Một NAFTA tân tiến hơn

nafta 123

Tổng thống Trump có thể hiện đại hóa hiệp định thương mại NAFTA theo 3 phương thức

Tính đến thời điểm hiện tại, Sáng kiến thương mại lớn nhất của Tổng thống Donald Trump chính là việc tái đàm phán Hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ NAFTA, hoạt động đã bắt đầu diễn ra vào tuần vừa rồi. Trong đó, các mục tiêu của chính quyền Hoa Kỳ khá mơ hồ, đồng thời chưa mang đến những kế quả đáng tin cậy về nội dung lẫn thời gian của thỏa thuận.

Mặc dù từng tuyên bố chống lại thương mại tự do rất mạnh mẽ trong chiến dịch tranh cử (Trump từng gọi NAFTA là "hiệp định thương mại tệ hại nhất trong lịch sử"), nhưng việc tái đàm phán lần này có nhiều khả năng sẽ góp phần cải thiện NAFTA - hiệp định đang tỏ ra thiếu tính cải tiến so với các hiệp định thương mại gần đây.

Tái đàm phán NAFTA không chỉ đơn giản là mong muốn của riêng tổng thống Donald Trump. Các nhà đàm phán của ba nước nên tận dụng việc thương lượng lại thỏa thuận để hiện đại hóa hiệp định NAFTA 23 tuổi, đồng thời thúc đẩy hơn nữa quá trình tự do hóa thương mại.

Chúng ta nên nhớ rằng NAFTA đã mang lại nhiều lợi ích cho cả ba nước - Hoa Kỳ, Mexico và Canada, vì vậy những thành tựu này không nên bị gián đoạn. Hiện tại, Canada và Mexico là điểm đến cho 34 % hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ và Hoa Kỳ vẫn là nước đầu tư trực tiếp nước ngoài lớn nhất của cả Canada lẫn Mexico. Mặ cdù những người chỉ trích NAFTA cho rằng NAFTA gây ra tình trạng mất việc làm, báo cáo năm 2016 của Ủy ban Thương mại Quốc tế Hoa Kỳ lại cho biết NAFTA đã góp một phần nhỏ trong việc gia tăng phúc lợi của quốc gia này, cũng như "ít tác động hoặc không tác động đến tổng số lượng việc làm của Hoa Kỳ".

Có ba điểm ở NAFTA cần phải được cải thiện. Thứ nhất, NAFTA đã có hiệu lực từ rất lâu, khi mà Giám đốc điều hành Facebook Mark Zuckerberg mới lên chín tuổi, trong thời điểm đó không thể giải quyết thỏa đáng nhiều vấn đề về thương mại điện tử, vốn dĩ đang là trọng tâm của thương mại quốc tế lúc bấy giờ. Trong những năm qua, Hoa Kỳ đã đưa ra các quy định ngày càng phức tạp hơn về thương mại điện tử trong các hiệp định tự do thương mại khác, trong đó điển hình nhất là Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương TPP (mà Tổng thống Donald Trump đã rút Hoa kỳ ra khỏi). Trong hoạt động tái đàm phán, các quy định về thương mại điện tử có khả năng được cập nhật thêm nhằm thúc đẩy một NAFTA tân tiến hơn trong lĩnh vực này.

Thứ hai, trong vài thập kỷ triển khai NAFTA, một số sai sót đã bộc lộ. Chẳng hạn, điều khoản tranh chấp cốt lõi (Chương 20) cho phép các chính phủ đưa ra khiếu nại khi họ tin rằng những quốc gia khác đang vi phạm, đã không hoạt động. Điều khoản bảo vệ các Chính phủ đôi khi có thể ngăn cản việc khiếu nại, như vụ việc năm 2000, khi mà Mexico kiện Hoa Kỳ áp đặt rào cản đối với mặt hàng đường, tuy nhiên sau đó Hoa Kỳ tiến hành ngăn chặn, nên vấn đề đã không được đưa ra Ban hội thẩm . Từ đó, yêu cầu về các quy tắc mới trong lĩnh vực này là vô cùng cần thiết, để có thể đảm bảo rằng những phàn nàn sẽ được lắng nghe.

Hai quy trình giải quyết tranh chấp khác về các Đầu tư (chương 11) và áp đặt thuế chống bán phá giá (chương 19) có thể sẽ có một số sửa đổi, do những quy định này đã làm dấy lên mối quan ngại về vai trò của các tòa án quốc tế và tính cân bằng giữa quyền lực quốc tế và trong nước. Chính phủ 3 nước nên tiến hành rà soát các điều khoản này nhằm chắc chắn rằng liệu đây có phải là phương tiện hiệu quả nhất để đạt được các mục tiêu đã đề ra, khi mà bối cảnh đã thay đổi qua các năm.

Thứ ba, NAFTA đã loại bỏ thuế quan đối với hầu hết các mặt hàng, nhưng có một vài trường hợp ngoại lệ. Một trong những điểm nổi bật nhất là hệ thống quản lý nguồn cung cấp sữa, gia cầm và trứng của Canada đã bị loại khỏi cuộc đàm phán ban đầu vì áp lực từ các ngành sản xuất trong nước. Tái đàm phán NAFTA nên tập trung giải quyết những vấn đề liên quan đến rào cản bảo hộ. Thêm vào đó, các thị trường dịch vụ hầu như không được nhắc đến trong NAFTA và hiện tại cũng đã có thêm nhiều cơ hội để giải quyết các rào cản lâu dài trong khối ngành viễn thông và phát thanh truyền hình cũng như mở thêm các lĩnh vực mà NAFTA không thể lường trước vào thời điểm đó, bao gồm những ngành mà có thể giao dịch qua mạng, chẳng hạn như giáo dục hoặc y tế.

Thách thức từ Chủ nghĩa bảo hộ

Đồng thời, các nước phải cảnh giác với hoạt động đưa những tư tưởng cực đoan của chủ nghĩa bảo hộ vào NAFTA. Ví dụ, một số thành viên trong chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã thảo luận về việc cho phép NAFTA có thể được xét duyệt lại nếu một nước thấy rằng thâm hụt thương mại gia tăng sau khi hiệp định được ký kết. Đây là một ý tưởng nguy hiểm. Hầu hết các nhà kinh tế học đồng ý rằng nguyên nhân của thâm hụt thương mại là rất phức tạp, và thường phản ánh các yếu tố kinh tế vĩ mô hơn là các điều khoản của hiệp định. Những đối tác thương mại của Hoa Kỳ có khả năng sẽ không đồng ý với điều khoản đó và Quốc hội Hoa Kỳ cũng nên từ chối phê chuẩn vấn đề này.

Hơn nữa, cũng có những đề xuất khác, chẳng hạn như việc thay đổi các quy tắc đấu thầu của Chính phủ nhằm cho phép hành động sử dụng rộng rãi các điều khoản trong chính sách "Mua hàng Mỹ", sẽ là một bước lùi của tự do hóa thương mại. Có thể hoạt động này sẽ lấy được lòng tin từ một số cử tri, nhưng đây không chỉ là sự bóp méo thị trường truyền thống, hạn chế cạnh tranh và tăng chi phí cho các dự án này, mà còn có thể dẫn đến tình trạng các đối tác thương mại của Hoa Kỳ cũng sẽ áp dụng các chính sách tương tự gây tổn hại đến các nhà cung cấp hàng hoá và dịch vụ của Hoa Kỳ tại các nước đó.

Chính quyền Hoa Kỳ cũng đã đề cập về việc thắt chặt các quy tắc xuất xứ, những tiêu chuẩn để xác định liệu một sản phẩm có đủ điều kiện để nhập cảnh miễn thuế hay không. Các quy tắc xuất xứ của NAFTA được coi là nghiêm ngặt nhất trong bất kỳ thỏa thuận thương mại nào trên thế giới. Thắt chặt quy tắc xuất xứ là đi ngược với thực tế của thương mại quốc tế, vì ngày nay mọi hàng hóa đều không thể chỉ xuất xứ thuần túy từ 1 quốc gia. Trên thực tế, 15 % hàng xuất khẩu của Hoa Kỳ có chứa các yếu tố xuất xứ từ bên ngoài, con số này đã và đang tăng lên theo thời gian.

Có thể thấy rằng Chính quyền Trump đang sở hữu một cơ hội đặt biệt trong việc bắt đầu đàm phán lại hiệp định NAFTA để tăng cường tự do hóa và cạnh tranh ở khu vực Bắc Mỹ thông qua hành động giải quyết các rào cản còn lại đối với thương mại và đầu tư. Do đó, Hoa Kỳ thật sự không nên lãng phí cơ hội tuyệt vời này.

Nguồn: US News

Từ khóa: một, NAFTA, tân tiến hơn