Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Họ đang tạo ra một đối thủ với NAFTA - bởi vì Trump.

Nhật Bản và Châu Âu có một thông điệp rõ rệt đối với Hoa Kỳ rằng: Chúng tôi đang đảm nhận vai trò của các nhà lãnh đạo toàn cầu về tự do thương mại.

Nhật Bản và Liên minh châu Âu (EU) đã nhất trí về việc phác thảo một thỏa thuận thương mại khổng lồ rằng họ sẽ cạnh tranh với quy mô của NAFTA, hiệp định thương mại tự do mà Hoa Kỳ đã có với Canada và Mexico - hiện cũng là hiệp định lớn nhất trên thế giới.

Chính bản thân điều này đã là một tin tức lớn. Nhưng thời điểm diễn ra của hiệp định đã làm cho nó càng trở nên quan trọng hơn: Hiệp định diễn ra trước một ngày so với hội nghị thượng đỉnh G20 tổ chức tại Đức - một cuộc họp của 20 nền kinh tế lớn nhất thế giới. Nhật Bản và châu Âu đang tuyên bố với Hoa Kỳ và thế giới rằng họ đang nắm quyền kiểm soát khi Mỹ rút khỏi khu vực thương mại toàn cầu dưới tư tưởng ủng hộ chủ nghĩa bảo hộ của chính quyền Trump.

Caroline Freund, một chuyên gia cao cấp của Viện kinh tế quốc tế Peterson, nói: "Hai nền kinh tế toàn cầu hóa lớn mạnh đang tiến lên và cho thấy họ sẽ tiếp tục mở rộng  tự do hóa - dù có hoặc không có Hoa Kỳ".

Thỏa thuận này là một kết quả quan trọng khác từ quyết định rút khỏi TPP của Tổng thống Trump trong những ngày làm việc đầu tiên của ông với cương vị một tổng thống.

Đây là lý do: Nhật Bản đã đàm phán với EU về thỏa thuận thương mại tự do này từ năm 2013. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, ưu tiên của Nhật Bản là TPP, một thỏa thuận cho phép các thành viên tham gia hợp tác thương mại với các nền kinh tế lớn và tiên tiến nhất thế giới (như Mỹ) với ít rào cản; trở thành thành viên trọng  tâm của khối thương mại tự do lớn nhất trong lịch sử toàn cầu (12 quốc gia thuộc khu vực Thái Bình Dương chiếm 40% GDP toàn cầu); và tạo ra một chiến lược đối trọng đối với quyền bá chủ của Trung Quốc ở châu Á. Tuy nhiên, sự rút lui khỏi TPP hồi tháng 01/2017 của Trump, một thỏa thuận mà chính quyền Obama đã phải trải qua nhiều năm để đàm phán, đã thay đổi tất cả. TPP có thể không hoàn toàn sụp đổ - về mặt kỹ thuật nó vẫn có thể được hồi sinh dù không có Hoa Kỳ - nhưng Nhật Bản đã thể hiện một quan điểm rất rõ ràng hướng tới châu Âu sau khi Mỹ rút lui. Thỏa thuận mới này chính là bằng chứng của điều đó.

"Tôi không nghi ngờ gì thêm về việc các vòng đàm phán cuối cùng được đẩy mạnh nhằm nhanh chóng kết thúc thỏa thuận và để gửi một thông điệp rằng EU và Nhật Bản chuẩn bị sẵn sàng để lãnh đạo thương mại ngay cả khi không có Hoa Kỳ", Edward Alden, chuyên gia thương mại và là hội viên cấp cao Tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại, cho biết. "Thực tế, thỏa thuận đã được ký kết ngay trước khi diễn ra hội nghị thượng đỉnh G-20 đầu tiên của Trump, cuộc đàm phán vừa rồi chỉ như một cú đẩy tượng trưng trong mắt người Mỹ."

Châu Âu cũng có lý do để ưu tiên Nhật Bản hơn Hoa Kỳ. Các cuộc đàm phán giữa Hoa Kỳ và Châu Âu về Hiệp định Đối tác Thương mại và Đầu tư xuyên Đại Tây Dương từ năm 2013 đã không đạt được kết quả dưới thời của chính quyền Tổng thống Obama do tranh chấp kéo dài về các quy định liên quan đến các vấn đề như là an toàn thực phẩm. Quan điểm bảo hộ khắc nghiệt của Trump đã làm cho viễn cảnh đó trở nên tồi tệ hơn.

Vì vậy, việc châu Âu và Nhật Bản đồng ý về những đột phá lớn của một thỏa thuận thương mại sẽ tạo ra một sự cạnh tranh với NAFTA về cả quy mô và phạm vi.

Đây không phải là một cú sốc tượng trưng cho danh tiếng của Hoa Kỳ khi Hoa Kỳ là nước khởi xướng thương mại tự do hàng đầu thế giới. Thỏa thuận này có nghĩa là các nhà xuất khẩu châu Âu và Nhật Bản sẽ có lợi thế hơn các nhà xuất khẩu Mỹ trong thị trường của nhau. Đó thực sự là một mất mát đối với nền nông nghiệp Mỹ nói riêng, khi mà Mỹ đã từng có những cuộc xâm lăng khổng lồ ở Nhật Bản và đáng lẽ điều đó đã có thể được mở rộng nếu Mỹ vẫn còn nằm trong hiệp định TPP.

Nhưng thêm vào đó, đàm phán của Nhật Bản và châu Âu cũng có nghĩa là họ đang ở một vị trí không đối thủ trong việc định hình tương lai của thương mại. Freund cho biết, khi Nhật Bản và Châu Âu đưa ra các tiêu chuẩn về mọi thứ từ luật sở hữu trí tuệ đến các tiêu chuẩn lao động cho các thỏa thuận của họ, "họ sẽ trở thành những người ra quyết định ... thiết lập tiêu chuẩn cho các hiệp định thương mại toàn cầu".

Đó là vai trò mà Hoa Kỳ đã thực hiện trong nhiều thập kỷ qua, nhưng điều đó đang dần biến mất.

Nhật Bản và Châu Âu có nhiều lợi thế - trong khi Mỹ có rất nhiều thứ để mất

Thỏa thuận giữa Nhật Bản và EU hiện đang rất rộng và vẫn còn rất nhiều chi tiết cần được công bố trong vài tháng tới trước khi được phê chuẩn lần cuối.

Nhưng tổng thể, nó được hoạch định để thực hiện những gì mà hầu hết các giao dịch thương mại tự do thực hiện: giảm thấp và loại bỏ rào cản thương mại như thuế quan trong việc mua bán hàng hóa giữa các quốc gia.

Ví dụ, EU sẽ loại bỏ 10% thuế nhập khẩu ô tô của Nhật Bản, và Nhật Bản sẽ loại bỏ những trở ngại đối với việc nhập khẩu ôtô của châu Âu vào thị trường của họ.

Một trong những lĩnh vực mà Châu Âu quan tâm đến việc giảm rào cản đối với xuất khẩu của mình chính là nông nghiệp, vì Nhật Bản từ lâu đã bảo vệ rất chặt chẽ nhiều sản phẩm nông nghiệp được sản xuất tự nhiên.

Nhưng chiến thắng của châu Âu ở đây chính là một tổn thất lớn đối với Hoa Kỳ. Nông nghiệp là một ngành xuất khẩu khổng lồ của Hoa Kỳ, và Nhật Bản là một nơi tiêu thụ lớn của họ  - một thị trường xuất khẩu nông nghiệp lớn thứ 4. Theo đuổi TPP, Hoa Kỳ sẽ có khả năng tiếp cận thị trường Nhật Bản tốt hơn và thậm chí sẽ trở thành nhà xuất khẩu chiếm ưu thế hơn trong thị trường này.

"Một TPP mà Trump đã bỏ rơi sẽ mở ra những cơ hội to lớn cho xuất khẩu thịt bò Mỹ, thịt lợn, lúa mì, gạo, và các sản phẩm khác. Các nhà xuất khẩu châu Âu hiện tại sẽ có lợi thế hơn nữa", Alden giải thích.

Ngoài việc mất đi sự tiếp cận đặc biệt tại thị trường Nhật Bản, Hoa Kỳ cũng đang phải chịu một sức ép lên vị thế đã được nắm giữ lâu dài của mình, đó là một nhà hoạch định quy tắc thương mại có ảnh hưởng nhất trên thế giới. Khi Nhật Bản và Châu Âu đàm phán các điều kiện để trở thành khu vực tự do thương mại lớn nhất trên thế giới, họ sẽ tạo ra các tiêu chuẩn và tiền lệ, điều này sẽ ảnh hưởng đến các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới và các hiệp định tự do thương mại khác.

Dưới đây là một số biểu hiện của điều đó, sử dụng châu Âu làm ví dụ:

Châu Âu có xu hướng sẽ đặt tiêu chuẩn lao động và tiêu chuẩn môi trường nghiêm ngặt hơn Mỹ.

Châu Âu có khuynh hướng bảo thủ về địa phương hóa dữ liệu hơn Mỹ - đó là nơi mà một công ty được phép lưu giữ dữ liệu của khách hàng nước ngoài.

Châu Âu có xu hướng ít ưu tiên về sở hữu trí tuệ hơn Mỹ.

Châu Âu hoài nghi về hệ thống giải quyết tranh chấp đối với nhà đầu tư mà Hoa Kỳ ủng hộ trong các hiệp định thương mại tự do (một chính sách cho phép các nhà đầu tư kiện các chính phủ trong các tòa án thương mại tư nhân và cho các tập đoàn biết một cách cơ bản về tình trạng của các quốc gia theo luật quốc tế).

Những ý tưởng của châu Âu có vẻ nhận được sự ủng hộ trong thương mại thế giới khi Hiệp định châu Âu - Nhật kết thúc - và nó sẽ không giống với nhiều nhà vận động tự do thương mại ở Mỹ. (Đó không phải là một điều xấu - nhiều sự ưu tiên của châu Âu là hợp lý, nhưng vấn đề là ảnh hưởng của Mỹ đang suy yếu).

Một động lực hấp dẫn khi tham gia trong tất cả những hoạt động này là cả Trump và Brexit đều đã giúp các nhà đàm phán châu Âu dễ dàng hơn trong việc tiến tới thỏa thuận với sự tự tin rằng nó có thể được các chính phủ châu Âu phê chuẩn. Freund cho biết: "Trump dường như đã kích động việc phản đối những phản ứng dữ dội đối với toàn cầu hóa, và điều đó kết thúc bằng việc củng cố nhiều hơn quanh khu vực thương mại tự do và các thị trường mở.”

Sự hỗn loạn liên quan đến bảo hộ mới xuất hiện trong thế giới phương Tây đã làm cho người châu Âu có chiều hướng muốn giữ nguyên hiện trạng tự do thương mại.

Donald Tusk, chủ tịch của Hội đồng châu Âu, cơ quan đại diện cho 28 chính phủ EU, đã nhấn mạnh về điều đó khi công bố thỏa thuận thương mại hôm thứ Năm 06/07/2017.

Ông nói tại một cuộc họp báo ở Brussels: "Mặc dù một số người cho rằng thời điểm cô lập và tan rã sẽ đến một lần nữa, nhưng chúng tôi đang chứng minh rằng điều đó là không đúng. Thế giới thực sự không cần phải đi lùi một trăm năm trở lại quá khứ. Hoàn toàn ngược lại. Thế giới không cần phải như vậy".

Alden ước tính rằng mặc dù Châu Âu đã có một khoảng thời gian khó khăn khi phê chuẩn thỏa thuận thương mại tự do gần đây của mình với Canada, nhưng  thỏa thuận mới giữa Nhật Bản và châu Âu lại trở nên dễ dàng hơn do hiệu ứng của Trump.

Một bài học cho Hoa Kỳ chính là: nếu Hoa Kỳ chọn theo đuổi con đường bảo hộ, thì phần còn lại của thế giới sẽ vẫn tiếp tục mà không có Hoa Kỳ. Và trong quá trình này, tiếng nói của Hoa Kỳ về cách thức tiến hành của thương mại có lẽ sẽ trở nên yếu hơn trước.

Nguồn: vox.com – HT

Từ khóa: thỏa thuận thương mại, khổng lồ, Nhật Bản, EU, vai trò lãnh đạo, Hoa Kỳ, biến mất