Hoa Kỳ khó có thể phớt lờ các nguyên tắc WTO

trum 1

Việc Canada nộp đơn lên WTO nhiều khả năng sẽ củng cố thêm lợi thế thương lượng của nước này trên bàn đàm phán Hiệp định Thương mại Tự Do Bắc Mỹ (NAFTA), đồng thời, gia tăng sức ép lên Hoa Kỳ trong tranh chấp gỗ mềm và các vụ tranh chấp khác.

Hôm thứ tư tuần trước, chính quyền Canada thông báo đã nộp đơn yêu cầu WTO xem xét mức thuế chống trợ cấp và thuế chống bán phá giá mà Hoa Kỳ đang áp đặt lên nước này.

Ngoại trưởng Canada Chrystia Freeland cho biết, đây là bước đi cần thiết đối với tranh chấp gỗ mềm trước đó, tuy vậy, văn bản này đã ít nhiều “động chạm” đến toàn bộ hệ thống pháp luật Hoa Kỳ, chứ không riêng gì các phán quyết trong vụ tranh chấp gỗ mềm.

Nhiều chuyên gia đã chỉ trích chính quyền Canada khi đệ trình lên WTO vào thời điểm này. Họ lo ngại rằng yêu cầu WTO tham vấn sẽ khiến cho vòng tái đàm phán NAFTA tiếp theo – dự kiến sẽ diễn ra từ ngày 23 đến 28 tháng 1 tại Montreal – sẽ trở nên khó khăn hơn kì vọng.

Các chuyên gia còn lo ngại rằng, điều này thậm chí khiến Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump viện dẫn đến điều luật 2205 của NAFTA để thông báo cho các nước đối tác về ý định rút khỏi NAFTA sau 6 tháng. Đại diện Thương mại Hoa Kỳ Robert Lighthizer cho rằng triển vọng trên là có cơ sở khi ông nhắc đến trong một tuyên bố rằng “Tuyên bố của Canada là không có căn cứ và chỉ cho thấy Canada đang không tuân thủ cam kết thương mại cùng có lợi”.

Nhưng trớ trêu thay, Canada cũng đang có những than phiền tương tự dành cho phía Hoa Kỳ. Trong văn bản Canada trình lên WTO có đoạn viết: “Việc Hoa Kỳ duy trì các biện pháp liên quan đến xem xét và điều tra chống bán phá giá và chống trợ cấp là không phù hợp với các cam kết trong WTO”.

Như vậy, một câu hỏi lớn đang bị bỏ ngỏ: Tại sao Canada lại đưa vấn đề này ra WTO trong bối cảnh NAFTA vẫn trong quá trình tái đàm phán và đang hết sức khó khăn? Quyết định này còn khiến mọi việc rắc rối hơn trong bối cảnh Mỹ đang chỉ trích WTO; chính quyền Trump cảm thấy như thể là các nguyên tắc thương mại thế giới đang chống lại Hoa Kỳ.

Động lực trên hết thúc đẩy Canada nộp đơn lên WTO là để chứng minh cho người Mỹ (và cả thế giới) thấy rằng, Canada sẽ không nhượng bộ nếu có nước nào gây sức ép lên nền kinh tế và doanh nghiệp Canada. Bằng chứng là Canada đang tham gia đàm phán thương mại với Trung Quốc, với các bên thuộc Hiệp định đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), và với cả Hoa Kỳ.

Nếu những quốc gia khác có thể bảo vệ và thúc đẩy lợi ích của riêng mình, tại sao Canada không thể? Việc giành lấy càng nhiều lợi ích càng tốt bằng cách sử dụng các công cụ chính trị và luật pháp chỉ là một phần của câu chuyện. Các cuộc đàm phán chắc chắn sẽ không giống với ngày hội khoe cơ bắp hay các cuộc thi đấu đối kháng. Hãy nhớ lại đòi hỏi quá đáng về NAFTA của chính quyền Trump, lời đe dọa rời bỏ NAFTA, vụ tranh chấp gỗ mềm, vụ tranh chấp Boeing-Bombardier và gần đây nhất, vụ tranh chấp in ấn báo chí.

Thứ hai, Canada có những trù tính chiến lược hơn chúng ta nghĩ. Một trong những yêu cầu của Hoa Kỳ trong tái đàm phán NAFTA là xóa bỏ chương 19. Chương 19 cho phép các bên bỏ qua hệ thống tư pháp quốc gia để chống lại việc áp thuế chống bán phá giá và chống trợ cấp.

Ví dụ, trong vụ tranh chấp gỗ mềm, Canada đã nộp đơn yêu cầu thành lập một nhóm các chuyên gia độc lập theo chương 19, để xem xét lại cáo buộc trợ cấp của Mỹ dành cho Canada và xem xét mức thuế mà Mỹ áp dụng. Canada cho rằng chương 19 của NAFTA là cần thiết vì hệ thống của Hoa Kỳ có xu hướng bị chính trị hóa và không công bằng cho doanh nghiệp nước ngoài.

Trên bàn đàm phán, Hoa Kỳ cho rằng chương 19 là không cần thiết vì hiện nay đã có quy định của WTO (thời điểm NAFTA đi vào hiệu lực, WTO chưa ra đời), và bởi vì hệ thống Hoa Kỳ không thiên vị cho bất kỳ công ty Hoa Kỳ nào.

Với việc nộp đơn ra WTO, Canada buộc Hoa Kỳ phải kiểm chứng lại quan điểm trên. Nếu quả thực chính quyền Trump phá hoại và thậm chí bác bỏ WTO, Canada cần thiết phải theo đuổi chương 19 trong NAFTA, vì chưa có một cơ quan độc lập để đối phó với các vụ kiện thuế chống trợ cấp và thuế chống bán phá giá ở khu vực Bắc Mỹ.

Nếu Hoa Kỳ tiếp tục sử dụng cơ chế giải quyết tranh chấp của WTO nhằm ủng hộ tính công bằng cho các biện pháp phòng vệ thương mại của nước này, thì một phán quyết ủng hộ Canada của WTO sẽ củng cố quan điểm của Canada rằng, hệ thống của Hoa Kỳ là thiên vị và tạo cơ sở để xây dựng chương 19.

Nói cách khác, Canada đang nỗ lực chứng minh rằng, Hoa Kỳ không thể có được hai thứ: bỏ qua chương 19 và phớt lờ thẩm quyền của WTO.

Lý tưởng nhất là Canada giữ được cả chương 19 và cam kết của Hoa Kỳ trong WTO, vì điều này mang lại cho Canada nhiều công cụ hơn trong tranh chấp thương mại. Hơn nữa, việc đệ trình lên WTO nhiều khả năng sẽ thúc đẩy Canada tái đàm phán Hiệp định Thương mại Tự Do Bắc Mỹ (NAFTA), điều vốn sẽ gia tăng sức ép lên Hoa Kỳ trong tranh chấp gỗ mềm.

Nguồn: thestar.com – HN

Từ khóa: Hoa Kỳ, khó có thể, phớt lờ, các nguyên tắc WTO.