Quá trình toàn cầu hóa ở châu Á không hề lạc lối

0 toan-cau-hoa

Ở phương Tây, tính bền vững của quá trình toàn cầu hóa đang đối mặt với thử thách to lớn khi chủ nghĩa bảo hộ thương mại và dân túy ngày càng tăng. Tuy nhiên xu hướng này có vẻ không lan rộng tới Đông Á, cũng chẳng gây hại gì tới quỹ đạo ổn định của khu vực đang hướng tới hội nhập kinh tế ở mức độ sâu hơn.

Khi xu hướng bảo hộ nắm quyền kiểm soát nền kinh tế Anh, xu hướng này đã góp phần thúc đẩy Anh bỏ phiếu rời khỏi Liên minh Châu Âu (EU) vào tháng 6/2016. Trong quá trình trưng cầu dân ý, cuộc vận động ủng hộ Brexit đã tác động tới suy nghĩ của những người nằm ngoài lề kinh tế và xã hội, bằng cách tập trung vào việc chỉ ra thị trường cơ hội việc làm của họ đã bị mất vào tay người nhập cư như thế nào.

Tại Mỹ, chủ nghĩa dân túy của Donald Trump với “Nước Mỹ trên hết” đã giúp ông giành chiến thắng. Ông tập trung vào vấn đề bất bình đẳng ngày càng rộng cũng như mức thu nhập của tầng lớp trung lưu không tăng hay thậm chí là kém hơn, đồng thời nhấn mạnh ý định về việc sẽ mang ngành công nghiệp trả về cho nước Mỹ, đe dọa tuyên chiến thương mại với Trung Quốc và Mexico.

Cánh hữu hoặc phe dân túy cũng đang mở rộng ra hơn trong thế giới phát triển ngày nay. Tại Pháp, nền kinh tế lớn thứ hai của Liên minh châu Âu, nhà lãnh đạo Marine Le Pen của Mặt trận Dân tộc cực hữu chính là người dẫn đầu trong vòng bỏ phiếu đầu tiên của đợt bầu cử tổng thống. Ở Ý, sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy với tên gọi Phong trào Năm Sao cũng làm dấy lên nỗi hoài nghi của Liên minh Châu Âu.

Trong nhiều thập kỷ, tự do hóa thương mại thông qua các hiệp định song phương hoặc đa phương giúp hàng hóa lưu thông qua biên giới các quốc gia dễ dàng hơn. Các nhà xuất khẩu tiếp cận được những thị trường lớn hơn trong khi những nhà sản xuất nội địa nhập khẩu được nguyên liệu thô và phụ kiện rẻ hơn. Liên kết đa quốc gia cũng tạo thuận lợi cho quá trình tự do hóa khi các sản phẩm làm ra có thể chuyển tới tiêu thụ ở những nền kinh tế cạnh tranh cao một cách linh hoạt hơn.

Những mạng lưới hàng hóa linh hoạt toàn cầu đã mang lại sự giàu có cho nhiều quốc gia, làm giảm tỉ lệ người nghèo và thu hẹp sự bất bình đẳng trên thế giới. Tuy nhiên, những thành tựu của Trung Quốc lại nằm ngoài dòng chảy trên. Nền công nghiệp định hướng xuất khẩu của Trung Quốc đã tạo ra hàng chục triệu công việc ở khu vực thành thị với mức lương cao hơn, tuy nhiên số công nhân có mức thu nhập trung bình ở các nước phát triển mất việc ngày càng tăng do ngành sản xuất bị chuyển ra nước ngoài. Cuộc khủng hoảng tài chính năm 2007/2008 đã làm gia tăng tình trạng thất nghiệp đồng thời cũng lót đường cho sự xuất hiện của chủ nghĩa bảo hộ tại các nước phát triển.

Châu Á trước làn sóng của chủ nghĩa bảo hộ phương Tây

Ngược lại, hội nhập đã phát triển tới một mức độ nhất định và có xu hướng tiếp tục lan rộng. Làn sóng của chủ nghĩa bảo hộ ở phương tây còn lâu mới lan tới khu vực này và làm suy giảm tiến trình hội nhập kinh tế.

Thứ nhất, không như Mỹ, các nước phát triển ở châu Á đều có mối liên hệ chặt chẽ với Trung Quốc và những nước đang phát triển khác ở các mức độ khác nhau. Hầu như các nền kinh tế phát triển ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đều ký kết hiệp định thương mại tự do với Trung Quốc, bao gồm Úc, Hồng Kông, Ma Cao, New Zealand, Singapore và Đài Loan, trong đó còn có cả Nhật Bản và Hàn Quốc cùng ký hiệp định 3 bên với Trung Quốc.

Sự gắn kết chặt chẽ này giúp bảo vệ khu vực. Khi mối quan hệ bền chặt hơn nữa, có vẻ châu Á sẽ không còn phải đối mặt với bất kỳ thay đổi đột ngột nào trên bản đồ cạnh tranh, cụ thể là việc di chuyển ngành công nghiệp tới những vùng khác hay các vấn đề kinh tế, xã hội thường thấy ở những nước phát triển như chuyển nhà máy sản xuất tới Trung Quốc.

Thông qua chương trình ASEAN+1, các nước phát triển và nước thành viên của Hiệp hội Quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã áp dụng mức thuế quan thấp cho nhau, đồng thời mở rộng hơn các cam kết hiện có đối với một số dịch vụ và đầu tư được lựa chọn dành riêng cho hai quốc gia Úc và New Zealand. Mức độ hội nhập hiện tại sẽ mở đường cho sự hội nhập xa hơn trong tương lai.

Tuy nhiên, việc này cần có thêm một điều kiện. Trong khi Trung Quốc và tiến trình hội nhập hiện tại của ASEAN cùng với các nền kinh tế phát triển trong khu vực hoàn toàn có đủ khả năng bảo đảm sự phát triển thì Ấn Độ vẫn có khả năng xảy ra các cú sốc về kinh tế do quy mô khổng lồ và một số đặc điểm đặc thù. Các công nhân tay nghề cao nhưng chỉ được hưởng lương thấp tại Ấn Độ, hay các khoản đầu tư khổng lồ vào công nghệ cũng như trình độ tiếng Anh tốt cho phép nước này cạnh tranh được với các quốc gia có những ngành công nghiệp thâm dụng vốn lao động và cả các dịch vụ kinh doanh, thông tin, viễn thông. Năm 2015, các nhà xuất khẩu về dịch vụ thông tin và viễn thông cùng các chuyên gia, dịch vụ tư vấn quản lý của Ấn Độ lần lượt được xếp hạng hai và ba trên toàn thế giới.

Tuy nhiên, hầu hết các quốc gia trong vùng vẫn đang phát triển, nghĩa là họ có đủ thời gian để tính toán và quảng bá sự phát triển công nghiệp của mình với toàn khu vực, đặc biệt là về vấn đề việc làm. Quan trọng hơn, điều này đồng nghĩa với việc các nhà lãnh đạo có thể dự đoán và chuẩn bị ứng phó với tình trạng mất việc làm do việc di chuyển các nhà máy sản xuất gây ra.

Thêm vào đó, kể từ đầu năm 2016, ASEAN đã cho phép tự do di chuyển thể nhân. Mặc dù tự do di chuyển trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN vẫn còn hạn chế đối với tám lãnh vực và 1.5% lực lượng lao động trong khu vực, nhưng tiến trình đã được khởi động. Rút kinh nghiệm từ trường hợp của EU, các chính phủ hiện đang thúc đẩy vấn đề này một cách thận trọng hơn. Một điều đáng chú ý khác là trong tương lai, nhu cầu của lực lượng lao động nước ngoài có thể đến từ các các quốc gia dân số già và thiếu hụt lao động như Trung Quốc, Nhật Bản.

Cuối cùng, tiến trình đàm phán Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực - RCEP (một nỗ lực hội nhập to lớn) ngày càng được thúc đẩy sau khi Mỹ rút lui khỏi TPP - hiệp định thương mại do cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama đề xuất. Hy vọng cuộc đàm phán sẽ kết thúc trong năm nay.

RCEP bao gồm 10 nước ASEAN, cùng với thêm Úc, Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản Hàn Quốc và New Zealand, đã đóng góp 30.5% GDP toàn cầu và chiếm 48% dân số thế giới tính tới năm 2015. Cùng với những mục tiêu khác, RCEP hướng tới việc giảm bớt rào cản thương mại bằng cách giải quyết hiệu ứng “bát mì spaghetti” vốn là một nhầm lẫn do sự gia tăng của các giao dịch thương mại tự do gia tăng. Đôi khi các đối tác thương mại là thành viên của nhiều thỏa thuận, và câu hỏi đặt ra là: Những luật nào được áp dụng?

Các đàm phán quanh RCEP hiện bị chậm tiến độ và những mục tiêu của nó cũng ít tham vọng hơn TPP. Tuy nhiên những người ủng hộ RCEP đang có lợi thế, do sự đình trệ của Hiệp định Đối tác Đầu tư và Thương Mại xuyên Đại Tây Dương và sự thật là 7 trong số 12 thành viên ký kết TPP cũng nằm trong số các nước đàm phán RCEP.

Toàn cầu hóa thành công khi tất cả các nước đều hưởng lợi. Nó có thể giúp các quốc gia Châu Á hội nhập sâu hơn, đồng thời sử dụng toàn cầu hóa để truyền tải nhiều lợi ích hơn nữa, chứ không chỉ tập trung vào chủ nghĩa bảo hộ cho tất cả các loại chi phí.

Ở mức độ khu vực, hội nhập kinh tế có thể hiệu quả vì nó có lợi cho cả nền kinh tế phát triển và đang phát triển, thông qua hàng hóa giá rẻ, cải thiện phúc lợi và giảm nghèo đói. Nếu một số người hưởng lợi trong khi số khác không có, thì những người bị bỏ lại cuối cùng sẽ lên tiếng bày tỏ sự bất mãn, bao gồm cả cách thông qua chính trị như chúng ta thấy hiện nay. Chúng ta phải kêu gọi Chính phủ thúc đẩy cải cách trong nước phù hợp, bao gồm cả giáo dục và kỹ năng, đồng thời đảm bảo của cải được phân phối công bằng. Toàn cầu hóa phải trực tiếp hướng tới những mục tiêu lấy con người làm trung tâm nhằm chứng minh tiến trình này chính là những gì mà xã hội đang cần, chứ không phải chủ nghĩa bảo hộ.

Rizqy Anandhika là Phó ban Nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (www.eria.org)

Nguồn: www.bangkokpost.com – TM

Từ khóa: quá trình, toàn cầu hóa, châu Á, không hề, lạc lối