Anh và Nhật Bản chạy đua để đạt được thỏa thuận thương mại tự do

27.08-22

Lionel Barber là cựu biên tập viên của Financial Times và là chủ tịch các phòng trưng bày nghệ thuật Tate.

Các cuộc đàm phán thương mại tự do giữa Vương quốc Anh và Nhật Bản, hiện đang bước vào giai đoạn cuối, đã tiến triển theo nhịp điệu của một vở kịch Kabuki. Kịch tính mở ra từ từ, khi cả hai bên đều muốn thử nghiệm ý định của nhau. Tốc độ đàm phán kể từ đó đã tăng lên trước thời hạn cuối tháng 9 do Nhật Bản đặt ra. Nhưng nếu không có thỏa thuận vào tháng 12 năm 2020, kết cục sẽ rất nguy hiểm -- và có thể gây đau đớn cho Vương quốc Anh.

May mắn thay, triển vọng cho một thỏa thuận là vẫn có thể xảy ra. Một phái đoàn Nhật Bản do Bộ trưởng Ngoại giao Toshimitsu Motegi dẫn đầu đã đạt được những tiến bộ đáng kể trong hai ngày hội đàm tại London trong tháng này. Một trong những điểm mấu chốt vẫn là nhu cầu của người Anh về khả năng tiếp cận thị trường lớn hơn đối với pho mát Stilton, do Liz Truss, Bộ trưởng Thương mại Vương quốc Anh, ủng hộ. Trong các lĩnh vực khác -- quyền kỹ thuật số và kế hoạch bảo vệ các thương hiệu nổi tiếng như Scotch và thịt bò Kobe -- hai quốc gia được cho là đã đạt được thỏa thuận.

Bầu không khí lịch sự xung quanh các cuộc đàm phán không nên tước đi những lợi ích liên quan. Thỏa thuận thương mại tự do giữa Anh và Nhật Bản là phép thử đầu tiên cho tham vọng của Thủ tướng Boris Johnson đối với chiến lược “Nước Anh toàn cầu”. Giờ đây, Vương quốc Anh đã rời khỏi EU, chính phủ Anh muốn ký kết các hiệp định thương mại tự do hay còn gọi là FTA với các quốc gia chiếm 80% thương mại của Vương quốc Anh trong vòng ba năm tới. Hạn chế là Brexit, trong khi mất dần tự do thương mại với Brussels, và cũng đánh mất luôn vị thế tập thể thuộc về một trong những khối thương mại hùng mạnh nhất thế giới.

Chính phủ Johnson muốn bắt đầu các FTA với Nhật Bản, Australia, New Zealand, Mỹ và EU, vốn dĩ hiện nay vẫn là đối tác thương mại lớn nhất của Vương quốc Anh. Trong từng trường hợp, Vương quốc Anh đang chạy đua để đảm bảo rằng các thỏa thuận được ký kết trước ngày 31 tháng 12, ngày mà các quá trình chuyển tiếp về thương mại với EU hết hiệu lực. Thách thức là nội dung của các thỏa thuận song phương trong tương lai phụ thuộc vào mối quan hệ thương mại được đàm phán lại của Vương quốc Anh với EU. Hiện tại, London dường như đã đạt được một thỏa thuận thương mại với EU bằng một “bộ khung” khiêm tốn; bất kỳ thay đổi nào đều có nguy cơ gây tác động đối với các bên thứ ba.

Không phải ai cũng tin rằng một bộ máy hành chính thiếu kinh nghiệm của Vương quốc Anh có thể đạt được các giao dịch đúng hạn. Phó thủ tướng New Zealand, ông Winston Peters nói rằng nước Anh không “phù hợp” cho các cuộc đàm phán quốc tế. Ông ví điều này giống như một đội cricket cố gắng giành lấy chiếc cúp Ashes -- giải đấu đối kháng cricket quyết liệt giữa hai đối thủ truyền kiếp là Anh và Australia -- mà không được ra sân thi đấu trong 30 năm.

“Chúng tôi (New Zealand) đã làm việc với đối tác nước ngoài trong một thời gian dài và vì vậy chúng tôi rất phù hợp ... theo cách mà tôi không tin rằng Vương quốc Anh khó có thể đạt được tương tự, bởi vì Vương quốc Anh đã bị giam giữ trong EU trong ngần ấy năm. Xét về kỹ năng thương mại và sự khéo léo cũng như tiềm lực của họ -- nếu không quan trọng hóa -- gần đây họ chưa đạt được một thỏa thuận quan trọng nào cả.”

Một FTA trong tương lai giữa Vương quốc Anh và Nhật Bản chắc chắn sẽ phản ánh cho Hiệp định Đối tác Kinh tế EU-Nhật Bản, hay EPA, đã được Quốc hội Vương quốc Anh phê chuẩn áp đảo vào đầu năm nay. Bà Truss muốn đạt đượcc một điều gì đó -- có lẽ là bất cứ thứ gì -- để cho thấy rằng bà đã đảm bảo các lợi ích bổ sung cho hoạt động kinh doanh của Vương quốc Anh. Do đó, bà yêu cầu đưa vào đàm phán Stilton, một loại pho mát mềm, có mùi mạnh, có màu xanh và vàng kiểu Anh. Tokyo miễn cưỡng nhượng bộ thêm, vì cho rằng Anh là một bên nhỏ hơn EU và có vị thế đàm phán yếu hơn nhiều.

Tuy nhiên, Nhật Bản đang tìm kiếm các khoản cắt giảm thuế quan bổ sung từ Anh, ngoài thỏa thuận giữa EU và Nhật Bản. Bà Truss (với phương châm: "Tôi đấu tranh để vô hiệu hóa các mức thuế bất công và không thể chấp nhận được") đã mang lại hy vọng rằng Vương quốc Anh sẽ loại bỏ thuế ô tô ngay từ ngày đầu tiên. Điều này sẽ vượt trội hơn nhiều so với giai đoạn 8 năm đã được thống nhất trong thỏa thuận EU-Nhật Bản. Vương quốc Anh sau đó có thể sử dụng thuế quan bằng 0 như một con bài thương lượng với Brussels: khi quá trình chuyển đổi Brexit kết thúc vào tháng 1 năm sau, ô tô sản xuất tại EU sẽ phải đối mặt với thuế quan, trong khi ô tô của Nhật Bản có thể tự do vào Vương quốc Anh.

Ngoài những con bài mặc cả thương mại này, còn có những tính toán địa chính trị nghiêm túc. Vương quốc Anh có thể sử dụng FTA với Nhật Bản như một bước đệm để tham gia Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương, hoặc TPP, một triển vọng được Thủ tướng Shinzo Abe hoan nghênh trong một cuộc phỏng vấn với Financial Times vào tháng 11 năm ngoái. Vương quốc Anh coi Nhật Bản là một đối tác quan trọng trong một thế giới bị chi phối bởi các siêu cường kinh tế là Mỹ và Trung Quốc, và đặc biệt là giờ đây nước này đã không thuộc EU.

Anh và Nhật Bản cũng là những nhà đầu tư lớn vào các nền kinh tế của nhau, lần lượt xếp thứ năm và thứ sáu về các nhà đầu tư trực tiếp vào nước ngoài. Quay trở lại cuối những năm 1970 và 1980, đầu tư nước ngoài của Nhật Bản vào Vương quốc Anh, đặc biệt là trong ngành công nghiệp xe hơi, là một phần của sự phục hưng kinh tế đất nước dưới thời Margaret Thatcher. Tất nhiên, khoản đầu tư đó được thể hiện một phần dựa trên việc Vương quốc Anh là thành viên của EU, “bến đỗ ngoài khơi” cho hàng hóa xuất khẩu sang thị trường lục địa.

Trong thế giới hậu Brexit, Vương quốc Anh sẽ phải vật lộn trong ngắn hạn để phù hợp với những lợi ích thương mại đi kèm với việc trở thành thành viên của EU, cả về khả năng tiếp cận thị trường châu lục và thuộc về một khối thương mại hùng mạnh. Theo những dự báo lạc quan nhất, nếu Vương quốc Anh có thể lặp lại tất cả các thỏa thuận hiện có của EU, đồng thời ký kết các thỏa thuận với Mỹ, Ấn Độ, Trung Quốc và các quốc gia vùng Vịnh (với điều kiện EU không thực hiện được những điều này), GDP của Anh sẽ chỉ tăng 0,2% sau 15 năm. Sẽ chẳng có nhà hát Kabuki nào có thể che lấp được thực tế nghiệt ngã này cả.

Nguồn: Nikkei Asian Review

Từ khóa: Anh, Nhật Bản, chạy đua, thỏa thuận thương mại tự do