Nhật Bản và làn sóng chủ nghĩa khu vực mới ở châu Á

Japan-2

Từ những năm cuối cùng của thế kỷ 20, đã bắt đầu một kỷ nguyên mới về hợp tác khu vực châu Á. Sự nổi lên của Trung Quốc như là một đầu tàu lãnh đạo trong khu vực, sự ra đời của các siêu FTA và sự thay đổi của Ấn Độ đã thúc đẩy sự thay đổi của toàn khu vực. Nhưng môi trường mới với nhiều thay đổi này có nghĩa như thế nào đối với Nhật Bản, và tương lai của khu vực sẽ được định hình như thế nào?

Trung Quốc bắt đầu thể hiện tầm nhìn khu vực của riêng mình ở châu Á khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đề xuất thành lập ngân hàng Đầu tư Cơ sở Hạ tầng Châu Á (AIIB) vào tháng 10 năm 2013. Khi thỏa thuận AIIB đã được ký kết vào cuối năm 2015, gần như tất cả các nước châu Á và một số nước phương Tây đều nhanh chóng nhận lời tham gia với tư cách là thành viên sáng lập. Cũng giống như AIIB, sáng kiến “Một Vành đai, Một con đường – One Belt, One Road" cũng phản ánh tầm nhìn của Trung Quốc về hợp tác trong khu vực châu Á.

Chủ nghĩa khu vực mới của Trung Quốc là không giới hạn trong không gian hợp tác kinh tế. Trong một bài phát biểu tháng 5 năm 2014, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã vạch ra một cách nhìn mới về an ninh khu vực, nhấn mạnh rằng "chúng dành cho người dân châu Á điều hành công việc của châu Á, giải quyết các vấn đề của khu vực châu Á và duy trì an ninh của châu Á".

Quan điểm này nhấn mạnh sự cần thiết sự lãnh đạo của Trung Quốc trong việc xây dựng một cấu trúc an ninh mới của châu Á.

Trong những năm gần đây, nhiều nỗ lực để thúc đẩy hội nhập kinh tế khu vực đã được bắt tay vào thực hiện. Các siêu FTA như Hiệp định đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) và Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) đã trở nên ngày càng quan trọng.

TPP, là hiệp định đầu tiên được coi như là "Hiệp định thương mại của thế kỷ 21", không chỉ là tự do hóa thương mại toàn diện, mà còn thiết lập ra các quy tắc kinh thế thương mại mới khu vực Châu Á Thái Bình Dương, và có ảnh hưởng lớn đến thương mại dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ, mua sắm và cạnh tranh .

Các cuộc đàm phán TPP kết thúc vào tháng 10 năm 2015 và thỏa thuận đã được ký kết vào đầu tháng 2 năm nay. Ngược lại, RCEP đã quyết định hoãn tiến độ kết thúc đàm phán một năm kể từ tháng 11 năm 2015, và đang cố gắng thiết lập lại các phương thức đàm phán RCEP.

RCEP là một nỗ lực để thúc đẩy ASEAN trở thành một trung tâm hội nhập kinh tế khu vực. So với TPP, RCEP nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác phát triển kinh tế trong khu vực nhiều hơn.

Một số phân tích xu hướng cho rằng đặc trưng của TPP và RCEP như là một cuộc đối đầu hoặc cạnh tranh giữa Mỹ và Trung Quốc trong cuộc đua giành quyền thống lĩnh châu Á. Nhưng nhận định này có vẻ như là quá đơn giản và phiến diện.

Những nỗ lực hội nhập kinh tế của các siêu FTA rất phức tạp mà không phải Mỹ hay Trung Quốc có thể sử dụng chúng một cách dễ dàng như các công cụ ngoại giao. Trong một thế giới mà tất cả các nước đều có các mối quan hệ kinh tế, chính trị, có quyền lợi và mâu thuẫn đan xen trong bối cảnh toàn cầu hóa, thì sự cạnh tranh giữa Trung Quốc và Mỹ ẩn chứa cả các yếu tố của cả cạnh tranh và hợp tác.

Sự hiện diện của Ấn Độ

Sự hiện diện của Ấn Độ là một nhân tố đáng chú ý của chủ nghĩa khu vực ở châu Á trong những năm gần đây. Một số nước trong khu vực châu Á Thái Bình Dương và Đông Nam Á đã bắt đầu mong đợi Ấn Độ đóng một vai trò lớn hơn trong việc ngăn chặn sự bành trướng của Trung Quốc. Lợi ích của Ấn Độ trong việc tăng cường quan hệ với các nước Đông Á là tính chiến lược và kinh tế đã làm nổi lên của một khái niệm mới: khu vực - Ấn Độ-Thái Bình Dương.

Không có tổ chức khu vực dựa trên ý tưởng khu vực Ấn Độ -Thái Bình Dương, nhưng Ấn Độ đã tham gia vào một số cơ chế quan trọng trong khu vực Đông Á, trong đó có Diễn đàn Khu vực ASEAN, diễn đàn Đông Á, Hội nghị Bộ trưởng quốc phòng ASEAN mở rộng.

Cũng không nên bỏ qua sự ảnh hưởng của Ấn Độ trong tiến trình đàm phán RCEP. Sự hiện diện ngày càng tăng của Ấn Độ sẽ ảnh hưởng như thế nào đến sự phát triển của chủ nghĩa khu vực ở châu Á đến nay vẫn chưa rõ ràng, nhưng Ấn Độ đã chắc chắn trở thành một trong những nhân tố chủ chốt trong môi trường an ninh, kinh tế, chính trị khu vực Đông Nam Á.

Đâu là hình ảnh trong tương lai cấu trúc khu vực của châu Á? Hiện tại chỉ có thể nói được rằng cấu trúc khu vực đa tầng trong khu vực Đông Nam Á sẽ trở nên phức tạp hơn bao giờ hết.

Sự cạnh tranh quyền lực phức tạp giữa Mỹ và Trung Quốc sẽ ảnh hưởng đến triển vọng phát triển của khu vực. Nhưng các nước khác như Nhật Bản, Úc, các nước ASEAN và Ấn Độ không phải là cái đuôi của các cường quốc mà phải đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy đối thoại và hợp tác khu vực để góp phần tạo nên hình ảnh mới của cấu trúc khu vực.

Trong số các quốc gia ở khu vực ở Đông Á, lập trường ngoại giao hiện nay của Nhật Bản là rõ ràng: lập trường thân Mỹ. Nước này không thể phủ nhận rằng liên minh Mỹ-Nhật là một công cụ quan trọng đối với chính sách ngoại giao của Nhật Bản trong việc duy trì và thúc đẩy một trật tự quốc tế khu vực và toàn cầu hướng đến thuận lợi cho bản thân.

Nhưng vì lập trường thân Mỹ mạnh mẽ và nỗi lo lắng về sự trỗi dậy của Trung Quốc, dẫn đến hoạch định chính sách Nhật Bản đôi khi đánh giá thấp sự "cân bằng" chiến lược của các nước ASEAN và Úc. Chiến lược này cố gắng sử dụng quan hệ ngoại giao đa chiều đối với tất cả các cường quốc.

Làm thế nào để thúc đẩy sự "hạ cánh mềm" của một Trung Quốc trỗi dậy đang là một vấn đề nghiêm trọng cho khu vực Đông Á và châu Á Thái Bình Dương. Tất cả các nước này đang theo dõi các hành vi của Trung Quốc. Nhưng điều này không có nghĩa là họ có thể dễ dàng đến với nhau để kìm hãm hay chống lại Trung Quốc –mặc dù tất cả các nước đều muốn như vậy.

Nhật Bản hiện nay đang tìm cách cải thiện quan hệ với Trung Quốc và đã có một số tiến bộ đáng kể từ năm 2015. Đối với Nhật Bản, cơ chế đa phương không nên chỉ được sử dụng để đối phó với một Trung Quốc đang lên, mà còn phải được sử dụng để giúp tạo ra một trật tự hòa bình và ổn định khu vực.

Theo http://www.themalaysianoutsider.com – PT

Từ khóa: Nhật Bản, làn song, chủ nghĩa khu vực mới, châu Á