Quyền sở hữu số đang làm phức tạp đàm phán NAFTA

nafta-ib-project

Các nhà phân tích cho rằng các quy định về Quyền sở hữu kỹ thuật số của NAFTA, vấn đề thường ít được chú ý so với thương mại hàng hóa, lại có thể ảnh hưởng đến rất nhiều đối tượng, từ sinh viên, nông dân đến cả người tiêu dùng trên khắp Bắc Mỹ.

Khi Canada, Mỹ và Mexico tái đàm phán lại Hiệp định Thương mại tự do khối Bắc Mỹ (NAFTA), thì các chuyên gia pháp lý và các Nhóm thương mại đều nhận định rằng các điều khoản về quyền sở hữu số trong Hiệp định NAFTA nên được điều chỉnh lại để phản ánh các thay đổi trong ngành công nghệ thời gian qua, tuy nhiên, thay đổi theo chiều hướng nào thì vẫn đang còn nhiều tranh cãi.

Tranh cãi chính xoay quanh việc làm thế nào để các nước điều chỉnh các quy định về “khóa số”, hay còn gọi là những biện pháp bảo vệ công nghệ, là công cụ mà các công ty công nghệ cài đặt vào các thiết bị và phần mềm của họ, nhằm ngăn chặn việc sao chép.

Tác động của quyền sở hữu số rất rộng, từ hệ thống máy tính bên trong các máy móc nông nghiệp hiện đại cho đến sách điện tử, phim ảnh, phần mềm vi tính đám mây và các dòng thông tin xuyên biên giới.

Các nhà phân tích cho rằng, một khi được sửa đổi lại, các quy định về sở hữu số trong NAFTA sẽ tác động sâu sắc đến các đối tượng như sinh viên, nông dân và người tiêu dùng khắp khu vực Bắc Mỹ.

Ông Valiani, một nhà phân tích chính sách của Quỹ Tây Canada, cho rằng “Các hiệp định thương mại ngày nay không chỉ liên quan đến mỗi việc xuất khẩu hàng hóa ra khỏi biên giới, mọi người cần lưu ý hơn về vấn đề kỹ thuật số”.

Phụ thuộc vào các kỹ thuật viên

Ian Robson, một nông dân trồng khoai mỳ và hoa cải ở tỉnh Manitoba trung tâm Canada cho rằng các điều khoản về khóa số đang làm cho người nông dân ngày càng bị phụ thuộc. Ông Robson nói với Quỹ Thomson Reuters rằng “Người nông dân sở dĩ quan tâm đến các quy định về khóa số và các quy định về sở hữu trí tuệ vì nó liên quan đến công nghệ máy tính dùng để điều khiển máy nông nghiệp của họ”. Hiện nay, máy gặt, máy kéo và những máy móc nông nghiệp khác đều có phần mềm vi tính phức tạp tích hợp bên trong. Khi máy hư, theo các quy định về “khóa số”, nông dân phải đem thiết bị đến những đại lý phân phối chính thức để sửa, chứ không được tự sửa thiết bị hoặc đem sửa tại các cửa hàng của thợ máy địa phương.

Theo quy định về “khóa số”, chỉ có công ty bán máy mới được phép tiếp cận với mã code để sửa máy. Quy định về sở hữu trí tuệ cấm việc can thiệp vào các thiết bị khóa số. Robson, đại diện cho Liên minh nông dân quốc gia, một nhóm lợi ích đang ủng hộ việc thay đổi các điều khoản về sở hữu trí tuệ trong Hiệp định sửa đổi cho biết “Hiện nay, chúng tôi đang phải phụ thuộc vào các kỹ thuật viên của công ty bán máy nếu muốn tiến hành sửa chữa máy móc. Với các hiệp định thương mại này, chính phủ chỉ muốn dùng chúng để kiểm soát các vấn đề thương mại mà bỏ qua quyền dân chủ của công dân.”

Bảo vệ Quyền sở hữu trí tuệ

Những người ủng hộ thắt chặt quy định về “khóa số” lại cho rằng, những biện pháp này sẽ khuyến khích phát minh mới vì cho phép các công ty bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ khi phát triển sản phẩm mới.

“Các điều khoản như thế này là rất cần thiết cho bất kỳ hiệp định thương mại thế hệ mới nào”, theo lời ông Keith Kupferschmid, CEO của Liên minh Bản quyền có trụ sở tại Mỹ, một nhóm vận động cho các nhà phát triển phần mềm, nhiếp ảnh gia, ngành giải trí và các ngành khác liên quan đến bản quyền. Quỹ Thomson Reuters là một thành viên của liên minh Bản Quyền. Ông Kupferschmid cũng cho rằng công nghệ kỹ thuật số đã thay đổi rất nhiều kể từ khi NAFTA được ký lần đầu tiên vào năm 1994, thế nên các quan chức cần bảo vệ hơn nữa quyền sở hữu trí tuệ trong lần tái đàm phán lần này.

Ông Kupferschmid cho rằng “Các biện pháp bảo vệ công nghệ rất quan trọng bởi vì nó giúp cho các nhà sáng tạo cảm thấy dễ chịu hơn khi phân phối sản phẩm của mình trên mạng internet. Tuy nhiên, cũng sẽ có trường hợp ngoại lệ cho phép người tiêu dùng được “bẻ khóa” hợp pháp ví dụ như những người nông dân muốn sửa máy của mình”. Nhưng các trường hợp ngoại lệ nên được quy định cụ thể và trong phạm vi hẹp để ngăn chặn việc vi phạm bản quyền.

Các ngoại lệ

Canada cho phép một số trường hợp ngoại lệ không áp dụng Quyền sở hữu trí tuệ như sau: Một là các cơ sở giáo dục được sử dụng các sách giáo khoa đã được bảo vệ bản quyền mà không cần phải trả tiền cho nhà xuất bản, hai là các nội dung được tạo ra bởi người dùng mạng xã hội, ví dụ như một DJ có thể hòa âm phối khí lại một bài hát đã được thu âm trước đó.

Ông Kupferschmid, người ủng hộ thắt chặt quyền sở hữu trí tuệ, mong muốn các nhà đàm phán thương mại của Mỹ tạo áp lực để Canada thắt chặt lại quy định, đồng thời, thúc giục Mexico củng cố tốt hơn nữa luật sở hữu trí tuệ hiện nay của nước này.

Ở quan điểm ngược lại, ông Michael Geist, một giáo sư luật thuộc đại học Ottawa chuyên nghiên cứu về hiệp định thương mại, cho rằng các nhà làm luật nên nới lỏng các điều khoản về sở hữu trí tuệ trong NAFTA. Vì theo Michael Geist, khóa số sẽ hạn chế sinh viên tiếp cận sách điện tử để phục vụ cho việc học. Đồng thời, khóa số cũng hạn chế sinh viên hoặc người dùng khác trong việc trích xuất một đoạn phim ngắn trong DVD để phục vụ cho một dự án của họ.

Ông Geist nói “Trong thế giới số, vấn đề bản quyền người dùng và sự linh hoạt trong luật lệ phải hài hòa với nhau. Các hoạt động hoàn toàn hợp pháp của người nông dân hay sinh viên như đã đề cập ở trên không nên bị tắc nghẽn chỉ bởi vì vấn đề khóa số”.

Nguồn: The Christian Science Monitor

Từ khóa: quyền sở hữu số, làm phức tạp, đàm phán, NAFTA