Cuộc họp bộ trưởng WTO tại Buenos Aires - Hội nghị của các Hội nghị về thương mại?

wto-bnews

Đây sẽ là Hội nghị bộ trưởng thương mại tầm cỡ nhất? Đó là câu hỏi dành cho 164 vị bộ trưởng thương mại các nước khi họ tụ họp tại thành phố Buenos Aires vào ngày 10/12 tới đây. Nước chủ nhà – Argentina, đã đủ điên đầu trong vụ tìm kiếm tàu ngầm mất tích cùng với 46 thủy thủ đoàn, thì nay sẽ phải đảm đương một nhiệm vụ quan trọng: đảm bảo cho hội nghị bộ trưởng lần này - sau 2 năm miệt mài làm việc - sẽ không bị nhấn chìm dưới làn nước biển Đại Tây Dương chỉ vì những khác biệt không thể dung hòa giữa các bên tham gia.

Hội nghị bộ trưởng thương mại thường được biết đến là các cuộc họp căng thẳng và không đi đến đâu. Trong lịch sử, các cuộc họp này thường thất bại nhiều hơn là thành công. Không khí lúc nào cũng dồn nén và mờ mịt khi hầu hết các bên tham gia đều không có quyền quyết định. Vòng đàm phán GATT tại Uruguay bắt đầu từ năm 1986 được dự kiến kết thúc tại Brussels trong tháng 12 năm 1990. Thế nhưng sau đó, cuộc họp tại Brussels lại đổ vỡ do bế tắc trong vấn đề nông nghiệp giữa hai cường quốc thương mại ở hai bên bờ Đại Tây Dương là Hoa Kỳ và liên minh châu Âu (EU).

Hiệp định Marrakesh, được đàm phán theo yêu cầu của Mỹ và EU, đã kiến tạo ra Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) với một vai trò “ưu việt”. Tuần trước, chính Mỹ đã nghi ngờ về tính ưu việt của tổ chức này trong việc giám sát hoạt động tự do hóa thương mại đa phương. Chính quyền Trump cho rằng WTO không làm tốt vai trò của mình.

Hội nghị bộ trưởng lần thứ ba của WTO diễn ra tại Seattle năm 1999 đã xác lập kỷ lục mới về số lần thất bại. Người dân Mỹ đã xuống đường biểu tình và thậm chí là bạo động để phản đối toàn cầu hóa. Hội nghị Seatle cuối cùng đã kết thúc trong thất bại bởi vì Mỹ và EU kiên quyết muốn thực thi các tiêu chuẩn xã hội còn đang gây tranh cãi.

Năm 2001, các bộ trưởng đã thành công trong việc phát động một vòng đàm phán mới về thương mại, với tên gọi Chương trình nghị sự phát triển Doha (DDA) tại hội nghị diễn ra ở Doha, Qatar, trong bối cảnh cuộc tấn công khủng bố vào nước Mỹ hôm 11/9. Các quốc gia đang phát triển và các quốc gia nghèo nhất thế giới được hứa hẹn rằng, các vấn đề cơm áo gạo tiền của các nước trong toàn cầu hóa thương mại sẽ được giải quyết ổn thỏa.

Thế nhưng, vòng đàm phán tại Cancun, Mexico vào năm 2003 lại lần nữa thất bại bởi vì Hoa Kỳ và EU đã bắt tay nhau, không sẵn sàng kết thúc chương trình hỗ trợ nông trại trong nước. Hai cường quốc này, đặc biệt là EU, kiên quyết theo đuổi bốn vấn đề gây tranh cãi lớn là thương mại và đầu tư, mua sắm chính phủ, chính sách thương mại và cạnh tranh, thuận lợi hóa thương mại hàng hóa. Còn Hoa Kỳ đã tập trung hết sức lực để bảo vệ cho vấn đề thuận lợi hóa thương mại.

Mặc dù các vòng đàm phán DDA cuối cùng đã vượt qua được một chướng ngại lớn vào tháng 7 năm 2004, khi những nước lớn như Mỹ và EU cùng với các đồng minh của mình hứa hẹn với các nước đang phát triển và các quốc gia kém phát triển sẽ giải quyết những vấn đề cốt lõi trong lĩnh vực nông nghiệp và hứa hẹn sẽ linh hoạt hơn trong giải quyết các khác biệt và vấn đề đặc thù. Nhưng vào năm 2008, nước Mỹ đã thất hứa khi bác bỏ đề xuất của Ấn Độ về các quy định được xem là đơn giản và hiệu quả để bảo vệ quyền lợi cho người nông dân.

Vào tháng 12 năm 2013, Mỹ và EU cùng với các đồng minh lại bỏ túi thêm một thành tựu cho họ – một hiệp định hoàn toàn mới về thuận lợi hóa thương mại hàng hóa, trong khi không đáp trả lại gì cho các nước đang phát triển và các nước nghèo. Sau đó, họ bắt đầu quá trình xóa sổ các vấn đề Doha còn tồn đọng mà các nước đang phát triển yêu cần phải có giải pháp cấp bách, đặc biệt kể từ sau cuộc họp bộ trưởng lần gần nhất tại Nairobi năm 2015.

Chắc chắn, Tổng giám đốc WTO Roberto Azevedo and nguyên đặc phái viên thương mại của Mỹ tại Geneva – Michael Punke với vai trò điều phối hội nghị sẽ phải chịu trách nhiệm chính cho tình trạng ngoắt ngoảy của đàm phán Doha. Họ đã tìm cách để dự án Doha bị lãng quên một cách âm thầm, bỏ ngỏ các vấn đề DDA để dọn đường cho đàm phán về các vấn đề mới. Ngài Tổng giám đốc WTO đã trở thành người phát ngôn chính trong phát động đàm phán về các vấn đề mới mẻ, như thương mại điện tử, thuận lợi hóa đầu tư và quy định về doanh nghiệp vừa và nhỏ và không đá động gì đến việc kết thúc vòng đàm phán Doha.

Cục diện đã thay đổi

Việc Trump nhậm chức tổng thống Mỹ vào năm ngoái, cộng với sự kiện Brexit làm suy yếu EU và cùng với các rắc rối trong chính phủ hiện nay của Thủ tướng Đức Merkel đã thay đổi lớn cục diện của hội nghị Buenos Aires lần này. Đối với Trump, WTO không phải là một thực thể công bằng, bởi vì ban hội thẩm và Tòa Phúc thẩm của WTO làm tổn hại đến lợi ích của Mỹ. Vì vậy, Nhà Trắng không muốn kết quả nào đạt được tại Buenos Aires, bao gồm cả một tuyên bố chung cấp bộ trưởng nhằm thông báo về các vấn đề ưu tiên giải quyết sau khi kết thúc hội nghị bộ trưởng lần thứ 11 tại Buenos Aires.

Còn hơn cả Mỹ, vào thời điểm này, EU và một nhóm các nước khác có vẻ sẽ giáng đòn mạnh vào hội nghị Buenos Aires. Nhưng phía EU lại cho rằng chính Mỹ và Ấn Độ mới là những nước làm tắt nghẽn kết quả hội nghị, trong khi Trung Quốc đang giữ thái độ im lặng. Tuy nhiên, EU có thể sẽ đòi hỏi điều kiện nếu muốn nước này thông qua các vấn đề được đem ra giải quyết tại hội nghị lần này. Một trong các vấn đề đó là giải pháp bền vững cho chương trình tích trữ công nhằm đảm bảo an ninh lương thực, vấn đề cốt lõi trong đề xuất của Ấn Độ. Lấy ví dụ, EU sẽ nhấn mạnh rằng nước này chỉ đồng ý chương trình này nếu Ấn Độ và Trung Quốc đồng ý kết thúc các chương trình hỗ trợ nông nghiệp trong nước theo đúng kế hoạch của mình.

Khối EU, Brazil, Úc, Pakistan, và Paraguay là những nước đang kêu gọi các phải có sự minh bạch và cơ chế giám sát trong giải pháp tích trữ nông sản mà Ấn Độ đề xuất. Các nước cho rằng, các điều kiện này là cần thiết để đảm bảo nông sản được chính phủ thu mua tích trữ cho các chương trình phân phối công không được dùng cho mục đích xuất khẩu.

Bằng cách đó, các nước đã ngăn chặn hiệu quả việc Ấn Độ và các người hưởng lợi khác sử dụng các giải pháp bền vững trong hỗ trợ nông nghiệp. Đến với hội nghị lần này, phía Hoa Kỳ vẫn muốn duy trì chương trình tích trữ nông sản công giống như thỏa thuận tại Hội nghị Bộ trưởng tạm Thời diễn ra ở Bali hồi tháng 12 năm 2013. Nói tóm lại, chính quyền của ngài Narendra Modi phải quyết định xem liệu Ấn Độ có nên hi sinh quyền lợi của 400 triệu nông dân nước này bằng việc từ bỏ đấu tranh cho các giải pháp vĩnh viễn tại Buenos Aires để tránh bị gắn mác là kẻ phá bĩnh Hội nghị.

EU và các nước đồng minh cũng sẽ đưa ra một vấn đề lớn tại Hội nghị lần này, đề xuất một chương trình làm việc mới để xúc tiến đàm phán về thương mại điện tử, thuận lợi hóa đầu tư và quy định về doanh nghiệp vừa và nhỏ. Hai gã khổng lồ hai bên bờ Đại Tây Dương có các ưu tiên riêng khi đến với Hội nghị Buenos Aires lần này và câu hỏi thì vẫn còn bỏ ngỏ: Ai sẽ ranh mãnh hơn ai? Câu trả lời sẽ chỉ có được vào ngày 13 tháng 12 tới.

Nguồn: Live Mint - TQ

Từ khóa: WTO, Doha, nông nghiệp, Mỹ, EU, nước phát triển, Ấn Độ, chương trình tồn kho công