Ứng phó với sự thay đổi trong mô hình thương mại thế giới

Khuyến khích đầu tư trực tiếp nước ngoài hiện nay quan trọng hơn so với các hiệp ước thương mại.

Global4

Thương mại đã phát triển đến đâu? Quan sát các con số thống kê có thể kết luận rằng tiến trình toàn cầu hóa đang rơi vào khủng hoảng. Tuy bước đầu đã có sự hồi phục từ sau khủng hoảng tài chính toàn cầu, nhưng tổng thương mại hàng hoá và dịch vụ lại giảm rõ rệt. Kinh tế thế giới có sự tăng trưởng gấp đôi nhưng lần đầu tiên trong vòng bốn thập kỷ qua thương mại thế giới lại thể hiện sự kém hiệu quả trong chỉ tiêu tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Trên thực tế tình hình ít nghiêm trọng hơn. Khủng hoảng tài chính chắc chắn không phải là cuộc tháo chạy khỏi các hiệp định thương mại tự do kể từ cuộc Đại suy thoái. Mặc dù, chính phủ một số nước vẫn sử dụng "chủ nghĩa bảo hộ không minh bạch" - áp đặt quy định gây bất lợi cho đối thủ cạnh tranh nước ngoài - nhưng không một quốc gia nào chỉ trông chờ vào các rào cản thương mại.

Tuần trước, các nhà kinh tế của Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Ngân hàng Thế giới đã đưa ra một lời giải thích hợp lý hơn: thương mại toàn cầu đang ở trong giai đoạn thay đổi cơ cấu. Các hoạt động thương mại mậu biên dần diễn ra ngay trong một nền kinh tế, đáng chú ý nhất là Trung Quốc. Sự tăng trưởng chậm chạp của thương mại không vì vậy mà trở nên đáng báo động, nhưng đó là dấu hiệu cho thấy các nhà hoạch định chính sách cần tỉnh táo khi đánh giá và định hình cho sự thay đổi trong tương lai của tiến trình toàn cầu hóa.

Trong suốt giai đoạn tăng trưởng "công xưởng châu Á" từ những năm 1990 đến năm 2000, các nền kinh tế Đông Á đã tự sắp xếp với nhau thành một dây chuyền sản xuất hàng hóa, trong đó Trung Quốc thường là giai đoạn lắp ráp cuối cùng. Nhiều mặt hàng dán nhãn "Made in China" thì hầu hết giá trị của nó lại được cấu thành từ những quốc gia khác, bao gồm cả những thị trường mục tiêu cuối cùng như Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Mô hình đó bây giờ đang thay đổi. Theo tính toán của IMF và Ngân hàng Thế giới, "Made in China" ngày càng gần hơn với nghĩa thực của nó. Theo xu hướng diễn ra từ trước cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, hàm lượng nhập khẩu trong hàng hóa xuất khẩu của Trung Quốc đã giảm từ hơn 50% năm 2000 đến dưới 35% như hiện nay.

Lần lượt theo các năm, sự đóng góp của thương mại vào tăng trưởng GDP toàn cầu đã sụt giảm liên tục và có thể xem là xu hướng lâu dài. Các yếu tố khác cũng đi cùng xu hướng này. Trong khi thế giới đã không còn dựa nhiều vào lao động chi phí thấp, rõ ràng một số nước thâm dụng lao động tại vực Nam Á và Ấn Độ sẽ có lợi thế và các công nghệ mới như in 3D sẽ làm giảm sự phụ thuộc vào lao động chi phí thấp và mang quá trình sản xuất đến gần hơn với người tiêu dùng cuối cùng.

Hàm ý cho những nhà chính sách là sự thay đổi đang diễn ra rất đa dạng. Sự tập trung một cách truyền thống vào: chính sách thương mại, hiệp định chính thức về thuế quan và trợ cấp... là quá hẹp. Thay vào đó, chính phủ nên xem xét một loạt các vấn đề có ảnh hưởng đến khả năng tham gia vào quá trình toàn cầu hóa của quốc gia mình. Ví dụ như đầu tư trực tiếp nước ngoài đang dần trở nên quan trọng hơn so với thương mại. Cho dù là bất kỳ hiệp định nào, thậm chí là thỏa thuận đầu tư cá nhân nhưng các nguyên tắc bảo vệ quyền lợi nhà đầu tư theo luật trong nước đã dần trở nên quan trọng hơn bao giờ hết.

Toàn cầu hóa và thương mại thường được xem là giống nhau. Nhưng sự thật không phải như vậy. Hầu hết hàng rào thuế quan đã được gỡ bỏ và thuế hiếm khi là yếu tố quyết định trong việc định vị sản xuất. Công nghệ và sản lượng sẽ phân bổ trên toàn cầu theo năng lực của các nước đang áp dụng chúng, thành công không bắt nguồn từ việc nhượng bộ trong đàm phán thương mại với các nước đối tác.

Sự tăng trưởng chậm của thương mại toàn cầu trong những năm gần đây không phải là thảm họa. Nó phản ánh thực tế rằng, bất chấp những hạn chế trong mô hình thương mại Trung Quốc đã xoay sở tốt để vượt qua giai đoạn cuối cùng là lắp ráp và tiến lên trong chuỗi giá trị toàn cầu. Các nền kinh tế khác cũng có thể làm được như vậy. Rào cản lớn nhất đối với thương mại toàn cầu không phải là giữa các nền kinh tế mà là bên trong nền kinh tế.

Theo http://www.ft.com - PC

Từ khóa: mô hình, thương mại, thế giới, đầu tư, khủng hoảng tài chính