Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Trong khi cuộc khủng hoảng nợ công châu Âu cho thấy cơ chế phối hợp điều hành trong khu vực còn bất cập, thì chính sách nhất thể hóa châu Âu lại phải đối mặt với thách thức mới.

Thách thức mới đến từ việc Iceland và Thụy Sỹ rút đơn xin gia nhập Liên minh châu Âu (EU), cử tri Anh lựa chọn con đường rời bỏ “ngôi nhà chung”. Tuy nhiên cũng không thể phủ nhận được những thành quả của EU trải qua hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển.

Lịch sử của EU bắt đầu từ chiến tranh thế giới lần thứ hai. Ý tưởng về hội nhập châu Âu với nhận thức sẽ giúp ngăn chặn việc giết chóc và phá hủy không còn xảy ra nữa. Bộ trưởng Ngoại giao Pháp Robert Schuman là người đã nêu ra ý tưởng và đề xuất lần đầu tiên trong một bài phát biểu nổi tiếng ngày 9/5/1950. Chính ngày này hiện nay vẫn được coi là ngày thành lập của EU và được kỷ niệm hàng năm là Ngày châu Âu.

Một số mốc chính trong quá trình liên kết

Ngày 18/4/1951, sáu nước bao gồm Pháp, Tây Đức, Italy, Bỉ, Hà Lan, Lúcxămbua đã thành lập Cộng đồng than - thép châu Âu (ECSC). 

Ngày 25/3/1957, sáu nước ký Hiệp ước Roma thành lập Cộng đồng năng lượng nguyên tử châu Âu (EURATOM) và Cộng đồng kinh tế châu Âu (EEC).

Ngày 1/7/1967, ba tổ chức trên hợp nhất thành Cộng đồng châu Âu (EC).

Tháng 12/1991 các nước EC đã ký tại Hà Lan bản Hiệp ước Maxtrích, có hiệu lực từ ngày 1/1/1993, đổi tên thành Liên minh châu Âu (EU). 

Tháng 12/1995 các nhà lãnh đạo của EU quyết định. Đây là một sự kiện lịch sử đối với quá trình nhất thể hoá châu Âu và với sự phát triển của hệ thống tiền tệ thế giới. Tham gia sử dụng đồng Euro đợt đầu có 11 nước thành viên của EU và sau này có thêm Hy Lạp.

Từ 6 nước ban đầu, đến năm 1995 EU đã có 15 nước thành viên và đến năm 2007 tăng lên 27 thành viên. Việc Croatia chính thức trở thành nước thành viên thứ 28 của EU vào năm 2013 đánh dấu mốc quan trọng trong việc xây dựng một châu Âu thống nhất và là tín hiệu ghi nhận sự chuyển biến trong việc kết nạp những quốc gia vốn còn bị giằng xé do xung đột chỉ cách đó hai thập kỷ trước.

Dựa trên nền tảng mối liên hệ mật thiết lâu đời, văn hóa tương đồng và một nền kinh tế không mấy cách biệt, việc hợp tác, được hỗ trợ thêm nhờ cuộc cách mạng khoa học - công nghệ, đã giúp mở rộng thị trường, các nước trong khối tin cậy nhau hơn về chính trị, khắc phục những nghi kỵ, chia rẽ từng xảy ra nhiều lần trong lịch sử.

Sau mấy thập niên phát triển với tốc độ nhanh, các nền kinh tế châu Âu thoát dần khỏi sự lệ thuộc vào Mỹ - cường quốc lớn nhất thế giới vươn lên sau thế chiến thứ hai và đã có ảnh hưởng lớn thông qua Kế hoạch Marshall nhằm phục hồi kinh tế châu lục hậu thế chiến.

Nhờ sự liên kết cùng nhau trong các cuộc cạnh tranh với các nước ngoài khu vực, EU trở thành một thực thể chính trị và kinh tế lớn và quan trọng hàng đầu thế giới. EU đã tạo dựng một cộng đồng kinh tế và một thị trường chung hùng mạnh, đủ sức cạnh tranh về kinh tế, tài chính, thương mại với các cường quốc kinh tế khác trên thế giới.

Ứng phó với thách thức hướng tới tương lai

"Cơn bão" nợ công hoành hành tại nhiều quốc gia thành viên EU như Tây Ban Nha, Italy, Hy Lạp… cộng thêm với một số nhân tố khác như sự phục hồi kinh tế mong manh và không đều trong khu vực làm yếu đi đồng tiền chung châu Âu so với các đồng tiền chủ chốt khác.

Trong khi đó, EU lại phải đối mặt với cuộc khủng hoảng người di cư ngày càng nghiêm trọng. Cuộc khủng hoảng này đã bộc lộ nhiều bất cập trong chính sách chung khiến nội bộ EU không ít lần lục đục trong bối cảnh xảy ra một loạt vụ tấn công khủng bố, cùng với những rủi ro mới rình rập.

Đấy còn chưa kể nhiều vấn đề nan giải đã nảy sinh sau khi xoá bỏ kiểm soát biên giới giữa các nước như tình trạng buôn lậu, maphia, nhập cư, mâu thuẫn quyền lợi dân tộc với quyền lợi chung của các nước khối EU. Trước những diễn biến phức tạp ở khu vực và thế giới, con đường dẫn đến một châu Âu thống nhất vẫn còn nhiều khó khăn.

Ngày càng nhiều người dân không còn nhận thấy sự tối ưu của chính sách nhất thể hóa châu Âu, thậm chí có ý kiến còn cho rằng chính sự ràng buộc trong EU đã khiến nhiều quốc gia thành viên bị ảnh hưởng nặng nề.

Ngày 23/6, người dân Anh đã có một quyết định lịch sử sau cuộc trưng cầu dân ý, khi đa số họ lựa chọn phương án Anh rời khỏi EU. Tháng Ba năm ngoái, Iceland đã rút đơn xin gia nhập EU và mới đây nhất là Thụy Sỹ. Giấc mơ một mái nhà chung yên bình và thịnh vượng châu Âu bắt đầu giảm dần sức hấp dẫn.

"Virus" rời khỏi EU (Brexit) có thể sẽ lây lan sang các nước khác, nhất là các nước thịnh vượng như Thụy Điển, Đan Mạch, Hà Lan... Năm 2003, người dân Thụy Điển đã từ chối sử dụng đồng tiền chung euro trong một cuộc trưng cầu dân ý.

Bên cạnh đó, mức độ thống nhất về các vấn đề chính trị trong EU của Thụy Điển và Anh rất cao nên có thể phe cấp tiến đang lên ở Thụy Điển sẽ nêu ra câu hỏi về việc rời khỏi EU. Đan Mạch cũng có khả năng như vậy vì nước này từng hai lần bỏ phiếu chống đối gia nhập đồng euro. Năm ngoái, người dân Đan Mạch đã tiến hành trưng cầu và từ chối dành nhiều quyền hơn cho Brussels.

Cũng giống như ở Anh, người  Đan Mạch e ngại làn sóng người di cư có thể gây hại cho sự thịnh vượng của đất nước mình. Ở Hà Lan, người đứng đầu đảng cánh hữu dân túy Geert Wilders ủng hộ rời EU và hy vọng sẽ có một cuộc trưng cầu ý kiến tương tự được tổ chức ở Hà Lan.

Tuy nhiên virus Brexit lại miễn nhiễm ở một số quốc gia châu Âu khác, hội nhập châu Âu vẫn đang là mong muốn của các nước vùng Balkan. Serbia đặt mục tiêu sẽ hoàn tất đàm phán gia nhập EU vào năm 2019. Trong khi đó, tỷ lệ ủng hộ làm thành viên EU tại Kosovo và Albania hiện lên tới khoảng 90%.

Những cuộc đàm phán về quy chế thành viên đã được khởi động với Serbia và Montenegro, nhưng vẫn chưa tiến hành với Albania và Macedonia, trong khi Kosovo, Bosnia và Hezgovina đã được hứa hẹn về viễn cảnh gia nhập khi họ sẵn sàng. Tổng thống Pháp Francois Hollande, Thủ tướng Đức Angela Merkel và Cao ủy phụ trách đối ngoại của EU, bà Federica Mogherini, đã khẳng định quyết tâm tiếp tục các cuộc đàm phán mở rộng EU với Albania, Bosnia, Kosovo, Macedonia, Montenegro và Serbia.

Thổ Nhĩ Kỳ cũng mong muốn gia nhập EU từ nay đến năm 2023. Đại sứ Thổ Nhĩ Kỳ tại EU Selim Yenel nhấn mạnh quy chế thành viên đầy đủ của EU sẽ rất quan trọng đối với Thổ Nhĩ Kỳ. Ông Yenel cho rằng, về lâu dài, việc Thổ Nhĩ Kỳ không được gia nhập EU là “không thể chấp nhận được”.

Việc gia nhập EU vào năm 2023 sẽ là thành tựu quan trọng, cột mốc đánh dấu 100 năm thành lập Cộng hòa Thổ Nhĩ Kỳ. Tổng thống Ukraine Petro Poroshenko mới đây cũng bày tỏ mong muốn gia nhập EU.

EU hiện đang đứng trước một thế khó nữa khi những trụ cột gánh vác kinh tế như Anh đã rời đi, Đức thì từ chối cung cấp tài chính bị hao hụt do hậu quả của Brexit. EU sẽ phải cân nhắc việc cho phép các quốc gia khác gia nhập vào Liên minh để cộng hưởng phát triển chứ không chỉ vì lợi ích nhỏ nhoi hay phải viện trợ.

Nguồn: BNEWS/TTXVN-Tố Uyên

Từ khóa: Nhất thể hóa, châu Âu, trước những thách thức mới.