Thất bại của TPP: Sự thụt lùi của thương mại

TPP5

Bế tắc của thỏa thuận tự do thương mại lớn nhất trong nhiều năm qua để lại nhiều nỗi lo cho châu Á.

Dù cho có theo quan điểm nào chăng nữa, Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương là thỏa thuận thương mại nhiều tham vọng nhất nhưng cũng nhiều rủi ro nhất. Những ngày này đủ để tạm kết luận rằng: TPP đã chết. Với chiến thắng của Donald Trump, người Mỹ đã từ bỏ TPP, gián tiếp chối bỏ thỏa thuận thương mại đã đi được hơn 10 năm và gần kết thúc. Giữa tất cả những điều nghi ngại và hoài nghi về chính quyền mới của ông Trump, xin được điểm ra một vài điều chắc chắn nhất.

Tác động là rất sâu rộng. Thất bại của TPP có thể xóa bỏ tất cả thành tựu kinh tế của chính quyền Tổng thống Obama, với trọng tâm xoay trục sang châu Á. Nó để lại khoảng trống trong cấu trúc thương mại các nước châu Á. Và nó sẽ gia tăng thêm làn sóng ngược trong nền thương mại toàn cầu.

Cơ hội để Mỹ phê chuẩn TPP đã bị thu hẹp do gia tăng sự phản đối. Nếu bà Hillary Clinton thắng cử, ông Obama sẽ thực hiện nỗ lực thông qua Quốc hội Mỹ lần cuối cùng trước khi rời Nhà Trắng, bắt đầu từ tuần này. Tuy nhiên, với chiến thắng của ông Trump, người từng gọi TPP là “thỏa thuận tồi tệ”, nỗ lực nhỏ nhoi đó dường như đã biến mất

Xét về quy mô, TPP là thỏa thuận thương mại khu vực lớn nhất và quan trọng nhất trong lịch sử. Nó bao gồm 12 quốc gia châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Mỹ, Nhật Bản và Canada, chiếm đến 40 phần trăm kinh tế thế giới. Nhưng điều làm nên vai trò quan trọng nhất của nó chính là ý nghĩa chiến lược. Trung Quốc không phải là một nước thành viên. Về mặt kinh tế, điều này mang nhiều hàm ý. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nếu hiệp định bao gồm Trung Quốc – nước xuất khẩu lớn nhất thế giới, sẽ gia tăng rất nhiều lợi ích cho TPP. Nhưng người Mỹ không muốn Trung Quốc tham gia vào quá trình này. Trung Quốc có thể nhận được lời mời tham gia TPP, nhưng chỉ sau khi nước Mỹ viết xong “các quy tắc luật lệ”, như lời của các cuộc đàm phán.

Không đơn thuần là đàm phán về cắt giảm thuế quan, TPP nhấn mạnh đến những tiêu chuẩn cao nhất về sở hữu trí tuệ, môi trường và lao động (một số ý kiến chỉ trích cho rằng nó đã đi quá xa trên các vấn đề này). Giáo sư Matthew Goodman, thuộc Centre for Strategic and International Studies, cho rằng thất bại của TPP sẽ là “đón giáng nặng nề” đối với nền chính sách kinh tế của Mỹ với châu Á.

TPP cũng là đòn giáng nặng nề đối với kinh tế toàn cầu. Trong nhiều năm qua các nước giàu có đã cắt giảm thuế quan xuống đến mức mà những trở ngại thương mại chính chỉ nằm trong các quy tắc phân biệt công ty nước ngoài. Do đó, TPP nhằm mục tiêu dỡ bỏ hạn chế ngầm trong đầu tư và quy trình mua sắm công. Nó sẽ góp phần thiết lập các tiêu chuẩn mới cho hiệp định thương mại trong tương lai. Giáo sư Jayant Menon thuộc Ngân hàng Phát triển Châu Á cho biết, “TPP thất bại sẽ gây ra nhiều mất mát khó đong đếm.”

Trong năm nay thương mại toàn cầu đã tăng trưởng chậm lại so với GDP thế giới lần đầu tiên trong vòng 15 năm qua, theo Tổ chức Thương mại Thế giới. Xuất khẩu của các nước châu Á chỉ tăng 0.3 %, thấp hơn nhiều so với con số trung bình 8% trong hơn 20 năm qua. Ở những nước nghèo, xuất khẩu là cách thức khả dĩ nhất để phát triển kinh tế. Cách tiếp cận này đang dần trôi vào quên lãng. Nếu ông Trump giữ lời hứa tăng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc, nền thương mại toàn cầu sẽ thụt lùi nhanh chóng.

Một số thỏa thuận khác khi TPP thất bại

Có một vài cách để lấp đầy khoảng trống mà TPP để lại. Một trong số đó là 11 quốc gia còn lại vẫn tiếp tục TPP mà không có Mỹ. Sau khi ký kết thỏa thuận vào tháng 2 năm nay, các nước đang từng bước thúc đẩy quốc hội hoặc nghị viện phê chuẩn (Nhật Bản đã phê chuẩn vào tháng này). Nhưng sự rút lui của Mỹ sẽ gây ra nhiều tác động. Khi các nước đưa ra những nhượng bộ khó khăn – ví dụ, Nhật Bản mở cửa cho nhập khẩu gạo và thịt bò, đây sẽ là cách để thâm nhập thị trường tiêu dùng Mỹ. Có lẽ, động lực cho sự nhượng bộ ấy ở nhiều lĩnh vực khác đang dần tan biến.

Một giải pháp nữa là tham gia thỏa thuận thương mại được đề xuất bởi Trung Quốc. Các quan chức cấp cao của Trung Quốc đã kêu gọi thúc đẩy thỏa thuận thương mại mang tên Khu vực Tự do thương mại Châu Á – Thái Bình Dương (FTAAP), gắn kết 21 quốc gia bao gồm Mỹ. Tuy vậy, điều này sẽ chẳng đi đến đâu. Sự phản đối ở Mỹ về hiệp định thương mại hậu thuẫn bởi Mỹ ngày càng gia tăng, sự phản đối này sẽ càng phức tạp nếu tham gia hiệp định thương mại được dẫn dắt bởi Trung Quốc.

Những kẻ lạc quan có thể chỉ ra một thỏa thuận thương mại đã gần đi đến kết thúc. Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) bao gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và các quốc gia châu Á. Nó chiếm đến gần một phần ba kinh tế thế giới và dân số lớn hơn cả TPP. Tuy nhiên RCEP không có nhiều tham vọng, vì chỉ tập trung vào các vấn đề kinh doanh cơ bản như cắt giảm thuế, hơn là các quy định phức tạp khác. Mức thuế vẫn còn cao ở nhiều nước châu Á, do đó cắt giảm thuế trong RCEP mang lại nhiều ý nghĩa. Giáo sư He Ping thuộc Fudan University ở Thượng Hải, người thường xuyên theo dõi các cuộc đàm phán, không kỳ vọng nhiều sự đột phá trong thỏa thuận này. Ấn Độ, một quốc gia hay hoài nghi về thương mại tự do, có vẻ miễn cưỡng tham gia trong khi một số khác lo ngại về mức độ tàn phá ghê gớm của hàng hóa nhập khẩu từ Trung Quốc. Một RCEP yếu sẽ chẳng làm được gì nhiều cho châu Á.

Đối với những người kêu gọi cải cách ở châu Á, họ vẫn tiếp tục xoay xở một khi TPP thất bại. Vũ Thành Tự Anh, một chuyên gia kinh tế của Việt Nam, cho biết, Việt Nam hi vọng sử dụng thỏa thuận này để gây áp lực tái cấu trúc doanh nghiệp nhà nước. Shinzo Abe, Thủ tướng Nhật Bản, xem TPP là một trong những thành tố quan trọng trong chương trình tái cấu trúc, bởi lẽ nó sẽ giúp các ngành như y tế và nông nghiệp trở nên cạnh tranh hơn. Thậm chí là Trung Quốc, các quan chức cấp cao hi vọng TPP hối thúc Trung Quốc tiến gần hơn đến nền kinh tế thị trường.

Các thỏa thuận thương mại khu vực lớn nhất, theo một cách nào đó, chưa phải là duy nhất. Có rất nhiều hiệp định thương mại song phương được ký kết trong vài năm trở lại đây. Châu Á có đến 147 hiệp định tự do thương mại có hiệu lực, tăng so với con số 82 của 10 năm trước. 68 hiệp định khác vẫn đang trong quá trình đàm phán. Theo nguyên tắc của lý thuyết thương mại, các thỏa thuận này lộn xộn và chồng lấn nhau. Nhưng trong thực tế, chúng có thể là hi vọng để giao thương nhiều hàng hóa và dịch vụ ở châu Á.

Nguồn: economist.com - HT

Từ khóa: Thất bại, của TPP, Sự thụt lùi, của thương mại.