Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đã tuyên bố thiết lập một cộng đồng hội nhập hoàn toàn trên nhiều lĩnh vực gồm kinh tế, chính trị, an ninh và xã hội vào cuối năm 2015. Với thoả thuận này, lần đầu tiên các nước Đông Nam Á có sự hợp tác liên chính phủ trong việc soạn thảo, thực hiện và hoàn thiện các chính sách và chương trình hành động chung của khu vực. Điều này sẽ tạo điều kiện rất lớn cho ASEAN trong việc chủ động lập kế hoạch tương lai, đồng thời hỗ trợ sự phát triển toàn diện và hệ thống hóa các hình thức hợp tác và quản trị siêu quốc gia.
Mục đích chính của những thay đổi này là nhằm giúp ASEAN đạt được mục tiêu cốt lõi: tính "trung tâm", nghĩa là sự gắn kết nội bộ sẽ được tận dụng để phát triển kinh tế đồng thời quản lý các mối quan hệ của ASEAN với các đối tác bên ngoài.
ASEAN và Trung Quốc
Một biến số từ bên ngoài có khả năng ảnh hưởng lớn đến Cộng đồng ASEAN đang chuẩn bị thành lập là Trung Quốc. Hiện tại, quốc gia này đang có sức mạnh vượt trội trong khu vực châu Á -Thái Bình Dương, đồng thời mối quan hệ của Trung Quốc với ASEAN đã phát triển đáng kể trong 25 năm qua. Cả hai yếu tố trên khiến Trung Quốc thực sự có tiềm năng gây ảnh hưởng đến tương lai của việc hội nhập ASEAN.
Về mặt kinh tế, phần lớn tác động của Trung Quốc đối với ASEAN có thể xem là tích cực. Kể từ khi ký thỏa thuận hợp tác chiến lược vào năm 2003, quan hệ tài chính và thương mại song phương đã bùng nổ và trong thập kỷ qua dòng chảy hai chiều của hàng hóa và dịch vụ đã tăng hơn 6 lần, với con số cao nhất là 400 triệu USD vào năm 2013. Sự tăng trưởng và thịnh vượng này giữa ASEAN và Trung Quốc được đánh giá cao khi hai bên tiếp tục xem xét mở rộng thêm môi quan hệ kinh tế hợp tác chiến lược.
Trong lĩnh vực chính trị và an ninh, ASEAN lại có nhận thức không chắc chắn về Trung Quốc, đặc biệt đối với các mục tiêu chiến lược của Trung Quốc tại Đông Nam Á. Các lo ngại xung quanh vấn đề Biển Đông hoặc việc Bắc Kinh tìm cách thiết lập một trật tự khu vực mới có thể khiến các quốc gia ven biển của ASEAN xích lại gần Washington.
Quyền lực mềm của Bắc Kinh cũng có liên quan với sự hội nhập xã hội và văn hóa của các nước ASEAN, mặc dù khó có thể xác định mức độ ảnh hưởng. Một mặt, Trung Quốc nhấn mạnh nước này "trỗi dậy hòa bình" và chia sẻ các giá trị chung của châu Á - có vẻ rất phù hợp với cam kết ổn định và đoàn kết của ASEAN. Nhưng mặt khác, Trung Quốc lại thể hiện thái độ rất kiên quyết về tranh chấp lãnh thổ ở Biển Đông, trái ngược hoàn toàn với những gì Trung Quốc đã tuyên bố trước đó.
ASEAN và Mỹ
Để thành công, Cộng đồng ASEAN cũng cần có sự ủng hộ từ Mỹ - một sức mạnh lớn khác trong khu vực Đông Nam Á. Washington có ba lý do chính để hỗ trợ sự phát triển của Cộng đồng ASEAN. Thứ nhất, hội nhập kinh tế sẽ giúp đẩy mạnh tăng trưởng, đồng thời thúc đẩy mạnh thương mại và đầu tư song phương. Thứ hai, giúp Mỹ có cách tiếp cận đa phương hơn trong hợp tác an ninh. Thứ ba, một ASEAN hội nhập toàn diện sẽ giúp cân bằng sức mạnh giữa Trung Quốc và Ấn Độ, đảm bảo việc tiếp cận các tuyến đường biển quan trọng ở biển Đông và mang lại sự cân bằng hơn tại diễn đàn Đông Á – nơi có liên quan lớn đến Mỹ.
Mỹ có thể dùng một số cách sau để hỗ trợ cho sự phát triển Cộng đồng ASEAN. Về mặt kinh tế, Mỹsẽ thúc đẩy sự hội nhập sâu sắc hơn trong khu vực và củng cố tự do hóa thương mại bằng cách khuyến khích nhiều hơn nữa các thành viên ASEAN tham gia vào Hiệp định quan hệ đối tác chiến lược xuyên Thái Bình Dương (TPP). Về mặt chính trị và an ninh, Mỹ có thể đóng góp vào các cuộc thảo luận tại Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN bằng cách hỗ trợ khả năng tương tác quân sự. Cuối cùng, Mỹ có thể sử dụng quyền lực mềm của mình trong việc thúc đẩy các chương trình liên quan đến xã hội trên toàn ASEAN.
Mặc dù Trung Quốc và Mỹ đều có khả năng ảnh hưởng đến quá trình hội nhập ASEAN, nhưng mọi vấn đề vẫn phụ thuộc chủ yếu vào bản thân ASEAN trong việc củng cố sự kết nối nội khối, đạt được tính trung tâm và bắt kịp xu thế ngày càng nổi trội của khu vực châu Á.
Peter Chalk là một nhà khoa học chính trị cấp cao của Tổng công ty RAND tại Mỹ
Theo www.nationalinterest.org -TV
Từ khóa: Cuộc chiến, Trung Quốc, Mỹ, Đông Nam Á, cộng đồng kinh tế ASEAN, AEC, TPP, hiệp định thương mại tự do
Các tin khác
- Minh bạch nguồn gốc hàng hóa xuất khẩu - 16/03/2015
- Bắc Kinh kêu gọi “Con đường tơ lụa” mới giữa Trung Quốc và châu Âu - 11/03/2015
- Lợi ích và thách thức từ Hiệp định TPP: Góc nhìn của doanh nghiệp trong nước - 10/03/2015
- Tại sao Cơ chế ủy quyền đàm phán (TPA) của Mỹ là quan trọng với các hiệp định thương mại toàn cầu - 10/03/2015
- Chính sách thương mại bế tắc của châu Âu - 06/03/2015
