bắc Mỹ, nên CPTPP không làm gia tăng đáng kể khả năng tiếp cận thị trường mới cho các nhà sản xuất Canada.

Với sự hiện diện của NAFTA, đây không phải là vấn đề lớn – sẽ không có gì bị thay đổi, vì ô tô xuất khẩu từ Canada gần như hướng hoàn toàn vào thị trường Hoa Kỳ. Nhưng, nếu không có NAFTA, để mở rộng và đa dạng hóa đối các tác xuất khẩu của mình, Canada có thể sẽ muốn nới lỏng các quy tắc xuất xứ trong thỏa thuận CPTPP.

Vấn đề xuất xứ của phụ tùng xe là mối quan ngại thường xuyên được nhắc đi nhắc lại bởi chính phủ Mỹ. Họ cho rằng các loại phụ tùng xe từ Châu Á, bằng cách nào đó đã tìm ra đường vào thị trường Mỹ thông qua kẽ hở của NAFTA. Nếu Canada phê chuẩn CPTPP, việc miễn thuế cho các công ty phụ tùng ôtô Nhật có thể sẽ chọc giận chính phủ Mỹ, nhất là khi nước này đang cảm thấy không hài lòng với những quy tắc xuất xứ và lo ngại sự thâm nhập từ Châu Á.

Vì phần lớn sản phẩm xuất khẩu của Canada là sang Hoa Kỳ, do đó không có gì ngạc nhiên khi mối quan tâm hàng đầu của Ottawa vẫn chính là NAFTA. Sẽ không ai có thể đoán được cách mà chính quyền Trump trả đũa Canada trong các cuộc tái đàm phán NAFTA nếu Canada ủng hộ CPTPP.

Tại thời điểm này, Canada đang chọn một giải pháp an toàn, vừa chủ động duy trì CPTPP trong khi đang tái đàm phán NAFTA. Chiến lược này rất hiệu quả. Các cuộc thảo luận về Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương có khả năng sẽ làm đòn bẩy cho quá trình đàm phán NAFTA.

Nhưng nếu các cuộc đàm phán NAFTA bị kéo dài, nhiều khả năng là Canada phải quyết định đi tiếp với CPTPP. Với mong muốn đa dạng hoá đối tác xuất khẩu và thể hiện sự ủng hộ của mình dành cho quá trình toàn cầu hóa, Ottawa có thể sẽ đặt cược tất cả vào CPTPP. Có hoặc không có NAFTA, Canada vẫn thu nhiều lợi ích hơn từ việc hội nhập sâu rộng đến khu vực châu Á.

Còn về mặt chính trị? Tranh thủ lúc nước láng giềng phía Nam không chú ý, Canada nên phê chuẩn hiệp định CPTPP để tăng sức ảnh hưởng của mình trên thế giới.

Nguồn: The Hill - HN

Từ khóa: NAFTA, CPTPP, hội nhập, thương mại, hiệp định, đàm phán, quy tắc xuất xứ