Hiệp định TRIPS được thiết lập với ý nghĩa là một phần của Những Thoả thuận Thương mại Đa phương trong vòng Đàm phán Uruguay trong khuôn khổ Thỏa thuận chung về Thuế quan và Thương mại (GATT). Đây là lần đầu tiên các khía cạnh thương mại của quyền sở hữu trí tuệ liên quan đến thương mại quốc tế được đàm phán trong khuôn khổ của GATT. Kết quả của các cuộc đàm phán đó được thể hiện trong Thỏa thuận Thiết lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Hiệp định TRIPS là Phụ lục 1C của Thỏa thuận Thiết lập Tổ chức WTO. Hiệp định có hiệu lực bắt buộc đối với tất cả các Thành viên WTO, được thông qua tại Marrakesh ngày 15 tháng 4 năm 1994 và có hiệu lực ngày 01 tháng 01 năm 1995. Hiệp định là một trong những trụ cột quan trọng nhất của WTO và bảo hộ sở hữu trí tuệ trở thành một phần không thể tách rời trong hệ thống thương mại đa phương của WTO.
Hiệp định TRIPS thực sự chưa xuất hiện vào năm 1996 sau 8 năm đàm phán của vòng đàm phán Uruguay (1986--1.994). Thay vào đó, nó là kết quả của 60 năm giải quyết các rắc rối phát sinh kể từ khi có sự bùng nổ kinh tế thế giới trong thập niên 50 và 60. Kể từ đó, “ vấn đề phức tạp trước đây, vấn đề kỹ thuật – sơ hữu trí tuệ - được nhận thức rõ về tầm quan trọng ở quy mô quốc gia " (trích tài liệu Susan Sell xuất bản năm 2003, trang 75,76). Các rắc rối bắt đầu từ đây và lịch sử đánh dấu mốc quan trọng của luật pháp về quyền sở hữu trí tuệ. Bằng chứng rõ ràng nhất là đã có các nỗ lực đầu tiên để liên kết pháp luật về sở hữu trí tuệ với các quy định thương mại quốc tế trong Vòng đàm phán Tokyo (1973 - 1979). Tại vòng đàm phán này, Mỹ cùng nền kinh thế Cộng đồng Châu Âu (EC) đã đề xuất một thỏa thuận về hàng giả, gọi là “luật hàng giả". Tuy nhiên, đề xuất này không thành công do không nhận được sự đồng thuận cần thiết của các thành viên WTO qua cuộc tái kiểm phiếu lịch sử liên quan đến sở hữu trí tuệ và thương mại quốc tế.
Quay trở lại với vòng đàm phán Uruguay (1986--1994) xuất hiện áp lực để đưa luật sở hữu trí tuệ vào khuôn khổ hiệp định GATT - WTO. Sự liên kết giữa hai lĩnh vực này không thể bỏ qua hoặc xem nhẹ.Các giao dịch liên quan đến sở hữu trí tuệ đang chiếm khoảng 1% giao dịch thương mại toàn cầu. Hơn nữa, có khoảng 15% - 20% giao dịch thương mại toàn cầu liên quan đến bằng sáng chế hoặc đăng ký nhãn hiệu sản phẩm. Cuối cùng, các sản phẩm là hàng nhái, hàng giả đang chiếm khoảng 5% thương mại quốc tế (những số liệu này được lấy từ Carreau & muillard 2010, trang 353. Dữ liệu chi tiết về Mỹ, EU được cung cấp bởi Blakeney 2006, Trang 17ss).
Những con số này thực sự có ý nghĩa. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán chỉ quan tâm đến các nhà sản xuất và xuất khẩu sở hữu trí tuệ lớn và có danh tiếng, số lượng này chỉ chiếm thiểu số của 123 thành viên tham gia đàm phán. Thay vào đó, như quan điểm của Duncan Matthews (2002, tr. 8), sở hữu trí tuệ đã được các nước đang phát triển nhìn nhận như là một cách để "tăng cường sức mạnh kinh tế của các quốc gia phát triển và chuyển tài sản từ các nước nghèo hơn cho những nước giàu có hơn."
Ngoài ra, các khó khăn về đa dạng nhân chủng học và văn hóa cũng đóng một vai trò không nhỏ. Các mô hình phương Tây về pháp luật sở hữu trí tuệ thực sự không phải là chuẩn mực cho toàn thế giới. Đây không phải là cách hiểu của nhiều nước khác với phương Tây, tại các nước này sở hữu trí tuệ được coi là di sản chung của cộng đồng, và do đó không có chỗ cho sở hữu tư nhân và hơn nữa không nhất thiết phải xác định sự biểu hiện hữu hình của nó (tài liệu nhân học về những vấn đề tổng quát, trích dẫn trong tài liệu Biber - Klemm 2006, trang 159; Barsh năm 1999 và Augustine 1997). Tuy nhiên, những khía cạnh này đã không được đưa ra để xem xét và trong khi các nước xuất khẩu sở hữu trí tuệ gia tăng sử dụng vận động hành lang để gây áp lực nhằm đạt được thành công của mình, cái mà họ đã thất bại trong mười năm trước.
Theo ssrn.com - PT
Từ khóa: Hiệp định, TRIPS, thương mại, quốc tế
