Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bài 1: Cơ hội song hành thách thức

TPP - Hiệp định Đối tác kinh tế xuyên Thái Bình Dương đã được 12 nước thành viên chính thức ký kết vào ngày 4-2-2016 và sẽ có hiệu lực sau 2 năm. Đây là một mô hình mới về hợp tác kinh tế, vừa có tính chất toàn diện, vừa có mức độ cam kết sâu và rộng. Đàm phán TPP chính là đàm phán sâu về mở cửa thị trường hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ và các rào cản thương mại. Kể từ số báo này, ĐTTC giới thiệu loạt bài viết của luật sư Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch LP Group, về chủ đề này để bạn đọc, nhà đầu tư và DN có cái nhìn rõ hơn.

Việc tham gia TPP sẽ mở ra cho Việt Nam, các DN trong nước cơ hội lớn cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao kim ngạch xuất khẩu, nhưng đồng thời cũng đặt ra một loạt thách thức mới cho DN Việt. Có thể nói, việc nhận thức rõ được cơ hội và thách thức mà TPP mang đến và tận dụng các cơ hội để hạn chế và vượt qua thử thách sẽ thúc đẩy các DN  trong nước nhập cuộc một cách mạnh mẽ, sâu rộng và công bằng hơn.

Những cơ hội cho DN Việt

Theo Vietnam Report, 91% DN đánh giá tích cực về thay đổi liên quan đến chính sách thuế sau khi Việt Nam ký kết TPP. Đây cũng chính một trong muôn vàn cơ hội TPP gián tiếp mang lại cho các DN Việt Nam.

Thứ nhất, tham gia vào TPP sẽ tạo điều kiện tốt nhất cho xuất khẩu của các DN Việt Nam. Trong TPP có 3 nước áp dụng thuế xuất khẩu là Việt Nam, Malaysia, Canada và 3 nước đều cam kết xóa bỏ thuế xuất khẩu, ngoại trừ các nhóm mặt hàng được bảo lưu. Việt Nam hiện tại đã cam kết xóa bỏ đối với phần lớn các mặt hàng hiện đang có áp dụng thuế xuất khẩu, cơ bản theo lộ trình từ 5 đến 15 năm sau khi TPP có hiệu lực. Riêng về thuế nhập khẩu, Việt Nam đã cam kết xóa bỏ gần 100% số dòng thuế trong Hiệp định TPP, trong đó có 65,8% số dòng thuế có thuế suất 0% ngay khi hiệp định có hiệu lực.

Thứ hai, TPP có độ mở, độ tự do hóa cao nhất so với các hiệp định đang có, từ khắp các lĩnh vực: không chỉ là về hàng hóa, dịch vụ, đầu tư, sở hữu trí tuệ mà còn cả về thương mại điện tử, lao động. Độ mở này sẽ tạo ra cơ hội để các DN Việt Nam tham gia hiệu quả hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, giúp Việt Nam trở thành một trong những địa chỉ hấp dẫn về đầu tư, thu hút nhiều dự án lớn từ các tập đoàn đa quốc gia.

Thứ ba, TPP giúp tạo ra nhiều việc làm, từ đó thu hút một lượng lớn lao động cho các DN, mang lại những lợi ích về tài chính, cải thiện nguồn nhân lực.

Tóm lại, những lợi thế dành cho DN Việt khi TPP có hiệu lực có thể nhìn thấy được ngay như: thị trường mở rộng ra hơn, thuế quan giảm, có những mặt hàng thuế suất bằng 0%, dễ dàng tìm kiếm những thị trường mới. Tuy nhiên, bên cạnh những cơ hội lớn thì còn có những thách thức đặt ra.

Và thách thức phải đối mặt

Thứ nhất, tham gia TPP, Việt Nam sẽ phải mở cửa chào đón hàng hóa, dịch vụ của các đối tác tại thị trường trong nước. Điều này đồng nghĩa với việc DN trong nước phải cạnh tranh gay gắt hơn ngay tại sân nhà với DN các nước tham gia TPP. Thuế nhập khẩu và xuất khẩu của đa số mặt hàng trong tương lai sẽ giảm dần về mức 0% và thị trường đầu tư, dịch vụ, thương mại sẽ mở cửa tự do. Do đó, việc các DN Việt phải làm là giải bài toán về cạnh tranh của hàng hóa, dịch vụ trong nước. Hệ quả theo sau thách thức này chính là nguy cơ làm mất đi thị phần nội địa. Thậm chí, các DN trong nước cũng phải cạnh tranh với nhau và bị đào thải nếu không đảm bảo nhu cầu của thị trường.

Thứ ba, các quy định về quyền sở hữu trí tuệ hết sức chặt chẽ, đề cập đến tất cả các nội dung, điển hình như quyền tác giả, nhãn hiệu, bằng sáng chế, bí mật kinh doanh, thực thi quyền sở hữu trí tuệ… Đây chính là một trong những thách thức lớn đối với Việt Nam khi gia nhập TPP, bởi Việt Nam đang là một trong những quốc gia vi phạm bản quyền hàng đầu thế giới. Việc các DN nhận thức tầm quan trọng của việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ của mình ngay bây giờ chính là một mấu chốt giúp các DN bảo vệ được chính tài sản của DN khỏi sự xâm phạm của DN khác. Đồng thời còn thu hút được sự quan tâm của nhà đầu tư, vì không có nhà đầu tư nào muốn đầu tư vào một DN đang vướng phải những tranh chấp về sở hữu trí tuệ.

Thứ tư, vấn đề bên trong của nền kinh tế. Hầu hết các DN và bản thân người dân Việt Nam chưa hình thành và bắt kịp thói quen về việc tuân thủ các quy định của pháp luật, còn thờ ơ, đôi khi bảo thủ. Vì vậy, khi tham gia TPP sẽ gặp nhiều bỡ ngỡ, khó khăn về những tiêu chuẩn mới, những yêu cầu mới mà DN Việt chưa sẵn sàng để thay đổi.

Bản thân cơ hội không tự biến thành lợi ích và đôi khi chính thách thức lại làm nên cơ hội. Giữa lý thuyết và thực tế còn phụ thuộc rất nhiều vào việc Việt Nam sẽ tranh thủ khai thác các lợi thế trong TPP và ứng phó với thách thức, khó khăn như thế nào. Đối với các DN, chỉ khi có giải pháp phù hợp thì lợi thế tiềm năng mới trở thành hiện thực và các khó khăn mới có thể giải quyết được. Vì vậy, để biến thách thức thành lợi thế phụ thuộc vào chiến lược của bản thân DN và Nhà nước.

Bài 2: Nhận diện “Một danh mục chọn bỏ”

Hiệp định TPP gồm 30 chương, cung cấp đầy đủ thông tin chi tiết về các cam kết và các điều khoản áp dụng với tất cả các nước thành viên. Và một trong những vấn đề được chú ý bởi các nhà đầu tư và DN liên quan đến các nguyên tắc đầu tư này được mô tả gói gọn trong 5 từ: “một danh mục chọn bỏ”. Vậy “danh mục chọn bỏ” ở đây là gì và ảnh hưởng thế nào đến các DN?

Hiểu thế nào

Nguyên tắc đầu tư yêu cầu các thành viên TPP chấp nhận các nghĩa vụ, các quy định về đầu tư dựa trên cơ sở “một danh mục chọn bỏ”. Điều này được hiểu rằng thị trường các nước mở hoàn toàn đối với các nhà đầu tư nước ngoài, trừ khi các thành viên đưa ra một ngoại lệ (biện pháp bảo lưu không tương thích) trong một trong hai Phụ lục cụ thể của quốc gia đó đính kèm Hiệp định TPP: (1) Các biện pháp hiện hành trong đó một quốc gia chấp nhận nghĩa vụ không đưa ra các biện pháp hạn chế hơn trong tương lai và ràng buộc bất kỳ sự tự do hóa nào trong tương lai. (2) Các biện pháp và chính sách mà theo đó một quốc gia duy trì quyền tự do làm theo ý mình một cách đầy đủ trong tương lai. Tùy theo mức độ cam kết của các thành viên TPP, theo đó có hai mức độ cam kết là cam kết toàn bộ và cam kết kèm theo những hạn chế.

Nếu các nước thành viên không đưa ra danh mục chọn bỏ (negative approach) thì phải chấp nhận tất cả các nghĩa vụ - đây là cam kết toàn bộ. Tuy nhiên, nếu các nước thành viên TPP đã đưa ra một danh mục chọn bỏ thì với những gì đã được nêu ra trong danh mục chọn bỏ (danh mục bảo lưu không tương thích), các nước thành viên này được quyền bảo lưu những vấn đề mình đã nêu ra.

Mục đích

Như đã đề cập đầu tư dưới cơ sở “danh mục chọn bỏ”, tức theo đó quốc gia thành viên quyết định đưa ra một danh mục chọn bỏ, thì quốc gia thành viên đó được duy trì quyền tự do làm theo ý mình một cách đầy đủ trong tương lai đối với các bảo lưu đó. Như vậy, nguyên tắc này đã mở ra cho các nước thành viên sự lựa chọn, sự bảo lưu nhất định để phù hợp với hoàn cảnh kinh tế-xã hội, chính trị, văn hóa… của mỗi quốc gia. Đồng thời tạo điều kiện cho các quốc gia thành viên dễ dàng tham gia vào Hiệp định TPP, xây dựng lộ trình riêng cho đất nước mình, dễ dàng thích nghi với các ràng buộc của Hiệp định TPP. Mục đích cuối cùng là hướng tới việc phát triển bền vững.

Ưu và nhược điểm

Về ưu điểm. Thứ nhất, nguyên tắc này giúp Việt Nam mở rộng thị trường xuất khẩu, nhất là thị trường xuất khẩu nông sản. Nước ta có thế mạnh trong lĩnh vực nông nghiệp, do đó có thể lựa chọn mở cửa hoàn toàn với nước ngoài hoặc đưa ra một ngoại lệ. Trên thực tế, nội dung đàm phán về đầu tư đã hứa hẹn đem đến nhiều cơ hội cho ngành nông nghiệp. Hiện nay thị trường Việt Nam đang “sốt” với hàng loạt dự án khởi nghiệp liên quan đến nông nghiệp công nghệ cao. Do đó, khi TPP có hiệu lực sẽ thúc đẩy đầu tư của các nước thành viên vào Việt Nam trong lĩnh vực này.

Thứ hai, thu hút đầu tư, hợp tác nước ngoài vào Việt Nam, tạo ra môi trường cạnh tranh lành mạnh, bình đẳng, công bằng, tạo ra hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch. Kèm theo đó là sự dịch chuyển dòng vốn, những tiến bộ khoa học công nghệ, kinh nghiệm quản trị, điều hành DN… tạo điều kiện cho các DN Việt Nam học hỏi, tích lũy kinh nghiệm. Khi thực hiện nguyên tắc “danh mục chọn bỏ”, có nghĩa Việt Nam có cơ hội xác định được những lĩnh vực thuộc về thế mạnh để phát triển đầu tư, đồng thời có bước chuẩn bị kỹ hơn đối với những lĩnh vực chưa sẵn sàng hội nhập; cũng tương tự các nước thành viên khác. Do đó, hoạt động thu hút đầu tư của Việt Nam hay tiến hành đầu tư ra nước ngoài cũng đều dễ dàng thực hiện.

Về nhược điểm, các quốc gia có quyền đưa ra ngoại lệ rằng: các biện pháp và chính sách mà theo đó một quốc gia duy trì quyền tự do làm theo ý mình một cách đầy đủ trong tương lai. Do vậy, việc mở cửa thị trường và mở cửa đầu tư là không hoàn toàn tuyệt đối. Hoạt động đầu tư của DN Việt và giới hạn thu hút đầu tư còn phụ thuộc nhiều vào thỏa thuận giữa các nước thành viên.

Bài 3: Ngành tài chính đối mặt cạnh tranh

Là một phần trong tổng số 30 chương của Hiệp định TPP, chương Dịch vụ tài chính của TPP cung cấp cơ hội mở cửa thị trường đầu tư và qua biên giới rất quan trọng. Chương này góp phần đảm bảo các thành viên duy trì quyền quản lý đầy đủ đối với các tổ chức và thị trường tài chính, thực hiện các biện pháp khẩn cấp trong trường hợp khủng hoảng. Theo đó, TPP cho phép 12 nước thành viên cung cấp các dịch vụ ngân hàng xuyên biên giới trong khối.

Cạnh tranh với ông lớn

Như vậy, một tổ chức, cá nhân Việt Nam có thể sử dụng dịch vụ ngân hàng của bất kỳ nước thành viên TPP nào. Bên cạnh đó, sẽ không có sự phân biệt quốc tịch khi tuyển dụng nhân sự cấp cao, nhân sự mang bất kể quốc tịch của nước thành viên TPP nào cũng có thể tham gia vào vị trí điều hành của các DN. TPP còn yêu cầu các ngân hàng trung ương, ngân hàng thương mại phải minh bạch, cung cấp thông tin về chính sách tiền tệ chi tiết và mang tính cập nhật hơn… Từ đó, TPP sẽ là cơ hội để ngành tài chính tìm kiếm nhà đầu tư chiến lược và nhân sự cấp cao cho đơn vị mình.

Cơ hội là không hề nhỏ, nhưng khi đứng chung sân chơi với nhiều định chế tài chính lớn trên toàn cầu, những thách thức đặt ra cũng là vấn đề mà ngành tài chính Việt Nam cần nhìn nhận và cân nhắc. Một số thách thức ngành tài chính sẽ đối mặt như:

Thứ nhất, với sự tham gia sâu rộng của các định chế tài chính nước ngoài, đặc biệt là Hoa Kỳ, Nhật Bản và Australia thông qua cam kết cho phép các ngân hàng, các định chế tài chính nước ngoài được phép cung cấp dịch vụ xuyên biên giới không cần hiện diện sẽ tạo ra một áp lực cạnh tranh rất lớn trong ngành. Các định chế tài chính nước ngoài với tiềm lực tài chính và khả năng quản trị chuyên nghiệp sẽ làm gia tăng sức ép đối với khối tài chính trong nước. Sự đổ bộ của các dịch vụ, sản phẩm mới của các ngân hàng trong khối TPP có thể tranh giành thị trường của các ngân hàng trong nước nhờ những thế mạnh về sản phẩm, dịch vụ, công nghệ, cũng như kỹ năng tiếp cận khách hàng chuyên sâu…

Thứ hai, ngành tài chính sẽ gặp phải một bài toán khó là sức ép về nguy cơ bị thâu tóm và chi phối ngày càng tăng cao trong bối cảnh các ngân hàng nội địa tiếp nhận được các luồng vốn từ nhà đầu tư nước ngoài nhiều hơn. Theo quy định hiện hành tại Nghị định 01/2014/NĐ-CP, quy định về việc nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần của tổ chức tín dụng tại Việt Nam, tỷ lệ sở hữu cổ phần của một nhà đầu tư chiến lược nước ngoài không được vượt quá 20% vốn điều lệ của một tổ chức tín dụng Việt Nam. Tuy nhiên, trong xu thế hiện nay, việc “nới room” cho vốn ngoại của các ngân hàng đang được mở rộng với những mức tỷ lệ cao hơn. Việc này mang lại nhiều thuận lợi, song đòi hỏi các tổ chức tài chính phải tránh được tình trạng sở hữu chéo và nâng cao năng lực quản trị.

Hoàn thiện thể chế để vào sân chơi

Có những thách thức đặt ra do chính bản thân hệ thống tài chính Việt Nam vẫn còn nhiều bất cập: Việc tiếp cận các dịch vụ tài chính - ngân hàng của người dân ở nông thôn vẫn còn hạn chế; mức độ phân bố chi nhánh và phòng giao dịch của các ngân hàng chưa đồng đều và chủ yếu tập trung ở 2 thành phố lớn là Hà Nội và TPHCM.

Một vấn đề nữa là hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng còn thấp, đặc biệt là vấn đề quản trị DN và quản trị rủi ro - điều mà các ngân hàng nước ngoài thực hiện vô cùng hiệu quả. Bằng chứng là thời gian qua, hàng loạt vi phạm trong lĩnh vực tài chính-ngân hàng đã xảy ra như đại án Huỳnh Thị Huyền Như liên quan tới VietinBank, hành vi chi phối ngân hàng ACB của Nguyễn Đức Kiên hay các sai phạm của City Bank trong vụ Dương Chí Dũng...

Để cạnh tranh, thúc đẩy xuất khẩu và phát triển thì yêu cầu về nguồn vốn luôn được đề cao. Các ngân hàng nước ngoài luôn có lợi thế với những dòng vốn trung và dài hạn từ các quỹ đầu tư, từ thị trường vốn dồi dào và chi phí thấp, nên đây sẽ là một sự cạnh tranh rất lớn đối với hệ thống tài chính của Việt Nam. Trong khi đó, mức xếp hạn tín nhiệm của các ngân hàng Việt Nam vẫn chưa ở mức cao, dẫn đến hoạt động huy động vốn nước ngoài cũng khó khăn hơn. Cụ thể, trước khi Hiệp định TPP được ký kết, vào tháng 9-2015, Moody’s đã phát hành báo cáo xếp hạng đối với 9 ngân hàng Việt Nam. Trong đó VIBBank và VietinBank là 2 ngân hàng có chỉ số sức mạnh tài chính (BCA) cao nhất (ở mức b3) trong số 9 ngân hàng được đánh giá và có triển vọng "ổn định". Triển vọng "ổn định" cũng được Moody’s xếp hạng cho BIDV và SHB trong khi các ngân hàng còn lại được đánh giá triển vọng "tích cực".

Nhìn chung, với các nước đang phát triển, trong đó có Việt Nam, việc tiếp cận các dịch vụ về tài chính có những bước phát triển nhưng vẫn còn thấp so với một số nước trong khu vực và trên thế giới. Với tư cách là một thành viên của TPP, Việt Nam được đánh giá là quốc gia sẽ được hưởng lợi nhiều nhất từ hiệp định này cả mặt kinh tế và chiến lược, nhưng có một điều không thể phủ nhận được là khi tham gia vào sân chơi rộng lớn này, ngành tài chính Việt Nam cũng sẽ phải đối mặt với những thách thức cạnh tranh TPP mang lại. Do đó việc quan tâm đến tiến trình TPP của ngành tài chính Việt Nam là vô cùng cấp thiết. Nắm bắt cơ hội, đón đầu thử thách là những việc ngành tài chính của chúng ta cần làm để thoát khỏi tình trạng yếu kém và vươn lên.

Luật sư Nguyễn Văn Lộc, Chủ tịch LP Group

Nguồn: saigondautu.com.vn

Từ khóa: TPP, Sân chơi sòng phẳng, bình đẳng