Việt Nam là một trong những nền kinh tế phát triển nhanh nhất thế giới và là đối tác ngày càng quan trọng với New Zealand. Kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam – New Zealand hiện nay đã vượt qua 1 tỉ đô la New Zealand.
Bài viết sẽ xem xét những thách thức Việt Nam phải đối mặt nếu Việt Nam muốn trở thành nền kinh tế có thu nhập trên trung bình vào năm 2035.
Việt Nam, quốc gia được nhắc đến như là nước được hưởng lợi nhiều nhất từ TPP, đã phát triển nhanh chóng kể từ khi thống nhất đất nước. Kể từ năm 1990, tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người của Việt Nam đứng thứ hai thế giới, chỉ xếp sau Trung Quốc. Theo Korn Ferry Hay Group, triển vọng trong tương lai là rất tích cực, khi Việt Nam được dự báo có mức thu nhập thực tế tăng cao nhất thế giới, đạt 7.2% trong năm 2017.
Theo Ngân hàng Thế giới, Việt Nam trở thành nước có thu nhập trung bình thấp vào năm 2009, tổng thu nhập quốc dân trên đầu người đạt 1.980 USD vào năm 2015. Mục tiêu của chính phủ Việt Nam là duy trì tốc độ tăng trưởng mạnh mẽ này và chuyển dần sang một nước có thu nhập cao, với GNI đạt 12.476 USD theo phân loại của Ngân hàng Thế giới. Đạt được mục tiêu này là thách thức với nhiều quốc gia, do “bẫy thu nhập trung bình”.
Bẫy thu nhập trung bình xảy ra khi nền kinh tế trải qua một sự suy giảm năng suất và tiến tới một trạng thái cân bằng tương đối ổn định. Mặc dù các phương pháp để xác định một nước có rơi vào bẫy thu nhập trung bình hay không có thể khác nhau, những câu chuyện thành công từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Đài Loan, các quốc gia đã duy trì mức tăng trưởng ổn định trong nhiều năm để đạt mức thu nhập cao, có thể là kinh nghiệm quý báu cho các nền kinh tế Brazil, Ai Cập, Indonesia, Mexico, và Thái Lan, các nước dường như đang mắc kẹt trong bẫy thu nhập trung bình.
Nguyên nhân của bẫy thu nhập trung bình đến từ cơ sở hạ tầng cơ bản yếu kém, thiếu hụt tài chính, nguồn nhân lực có tay nghề cao, và doanh nghiệp có tinh thần đổi mới. Việt Nam đã đi theo lộ trình quen thuộc như nhiều nền kinh tế mới nổi khác, tận dụng các ngành thâm dụng lao động như nông nghiệp và công nghiệp, chiếm gần một nửa lực lượng lao động của Việt Nam. Khi lực lượng lao động giá rẻ giảm về số lượng và tiền lương tăng lên, Việt Nam sẽ mắc kẹt giữa các nước có lao động giá rẻ hơn và những nước có nền sản xuất, kỹ thuật và công nghệ tiên tiến. Điều này nêu bật những thách thức mà Việt Nam phải đối mặt, đó là vừa phát triển vừa phải duy trì một nền kinh tế đa dạng tiên tiến.
Theo Ngân hàng thế giới, để trở thành nước có thu nhập cao vào năm 2035, Việt Nam cần duy trì mức tăng trưởng tối thiểu 7%/năm, tuy nhiên đây là nhiệm vụ khó khăn nếu nhìn vào tăng trưởng kinh tế của đất nước này trong quá khứ.
Nâng cao năng suất lao động là rất quan trọng nếu Việt Nam muốn vượt qua bẫy thu nhập trung bình. Điều này có thể đạt được nhờ vào chính sách giáo dục đúng đắn. Theo chương trình đánh giá học sinh quốc tế (PISA), học sinh Việt Nam làm tốt hơn hẳn so với bạn đồng trang lứa ở những nước khác. Năm 2012, Việt Nam lần đầu tiên tham gia PISA và đạt được kết quả đáng ngạc nhiên, khi xếp trên Mỹ và Australia. Năm 2015 Việt Nam giảm điểm ở toán học (22 so với 17), đọc hiểu (32 so với 19), tăng điểm ở khoa học (7 so với 8). Tuy vậy, những kết quả này rất đáng khen ngợi đối với một quốc gia có thu nhập trung bình thấp như Việt Nam khi so sánh với các quốc gia khác có thực hiện khảo sát PISA.
Vào thời điểm đó, Thứ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam Nguyễn Vinh Hiển cho biết, “Chúng ta phải trung thực và thừa nhận rằng, nếu đánh giá đầy đủ, năng lực học sinh Việt Nam vẫn còn yếu", một sự phản ánh hệ thống giáo dục Việt Nam vốn tập trung vào thi cử. Thành công của Việt Nam dựa trên việc cải cách hệ thống giáo dục, có thể được hỗ trợ bởi Ngân hàng Thế giới, trong đó có Dự án Renovation of General Education Project, nhằm rà soát lại các chương trình đào tạo trình độ trung học, cùng với việc nâng cao chất lượng giáo viên thông qua đào tạo chuyên ngành và hỗ trợ cho giáo viên và người quản lý giáo dục.
Ngành nông nghiệp của Việt Nam đã đạt được tiến bộ đáng kể trong vài thập kỷ qua, Việt Nam nổi lên như một nước hàng đầu về sản xuất gạo, cà phê, chè, hạt điều và cao su. Tuy nhiên ngành nông nghiệp vẫn phải đối mặt với các vấn đề như chất lượng, an toàn thực phẩm. Tương tự, mặc dù sản lượng nông nghiệp đã tăng lên, hiệu quả và phúc lợi cho người dân bị suy giảm. Về lâu dài, nông nghiệp phải gia tăng hiệu quả, tập trung công nghệ, và tạo thêm giá trị gia tăng. Nếu biết cách tận dụng nguyên liệu thô và chuyên môn hóa sản xuất nông nghiệp, nông dân Việt Nam không những nâng cao kỹ năng mà còn có thể giữ lại phần lớn lợi nhuận tại địa phương.
Nhà nước hiện là chủ thể lớn nhất trong nông nghiệp Việt Nam. Một số nguồn tin cho biết, từ 2004 đến 2014, tám triệu hécta đất thuộc sở hữu nhà nước chỉ thu được trung bình ít hơn 4 USD trên mỗi hécta. Chính phủ hiện đang thoái vốn cổ phần doanh nghiệp nhà nước, cùng với việc thực hiện kế hoạch tái cơ cấu nông nghiệp, trong đó nhấn mạnh tăng trưởng kinh tế, xã hội và phát triển môi trường bền vững cho ngành. Với gần một nửa lực lượng lao động tham gia vào sản xuất nông nghiệp, một nền nông nghiệp bền vững tạo ra nhiều sản phẩm có giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị sẽ rất cần thiết cho sự tăng trưởng kinh tế chung.
Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhậm chức năm ngoái và đã đề xuất một số cải cách kinh tế để hỗ trợ các doanh nghiệp vừa và nhỏ, trong đó có Nghị quyết 35 nhằm mục đích tạo ra một triệu doanh nghiệp tư nhân, và tăng tỷ trọng khu vực tư nhân trong GDP của cả nước từ 43% đến 49%. Tuy nhiên, đi kèm với sự phát triển, những tác động môi trường liên quan như ô nhiễm không khí và ô nhiễm nước vẫn cần được quan tâm đặc biệt để đất nước phát triển bền vững.
Động lực tăng trưởng từ các FTA
Hiệp định thương mại tự do (FTA) được xem như là động lực tăng trưởng của Việt Nam, với các FTA với Nhật Bản và Chile đã được ký trong những năm gần đây. Theo Viện Ishak ISEAS-Yusof, TPP dự kiến sẽ tăng GDP của Việt Nam 11% trong vòng mười năm. Dẫu vậy, với tương lai không chắc chắn của TPP sau cuộc bầu cử ở Mỹ năm 2016, những lợi ích kinh tế vẫn chưa rõ ràng. Những cải cách kinh tế cần thiết ở Việt Nam được đề cập trong TPP bao gồm bảo vệ môi trường và lao động được coi là bước tiến tích cực về phía trước cho dân tộc. Tuy nhiên đấy vẫn còn là một chặng đường dài nếu chính phủ đẩy mạnh những cải cách mà không có TPP làm động lực chính để thúc đẩy hành động.
Các động thái gần đây của Nhật Bản, Úc, New Zealand, và Singapore cho thấy TPP vẫn có khả năng được phê chuẩn, mặc dù sẽ khôn ngoan hơn cho Việt Nam nếu lên kế hoạch cho cả hai khả năng có thể xảy ra. Thủ tướng Phúc cho biết, ông hy vọng rằng TPP sẽ tiến về phía trước và khẳng định Việt Nam sẵn sàng hợp tác với các nước thành viên TPP còn lại thậm chí không có sự tham gia của Mỹ. Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng đã bày tỏ sự quan tâm trong việc tăng cường mối quan hệ giữa hai nước. Khi Mỹ là thị trường xuất khẩu lớn nhất của Việt Nam, tín hiệu này cho thấy mối quan hệ này vẫn tiếp tục được phát triển bất kể tương lai TPP.
Tham nhũng vẫn là vấn đề nhức nhối ở Việt Nam, với các trường hợp gần đây của Ngân hàng Xây dựng Việt Nam và Công ty Mobifone thuộc sở hữu nhà nước. Mặc dù rất khó để định lượng tác động đầy đủ của tham nhũng, điểm số của Việt Nam theo Chỉ số Nhận thức Tham nhũng (CPI) vẫn không thay đổi kể từ năm 2012. Theo Development and Policies Research Centre tính toán, nếu CPI Việt Nam tăng một điểm, tăng trưởng đầu tư Việt Nam sẽ tăng 0,57%, chủ yếu là thông qua tăng trưởng đầu tư. Do đó, kéo giảm mức độ tham nhũng là rất quan trọng nếu Việt Nam muốn đạt được mục tiêu tăng trưởng đầy tham vọng của mình. Thủ tướng Phúc đã cam kết chống tham nhũng nhưng những cải cách quan trọng để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế sẽ là cần thiết hơn.
Việt Nam chỉ mới bắt đầu cuộc hành trình như là một quốc gia thu nhập trung bình và sẽ mất một khoảng thời gian để trở thành quốc gia có mức thu nhập cao. Theo một định nghĩa, một quốc gia có 42 năm trước khi nó buông xuôi trước “bẫy thu nhập trung bình”. Triển vọng là rất tích cực trong các lĩnh vực như giáo dục, nhưng sự chú ý cần thiết cần hướng về các lĩnh vực khác như nông nghiệp và tham nhũng. Tương tự, có một số ảnh hưởng nằm ngoài tầm kiểm soát của Việt Nam, chẳng hạn như TPP. Việt Nam có nhiều tiềm năng để gia tăng tốc độ tăng trưởng của mình thông qua những cải cách kinh tế chiến lược, kịp thời, và đây là thời điểm để thực hiện điều đó. Những quyết sách ngày hôm nay sẽ xác định đất nước vượt qua bẫy thu nhập trung bình và chuyển đổi sang nền kinh tế có thu nhập cao trong những thập kỷ tới hay không.
Nguồn: interest.co.nz – HT
Từ khóa: Việt Nam, vượt qua thách thức, trở thành, nước có thu nhập cao
