Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) được thành lập vào cuối năm 2015 nhằm tạo ra một môi trường sản xuất và thị trường chung cho sự phát triển công bằng giữa 10 quốc gia thành viên.
Cộng đồng này đã có những tiến bộ trong việc hợp tác kinh tế bằng cách giảm rào cản thương mại và đầu tư, các quy định và quy tắc hài hòa nhằm hướng đến thị trường chung của các quốc gia thành viên.
Một số thành tựu xứng đáng phải kể đến trong việc thực hiện thị trường chung là một môi trường sản xuất lớn mà thành công lớn nhất là giảm thuế.
Đến nay, ASEAN+6 (ASEAN + Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, New Zealand và Hàn Quốc) đã hoàn thành cam kết xóa bỏ thuế. Tỷ lệ cắt giảm thuế năm ngoái của ASEAN+6, CLMV (Campuchia, Lào, Myanmar và Việt Nam) và ASEAN lần lượt là 99.2%, 90.9% và 96.1% trên tổng số dòng thuế.
Trong năm tới, tỷ lệ cắt giảm thuế cho ASEAN+6, CMLV và ASEAN sẽ là 99.2%, 97.81% và 98.67% theo thứ tự lần lược.
Việc cắt giảm thuế quan ở ASEAN đã mở rộng thương mại hàng hóa trong khu vực từ 1,6 tỷ USD lên 2,27 tỷ USD (RM 7,08 tỷ lên 10,0 tỷ RMB) vào năm 2015. Những số liệu này là dấu hiệu quan trọng cho sự thành công của các sáng kiến giảm thuế.
Điều quan trọng cần lưu ý là mặc dù thương mại nội khối ASEAN đã tăng lên khoảng 25%, nhưng thấp hơn nhiều so với những gì Liên minh Châu Âu đã đạt được, chiếm 63% tổng lượng thương mại vào năm 2015, trong khi Hiệp định Thương mại Tự do Bắc Mỹ (NAFTA) đã đăng ký gần 50% thương mại nội khối của tổng xuất khẩu cùng năm.
So với những con số này, ASEAN vẫn đang đi theo con đường phía sau. ASEAN cần xem xét các vấn đề có thể cản trở việc tạo thuận lợi cho thương mại trong khu vực. Một nguồn tiềm năng như vậy chỉ có thể là các biện pháp phi thuế quan (NTMs).
ASEAN đang giải quyết các hàng rào phi thuế quan từ nhiều góc độ
Mặc dù các biện pháp phi thuế quan được đưa ra đã có thể phù hợp với các quyền và nghĩa vụ của Tổ chức Thương mại Thế giới hoặc theo Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (Atiga) nhưng vẫn chịu ảnh hưởng từ hàng rào phi thuế quan (NTB).
Các biện pháp phi thuế quan bao gồm các điều kiện cấp giấy phép hạn chế, thủ tục kiểm tra sản phẩm phức tạp, yêu cầu ghi nhãn và đóng gói và yêu cầu kiểm tra nhiều lần. Việc thực hiện các biện pháp phi thuế quan có thể ảnh hưởng đến các hàng rào phi thuế quan đối với dòng chảy tự do hàng hóa. Điều này sẽ đóng góp vào hiệu quả của việc tăng chi phí và sự trì hoãn trong chuyển động hàng hóa.
ASEAN đang giải quyết các hàng rào phi thuế quan từ nhiều góc độ. Một là thông qua các trường hợp thực tế về biện pháp phi thuế quan hoặc rào cản thương mại. Hội đồng Thương mại Tự do ASEAN (AFTA) đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc giải quyết các rào cản phi thuế quan tại ASEAN, đặc biệt khi việc cắt giảm đáng kể hoặc loại bỏ thuế quan phù hợp với việc thực hiện Atiga.
Các biện pháp phi thuế quan và hàng rào phi thuế quan thông thường nằm trong số đó, không công nhận logo chứng nhận Halal, lấy mẫu lặp lại các tiêu chuẩn đối với những sản phẩm cùng loại, ví dụ cho sản phẩm gốm và sắt, thép, yêu cầu ghi nhãn bằng tiếng mẹ đẻ của nước nhập khẩu và xuất khẩu một số sản phẩm nhất định yêu cầu các nhà xuất khẩu phải thiết lập một cơ sở sản xuất.
Một số vấn đề là: không có cơ sở dữ liệu đáng tin cậy về các biện pháp phi thuế quan ở ASEAN, các quy định có sự phối hợp kém giữa các quốc gia, thiếu thông báo về các biện pháp mới được thông qua và các thủ tục và yêu cầu giảm bớt các giấy chứng nhận, giấy phép và bằng cấp.
Trong khi đó, ASEAN mới đây đã đưa ra Cổng thông tin tình báo thương mại tổng hợp, trong đó mô tả chi tiết tất cả các hàng rào phi thuế quan trong khu vực.
Con đường hướng tới các nước thành viên ASEAN là để thúc đẩy quá trình hài hòa và thông qua các thỏa thuận chung. Ngoài ra, ASEAN cũng đã thực hiện lại các cuộc tư vấn của ASEAN để giải quyết các vấn đề về thương mại và đầu tư hoặc ACT, được đổi tên từ Các giải pháp của ASEAN về dịch vụ Đầu tư và Thương mại, là một cơ sở giải quyết vấn đề dựa trên internet.
Trong khi các nước thành viên ASEAN đã hoàn thành công tác xóa bỏ rào cản thương mại, các ưu tiên hàng đầu của AEC là thuận lợi hóa thương mại, nhằm giảm thiểu tối đa việc bảo vệ thương mại và chi phí tuân thủ tập trung vào việc sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong các giao dịch xuyên biên giới cho hàng hóa, các quy định kỹ thuật cũng như đánh giá sự phù hợp và để giảm tác động của các rào cản phi thuế quan.
Năm ngoái, dưới sự lãnh đạo của Đảng Dân chủ Nhân dân Lào, về tổng thể quy trình hàng hóa đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong việc thực hiện các ưu tiên của AEC, đó là việc thông qua Khuôn khổ Khuyến khích Thương mại ASEAN nhằm tiếp tục thực hiện mục tiêu thiết lập ASEAN thành một thị trường và sản xuất chung cơ bản, ổn định, thịnh vượng, có tính cạnh tranh cao và có tính kinh tế tích hợp với việc tạo thuận lợi cho thương mại và đầu tư, trong đó có một luồng hàng hóa và dịch vụ tự do.
Mục tiêu tạo thuận lợi cho thương mại ở ASEAN là nhằm đạt được những luồng hàng hóa liên tục, giảm thiểu tác động của biện pháp phi thuế quan và xóa bỏ hàng rào phi thuế quan cũng như thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân.
ASEAN năm nay kỷ niệm 50 năm thành lập. Sau 50 năm hoạt động không mệt mỏi trong việc xóa bỏ hàng rào thuế quan, được xem là một phần trong giai đoạn thứ hai của tiến trình loại bỏ các hàng rào phi thuế quan. Mặc dù có những thách thức trong thực thi nhưng các nước thành viên vẫn kiên quyết trong việc loại bỏ chúng.
Nguồn: Straits Times - TTN
Từ khóa: Phi thuế quan, hàng rào thuế quan, ASEAN.
