Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự hồi phục kinh tế chậm và không đồng đều sau cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã tạo ra cơ hội cho chủ nghĩa dân túy chống toàn cầu hóa nổi lên ở Mỹ và một số nước châu Âu. Ví dụ thứ nhất là việc Donald Trump đắc cử Tổng thống Mỹ. Ví dụ thứ hai là cuộc “li hôn” của Anh và liên minh Châu Âu. Trump đã đem đến sự bất ổn lớn cho toàn cầu bằng hàng loạt các chính sách kinh tế quốc tế trong thời thời điểm cán cân quyền lực toàn cầu đang có sự thay đổi lớn, đòi hỏi sự ổn định phải được đặt lên hàng đầu.

Trump đã đe dọa đến trật tự kinh tế toàn cầu được tạo ra bởi chính nước Mỹ trước đây

Và châu Á chính là nơi hứng chịu mối đe dọa này lớn hơn cả. Nền tảng cho sự thịnh vượng của châu Á – hội nhập kinh tế và ổn định chính trị - đã góp phần hình thành trật tự kinh tế tự do hóa toàn cầu. Liên minh an ninh – quân sự do Mỹ thành lập đã giúp đảm bảo an ninh chính trị trong khu vực và hơn hết, việc thành lập liên minh này thể hiện rằng Mỹ tự tin về trật tự kinh tế mở toàn cầu mà châu Á tạo ra. Trật tự kinh tế này đã giúp biến kẻ thù thành đối tác, và giúp giữ vững an ninh kinh tế dọc khắp khu vực Thái Bình Dương.

Vì vậy, nếu như nước Mỹ - dưới sự dẫn dắt của Trump – làm bất ổn trật tự kinh tế toàn cầu hóa, bằng cách phát động chiến tranh thương mại, hay làm suy yếu tổ chức WTO, thì chỉ có liên minh các nền kinh tế mở cửa có đủ sức nặng kinh tế để đẩy lùi Mỹ và duy trì sự tự tin về toàn cầu hóa cho thế giới. Một vài ứng cử viên sáng giá cho Liên minh này là Đức, Nhật Bản, Canada, Úc. Nhưng Liên minh cũng cần các nền kinh tế lớn đến từ châu Á - các nước có ảnh hưởng lớn đến thương mại, có kinh tế mạnh và sự quan tâm đến toàn cầu hóa - đặc biệt là Trung Quốc.

Các quốc gia cần phải hội nhập khu vực và toàn cầu sâu rộng, đồng thời, phải phân phối lợi ích thương mại đồng đều giữa các nước. Đây là cách tốt nhất để chống lại chủ nghĩa bảo hộ và cũng nên là mục tiêu ưu tiên trong chính sách của các quốc gia. Riêng khu vực Đông Nam Á vẫn cần tiếp tục công cuộc Hội nhập kinh tế để vẫn thu hút sự chú ý của Mỹ. Khu vực Đông Nam Á cũng cần duy trì sự mở cửa, luôn sẵn sàng chào đón Mỹ quay trở lại, mặc dù việc quay trở lại của Mỹ khó có khả năng xảy ra dưới thời Tổng thống Trump.

Xúc tiến các thỏa thuận thương mại khu vực theo hướng chuyển dần  giao dịch thương mại khỏi thị trường Mỹ (vì những quy tắc xuất xứ khó khăn và các chính sách ưu tiên quốc gia của Mỹ), hoặc theo tư tưởng “hướng nội” và tạo khó khăn cho sự quay trở lại của Mỹ, thì sẽ càng có hại và mang lại nhiều rủi ro lớn hơn cho các quốc gia châu Á. Vì dù sao, nước Mỹ vẫn là nền kinh tế lớn nhất toàn cầu, thị trường tiêu dùng chính, quốc gia đi đầu trong công nghệ và là trung tâm tài chính lớn của thế giới.

Giải pháp tốt nhất mà các quốc gia châu Á nên lựa chọn để có lợi nhất cho quốc gia trước lời đe dọa bảo hộ của Trump, đó chính là nhận lãnh trách nhiệm toàn cầu hóa và cải cách để thúc đẩy hơn nữa quá trình hội nhập kinh tế quốc tế hỗ trợ cho hệ thống toàn cầu, trong khi vẫn duy trì quan điểm mở cửa đối với Mỹ.

Thực ra, giải pháp trên đã được khu vực châu Á Thái Bình Dương áp dụng trước giờ. Từ lâu, khu vực kinh tế Đông Á đã được xây dựng nên dựa trên ý tưởng “chủ nghĩa khu vực mở”, để phù hợp với đặc điểm các nước thành viên khác biệt nhau về hệ thống kinh tế và giai đoạn phát triển kinh tế, cũng như sự thiếu tin tưởng chính trị lẫn nhau giữa các nước thành viên do sự ganh ghét hoặc các mối bất hòa trong quá khứ. Hội nhập kinh tế khu vực không phải chỉ làm gia tăng chi phí ngoại giao để thắt chặt quan hệ kinh tế giữa các nước trong khu vực. Mà hội nhập khu vực đã giúp kết nối mạng lưới sản xuất và chuỗi giá trị với Mỹ và châu Âu. Ngày nay, các chuỗi giá trị này ngày càng được mở rộng.

Một nhóm các nước dẫn đầu là Úc, Nhật và New Zealand đang nỗ lực để thúc đẩy hiệp định TPP không có Mỹ. Thế nhưng, các nước cũng xây dựng TPP 11 dựa trên sự mở cửa, sẵn sàng cho sự trở lại của Mỹ bất cứ lúc nào. Rất nhiều nước đã đầu tư lớn vào TPP và vì vậy, họ không mong muốn hiệp định thất bại.

Đối với một số nước như Việt Nam và Malaysia, điểm nổi bật nhất của TPP chính là cơ hội tiếp cận thị trường Mỹ với chi phí cạnh tranh hơn so với các nước không có trong hiệp định. Vì vậy, Việt Nam và Malaysia đã nhún nhường trước các đòi hỏi về quy tắc xuất xứ và tiêu chuẩn kỹ thuật của Mỹ (thường chỉ phù hợp với các nền kinh tế tiến bộ) để đối lấy quyền ưu tiên tiếp cận thị trường Mỹ hơn các đối thủ như Trung Quốc, Ấn Độ hay Bangladesh đối với các mặt hàng nhập khẩu cần nhiều lao động như ngành dệt may.

Thậm chí đối với các nước không phải đổi chác nhiều, như Nhật Bản hay New Zealand, thì việc tiếp cận thị trường Mỹ cũng đã là một “giải thưởng kinh tế”. Có thể tiến vào thị trường Mỹ là một mong muốn lớn lao của người châu Á. Hiệp định TPP vẫn còn giữ vai trò là hình mẫu cho các hiệp định thương mại, là nơi để các quốc gia khác có thể góp nhặt những điểm hay trong đó để áp dụng cho các Hiệp định thương mại khác. Thật ra, sự gắn kết của Mỹ dành cho châu Á không phải chỉ được thể hiện thông qua Hiệp định TPP, mà còn được thể hiện thông qua các lợi ích về kinh tế và chính trị của Mỹ ở phạm vi rộng lớn hơn. Tuy nhiên, lợi ích lâu dài của Mỹ ở châu Á ngày nay đang được vẫn chưa được ông Trump thể hiện rõ ràng.

Peter Drysdale cho rằng “ASEAN đang đóng vai trò quan trọng trong bảo vệ lợi ích toàn cầu, thông qua Hiệp định RCEP do ASEAN dẫn dắt”. Đây là ý tưởng lạ, vì ASEAN đang bị chỉ trích vì sự yếu kèm và dễ lung lay, nhưng Drysdale cho rằng là “ASEAN là khu vực có mục tiêu và cái nhìn toàn cầu khác biệt, là một điển hình thành công của chủ nghĩa khu vực mở”. Và ASEAN vẫn đang hành động vì sự hợp tác khu vực bên trong châu Á và xuyên Thái Bình Dương.

RCEP (Hiệp định không chỉ bao gồm 10 nền kinh tế ASEAN và còn bao gồm Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand) là hiệp định được thiết kế bởi các chiến lược gia về chính sách của ASEAN, nhằm hỗ trợ cho cuộc cải cách thương mại khu vực và nâng cao tiềm năng tăng trưởng của ASEAN trong kinh tế toàn cầu. Hiện nay, đó là hiệp định đa phương và còn hiệu lực duy nhất trên thế giới, có vị trí quan trọng trong công cuộc hậu thuẫn tiến trình toàn cầu hóa.

Drysdale cho biết RCEP không đơn thuần là một hiệp định thương mại tự do hay hiệp định đầu tư. RCEP được thiết kế để các đối tác khác có thể dễ dàng tham gia bất kỳ lúc nào. Và quan trọng hơn hết, RCEP bao gồm một chương trình hợp tác – yếu tố chính để xây dựng khả năng cải cách kinh tế và cùng nhau củng cố cho sự phát triển của khu vực theo thời gian. Chương trình hợp tác có ý nghĩa quan trọng về mặt an ninh và chính trị, giúp cải thiện căng thẳng trong khu vực và kiểm soát mối quan hệ với các cường quốc lớn hơn như Trung Quốc, Nhật bản và Ấn Độ, cũng như các nước nằm ngoài hiệp định như Mỹ và châu Âu.

RCEP cũng tạo ra nền tảng cho việc hình thành liên minh các quốc gia châu Á để hội nhập sâu rộng và một cơ chế thương mại mở, toàn cầu. Đạt được một hiệp định đầy tham vọng và đáng tin như RCEP sẽ là một thách thức lớn, nhưng nếu đạt được, Hiệp định sẽ có sức nặng kinh tế đủ để để tạo nên sự khác biệt, đối chọi với sự nổi lên của chủ nghĩa bảo hộ trên toàn cầu.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Châu Á, đứng trước, mối đe dọa, an ninh kinh tế, toàn cầu