Đàm phán hậu Brexit và quan hệ thương mại Anh - EU: Ánh sáng cuối đường hầm?

Kể từ khi Anh rời khỏi EU vào tháng 1 năm ngoái, hai bên đã tổ chức một số vòng đàm phán về thương mại và quan hệ trong tương lai giữa Anh - EU. Nhìn chung, các cuộc đàm phán đạt được một số tiến triển đáng kể.

Tuy số lượng các cuộc đàm phán tăng lên đáng kể nhưng hiện vẫn chưa có thỏa thuận nào mang tính đột phá giữa hai bên.

Mặc dù còn quá nhiều khác biệt trong một số lĩnh vực như vấn đề cạnh tranh hay quyền đánh bắt cá, Anh và EU đều bày tỏ thiện chí sẵn sàng thỏa hiệp trong một số lĩnh vực – dẫn đến hi vọng thỏa thuận giữa hai bên sẽ đạt được thành công.

Giai đoạn chuyển tiếp hậu Brexit - giai đoạn giúp Anh duy trì tư cách thành viên EU trong hầu hết các thỏa thuận - sẽ kết thúc vào cuối năm 2020.

Khi đó, sẽ có những thay đổi to lớn cho dù tương lai hai bên có đạt được thỏa thuận hay các mối quan hệ khác đi chăng nữa. Việc không đạt được thỏa thuận sẽ làm tăng thêm những thách thức cho doanh nghiệp và nền kinh tế tại thời điểm cả hai bên đều đang căng mình chống lại đại dịch virus corona.

Trên thực tế, thời điểm trễ nhất để hai bên thống nhất quan điểm là vào mùa thu, vì đây là thời điểm các quốc gia thành viên EU tiến hành phê chuẩn các hiệp định. Quá trình này dự kiến sẽ kéo dài và phức tạp hơn so với khi Vương quốc Anh xúc tiến thỏa thuận Brexit.

Thỏa thuận đã dần định hình?

Trưởng đoàn đàm phán của EU Michel Barnier tỏ ra lạc quan khi nói về triển vọng đàm phán thỏa thuận. Theo báo cáo của Michel Barnier, Vương quốc Anh đã hạ thấp mức kỳ vọng, đồng thời tỏ ra thiện chí trong việc tìm kiếm một "thỏa thuận chất lượng thấp, cấu hình thấp".

EU mong muốn sẽ thành lập một thỏa thuận toàn diện, tổng thể và rộng khắp. Trong khi đó, Vương quốc Anh lại đang tìm kiếm một thỏa thuận thương mại tự do đơn giản hơn, sau đó sẽ có những thỏa thuận riêng về từng vấn đề cụ thể.

Tuy nhiên, sau vòng đàm phán thứ năm diễn ra tại London, Nhà đàm phán trưởng của Anh là David Frost cho hay phía Anh đã nắm được thông tin về việc "EU đang cân nhắc một thỏa thuận kiểu Thụy Sĩ phức tạp" và "sẵn sàng xem xét các cấu trúc đơn giản hơn", tùy thuộc vào hiệp định liên quan tới vấn đề giải quyết tranh chấp và quản lý.

Trong khi đó, Barnier cũng liên tục nhấn mạnh quan điểm của mình, rằng chính phủ của ông Boris Johnson đang hy vọng đạt được thỏa thuận với EU.

Không có vai trò trọng tài cho ECJ?

Trong báo cáo mới nhất của mình, David Frost cho biết: "EU đã lắng nghe Vương quốc Anh về một số vấn đề quan trọng, trong đó có vấn đề liên quan tới Tòa án Công lý Châu Âu (ECJ)".

Phía Anh đã liên tục loại trừ mọi phạm vi tài phán liên quan tới ECJ trong hệ thống pháp luật của Anh.

Trong khi trước đây Brussels đã từng tuyên bố rằng, trong trường hợp cần giải thích các điều luật của EU, một hội đồng trọng tài nên dẫn chiếu án lệ của ECJ và tuân theo các phán quyết của tòa này.

Nhà đàm phán của EU hiểu rằng "không có vai trò nào đối với Tòa án Công lý Châu Âu tại Anh" là một trong ba "lằn ranh đỏ" của Johnson.

Michel Barnier cho hay: "Chúng tôi đã cố gắng để đảm bảo các giới hạn trong phạm vi 'lằn ranh đỏ' này phù hợp với những cam kết từ cả hai phía trong khuôn khổ một quan hệ đối tác toàn diện mới. Chúng tôi đã đạt được tiến bộ hướng tới mục tiêu của một khung thể chế toàn diện và duy nhất, trong đó cần bao gồm các cơ chế thực thi mạnh mẽ".

Tiến trình về hợp tác an ninh

Sự hợp tác trong tương lai về chính sách và các vấn đề tư pháp cũng được Barnier chỉ ra, như một kết quả đạt được sau khi trải qua một vài cuộc thảo luận nghiêm túc, dù vẫn còn tồn tại một số điểm khác biệt.

Frost cũng cho hay, cả hai bên đã "tiếp tục đào sâu thảo luận về những ràng buộc của đối phương trong việc thực thi pháp luật".

Một lần nữa, phạm vi của EU đối với vai trò linh hoạt của ECJ trong tương lai được cho là đã giúp thu hẹp khoảng cách.

Bế tắc về việc tạo ra sân chơi bình đẳng và vấn đề viện trợ nhà nước

Mặc dù đàm phán đã có một số tiến triển như đã được liệt kê ở trên, nhưng vẫn còn các nút thắt trong một số nội dung quan trọng.

Vấn đề đảm bảo cạnh tranh công bằng là một trong hai nội dung mà theo Barnier là "không có tiến triển". Trong khi đó, vấn đề liên quan tới "sân chơi bình đẳng" là một trong các điều khoản được ghi nhận tại Tuyên bố Chính trị của thỏa thuận Brexit.

Nhà đàm phán phía EU cáo buộc Vương quốc Anh từ chối cam kết duy trì các tiêu chuẩn cao và tránh né việc đưa EU vào thỏa thuận liên quan tới các lĩnh vực quan trọng như khí hậu, môi trường, luật lao động hoặc xã hội.

Barnier nói thêm: "Về viện trợ nhà nước ... chúng tôi đã không đạt được tiến bộ nào cả". Theo Barnier, điều này cho thấy Vương quốc Anh muốn sử dụng quyền tự chủ trong tương lai để "bóp méo cạnh tranh công bằng".

Đây không phải là lần đầu tiên Barnier cho rằng Vương quốc Anh thiếu minh bạch về việc thông tin rõ ràng phương hướng quản lý của nhà nước trong tương lai đối với các vấn đề liên quan tới việc kiểm soát những khoản trợ cấp nội địa.

Cuộc chiến về chủ quyền đánh bắt cá vẫn tiếp tục

Cả hai bên đều thống nhất rằng vấn đề liên quan tới nghề cá là một bài toán nan giải. Đây là một ngành công nghiệp có quy mô kinh tế tương đối nhỏ nhưng lại đóng vai trò hết sức quan trọng trong các cuộc đàm phán hậu Brexit.

Barnier cho hay, phía EU "không thể chấp nhận được" đề nghị từ phía Anh về việc "gần như loại trừ hoàn toàn tàu cá EU khỏi vùng biển của Anh". EU hoàn toàn công nhận mong muốn của Vương quốc Anh trở thành một quốc gia ven biển độc lập, tuy nhiên, các tài nguyên liên quan phải được quản lý chung.

Về phía Anh, Frost đưa ra một dấu hiệu nhỏ cho thấy Vương quốc Anh vẫn giữ vững lập trường của mình về vấn đề đánh bắt cá.

Ông cho hay: "Chúng tôi luôn bày tỏ rõ ràng rằng các nguyên tắc phía Anh đưa ra trong lĩnh vực này không đơn giản chỉ là một nội dung trên bàn đàm phán mà là minh chứng thể hiện vị thế của một quốc gia độc lập hoàn toàn vào cuối giai đoạn chuyển tiếp".

Giấc mơ Canada

Nhà đàm phán trưởng của Vương quốc Anh cho biết ông sẽ tiếp tục phấn đấu cho một thỏa thuận thương mại tự do "kiểu Canada", nghĩa là cho phép có sự khác biệt lớn so với các quy tắc của EU, điều mà các nhà đàm phán Brussels và chính phủ EU luôn từ chối, đặc biệt là về liên minh kinh tế và vị trí địa chính trị của Anh .

Các lĩnh vực khác cần thỏa thuận bao gồm dịch vụ tài chính, công nhận lẫn nhau về trình độ giáo dục, chia sẻ dữ liệu và các chi tiết khác liên quan đến thương mại.

Các cuộc hội đàm không chính thức sẽ tiếp tục diễn ra trước vòng đàm phán chính thức tiếp theo sẽ bắt đầu từ ngày 17 tháng 8.

Nguồn: Euronews

Từ khóa: đàm phán, hậu Brexit, quan hệ thương mại, Anh, EU, ánh sáng, cuối đường hầm