Kể từ đầu những năm 2000, các quốc gia ở Đông Nam Á đã thỏa thuận rất nhiều các hiệp định thương mại.
Singapore ký kết hiệp định thương mại tự do song phương (FTA) với New Zealand vào năm 2000. Ngay sau đó, những quốc gia khác như Malaysia và Thái Lan cũng tham gia vào thỏa thuận này.
Năm 2003, 10 nước trong khu vực ASEAN quyết tâm biến các hiệp định thương mại về hàng hóa, dịch vụ và đầu tư trong những năm 1990 thành Cộng đồng Kinh tế ASEAN (AEC), một bước tiến lớn trong quá trình hội nhập kinh tế khu vực.
Mỗi năm Singapore gia tăng số lượng các thỏa thuận thương mại song phương, trong khi đó, các nước kém phát triển trong khu vực như Lào và Campuchia, đã trở thành một phần của các FTA thông qua hiệp định ASEAN được ký kết riêng với các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Ấn Độ, Úc và New Zealand.
Các hiệp định thương mại tự do song phương và khu vực trở nên phổ biến với những nước nhỏ bởi vì các nước này nhận ra tầm quan trọng của việc tiếp cận thị trường trong bối cảnh Mỹ và châu Âu hội nhập với các quốc gia láng giềng như tham gia Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Sự trỗi dậy của Trung Quốc là một yếu tố gây ra sự cạnh tranh về thu hút đầu tư.
Đối với nhiều quốc gia có nền kinh tế theo định hướng xuất khẩu, điều quan trọng là đảm bảo các đối tác thương mại vẫn mở cửa và tuân thủ theo quy tắc thương mại. Tất cả các nước Đông Nam Á tìm cách thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) nhằm thúc đẩy sự tăng trưởng và phát triển cho nền kinh tế. Do đó, các FTA không chỉ giúp cắt giảm thuế quan mà bao gồm cả sự phát triển về dịch vụ, đầu tư, chính sách cạnh tranh, quyền sở hữu trí tuệ và cơ sở hạ tầng. Cần đảm bảo các quốc gia tiến hành cải cách các chính sách nội địa để thu hút vốn đầu tư FDI và tạo nên các chính sách ổn định, nhất quán.
Tuy nhiên, nền kinh tế thế giới đã thay đổi. Toàn cầu hóa gia tăng, kinh tế vĩ mô của một nước bất ổn sẽ kéo theo sự ảnh hưởng đến các quốc gia khác trên thế giới. Điều đó đã được minh chứng bởi cuộc khủng hoảng tài chính tài chính toàn cầu năm 2008, không chỉ làm cho sự tăng trưởng kinh tế và thương mại của các quốc gia Đông Nam Á bị suy giảm mà còn gây ra thất nghiệp hàng loạt. Cuộc khủng hoảng đã đưa đến sự mất cân đối về cơ cấu và hiệu quả sản xuất, làm thế nào để sản xuất ra cùng sản lượng nhưng tiêu tốn ít chi phí lao động cũng trở thành vấn đề quan trọng.
Cùng thời gian đó, các thỏa thuận thương mại mang lại lợi ích trong việc cắt giảm các rào cản thuế quan và phi thuế quan, thúc đẩy sự thay đổi trong các lĩnh vực dịch vụ và đầu tư. Một ví dụ điển hình là việc các nước tham gia tổ chức thương mại thế giới (WTO).
Sự thay đổi về phi thuế quan, dịch vụ, đầu tư thường đòi hỏi phải thực hiện các chính sách cải cách trong nước, điều nay đang gây ra thách thức lớn. Các rào cản phi thuế quan nằm trong phạm vi quản lý của nhiều cơ quan chính phủ ban ngành, công tác phối hợp và sự tập họp chính trị trở thành vấn đề khó khăn. Những yếu tố này cản trở quá trình cải cách trong nước, do đó làm cản trở dòng vốn FDI.
Sự thay đổi trong ưu tiên của các nước ASEAN
Bởi vì phát sinh chi phí cho việc cải cách, sự ưu tiên của các quốc gia trong khu vực đã thay đổi, các quốc gia tập trung vào các mối quan tâm trong nước chẳng hạn như xây dựng cơ sở hạ tầng, cải cách thể chế và giáo dục, ít đặt sự quan tâm nhiều vào các thỏa thuận thương mại. Do đó việc cộng đồng kinh tế Asean (AEC) ra đời không phải là do tiến bộ của việc hội nhập kinh tế đến năm 2025.
Việc thiếu động lực cho hội nhập kinh tế sâu hơn cũng gây thiệt hại đối với quan hệ đối tác kinh tế toàn diện khu vực với các nước đang tham gia, bỏ lỡ thời hạn đàm phán cuối năm 2015. Thế giới đã quay lưng với toàn cầu hóa, thể hiện bằng việc Anh rút khỏi thị trường chung Liên minh châu Âu và tổng thống Mỹ mới đắc cử, ông Donald Trump đã bày tỏ quan điểm phản đối hiệp định TPP.
Các hiệp định thương mại và hội nhập khu vực trở nên khó khăn, lợi ích của các quốc gia được ưu tiên hơn hết. Việc các quốc gia Đông Nam Á cần phải làm lúc này là thiết lập lại chiến lược của mình trong giao thương quốc tế. Thay vì chỉ tiếp cận thị trường, các nước nên tìm cách nghiên cứu các dự án liên quan đến lợi ích chung. Bao gồm các khía cạnh về cơ sở hạ tầng, thể chế và xây dựng nguồn nhân lực trong dài hạn cho các chuỗi giá trị khác nhau của hoạt động kinh tế.
Các nước cũng nên quan tâm đến sự phát triển mới trong nền kinh tế toàn cầu và xem xét làm thế nào để hợp tác vào việc xây dựng một nền tảng chung nhằm hưởng lợi từ xu hướng này. Ví dụ, quy mô của thị trường kỹ thuật số được thiết lập để tăng từ 31 tỷ USD năm 2015 lên đến 200 tỷ USD vào năm 2025 cho khu vực Đông Nam Á. Đây được xem là cơ hội đang chờ đợi để khai thác.
Quan trọng nhất, các nước cần phải nâng cao khả năng hiểu biết về cách thức giao dịch thương mại hoạt động giữa người dân quốc gia họ. Không chỉ là lợi ích tổng thể của một thỏa thuận, mà còn kết quả của sự phân bổ. Chính phủ các nước cần tiên phong trong việc phân tích những thuận lợi và thách thức phải đối mặt khi tham gia vào quá trình hội nhập khu vực và thuyết phục rằng việc hội nhập kinh tế sẽ tạo ra được lợi ích trong dài hạn.
Các nhà lãnh đạo chính trị có thể thảo luận cùng với đối tác của họ về việc xây dựng một cơ chế khu vực để giảm sự bất bình đẳng thu nhập và phân phối lợi ích rộng rãi hơn giữa các tầng lớp dân cư. Tất nhiên, đây không phải là nhiệm vụ dễ dàng.
Nếu các quốc gia không đối mặt với những thách thức, tình trạng các thỏa thuận thương mại có thể trở nên tồi tệ. Đã đến lúc phải nhìn nhận một cách nghiêm túc rằng tất cả các hoạt động kinh tế đều chứa đựng yếu tố chính trị.
Nguồn: straitstimes.com – XM.
Từ khóa: Đông Nam Á, cần điều chỉnh, các thỏa thuận thương mại.
