Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vào tháng Hai, Nghị viện Châu Âu đã thông qua Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam—EU (EVFTA). Đây là thỏa thuận tự do giao thương toàn diện và tham vọng nhất giữa EU với một quốc gia đang phát triển.

Từ thời điểm các cuộc đàm phán về một Hiệp định thương mại giữa EU với ASEAN đổ vỡ, cả Việt Nam và khối 27 nước đều quyết tâm theo đuổi một thỏa thuận thương mại song phương riêng. Một khi được Quốc hội Việt Nam thông qua (dự kiến vào tháng Năm), EVFTA sẽ tạo ra một cơ hội lớn cho doanh nghiệp và người tiêu dùng tại hai nền kinh tế.

EVFTA là bước đi lớn tiếp theo của Việt Nam trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế kể từ khi quốc gia hình chữ S gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới. Có thể nói, bằng việc ký kết EVFTA, Việt Nam sẽ có động lực thúc đẩy cải cách thể chế, tăng trưởng kinh tế và phát triển xã hội. Thỏa thuận này cũng sẽ tạo nên sự tăng trưởng trong xuất khẩu cũng như giúp Việt Nam đa dạng hóa thị trường quốc tế. Theo thỏa thuận đạt được, Liên minh châu Âu sẽ bãi bỏ 86% thuế quan áp lên hàng xuất khẩu từ Việt Nam. Điều này tương ứng với 70% lợi nhuận thu được từ hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường EU. Đây là cam kết lớn nhất liên quan đến giảm rào cản giao thương song phương giữa một đối tác thương mại với Việt Nam. Thuế nhập khẩu thấp sẽ giúp hàng hóa, dịch vụ từ Việt Nam có lợi thế hơn so với sản phẩm cùng loại từ Trung Quốc và các quốc gia ASEAN khác tại thị trường tiêu dùng lớn nhất thế giới.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư Việt Nam ước tính vào năm 2030, EVFTA sẽ giúp hoạt động xuất khẩu của Việt Nam vào thị trường EU tăng 44%. Cơ quan này cũng dự báo tăng trưởng của đất nước hình chữ S sẽ đạt mức 7-8% trong giai đoạn 2029-2030. Nhiều ý kiến cũng nhận định EVFTA cũng sẽ giúp Việt Nam được nhìn nhận như một nền kinh tế thị trường đầy đủ. Hiệp định đã nêu, ngoài ra, cũng góp phần kiến tạo một môi trường cạnh tranh công bằng giữa doanh nghiệp Việt Nam và EU cũng như thúc đẩy minh bạch hóa quá trình giải quyết tranh chấp. Thông qua thỏa thuận song phương, đất nước hình chữ S sẽ có cơ hội nâng cao chất lượng và phát triển hệ thống sản xuất bền vững, qua đó đáp ứng nhu cầu nội địa và xuất khẩu ngày một đa dạng.

Nhiều nghiên cứu chỉ ra rằng các doanh nghiệp từ EU chiếm 11.8% các dự án đầu tư trực tiếp nước ngoài và 15.6% tổng vốn đầu tư vào Việt Nam. Với EVFTA, các công ty của 27 nước thành viên tiếp cận dễ dàng hơn thị trường Việt Nam trong bối cảnh khối này đang bị tụt lại trong cuộc đua giành thị phần thị trường quốc gia hình chữ S với Hoa Kỳ, Nhật Bản và Trung Quốc. Việt Nam đã cam kết xóa bỏ thuế thuế quan đánh lên phần lớn hàng hóa nhập khẩu EU; bên cạnh đó, các nhà đầu tư từ Liên minh châu Âu trong tương lai còn có quyền tham gia các gói thầu công trình, dịch vụ công tại những dự án đầu tư lớn, quan trọng về mặt chiến lược ở quốc gia hình chữ S.

Theo nội dung của EVFTA, có hơn 169 sản phẩm đặc trưng của EU được bảo hộ; qua đó giúp hoạt động xuất khẩu từ Liên minh châu Âu vào Việt Nam tăng ở mức 8.3 tỷ euro/năm (9.14 tỷ USD/năm), đồng thời thời tạo ra 14,000 việc làm mới cùng thời điểm. Niềm tin doanh nghiệp vào Hiệp định của rất lớn. Phòng Thương mại châu Âu tại Việt Nam cho biết có hơn 85 doanh nghiệp thành viên nhận định EVFTA có tác động “đáng kể” hoặc “vừa phải” đối với hoạt động kinh doanh và đầu tư về dài hạn của họ.

Những cam kết, yêu cầu và thách thức mà EVFTA đặt ra cho Việt Nam là rất rõ ràng. Các phiên đàm phán kéo dài trong quá trình xây dựng Hiệp định xuất phát từ các tranh cãi về sức ép áp lên Việt Nam liên quan đến dỡ bỏ hàng rào phi thuế quan. Những trở ngại phi thuế có thể kể đến gồm quy tắc xuất xứ, quy định về kỹ thuật và tiêu chuẩn vệ sinh. Tuy vậy, không như thỏa thuận giữa EU với các nước khu vực Nam Mỹ-Thái Bình Dương cũng như các quốc gia châu Phi, EVFTA không bao gồm quy định về bảo hộ ngành công nghiệp non trẻ nội địa cũng như điều khoản quy định về công nhận quyền tự vệ đối xứng của mỗi bên tham gia Hiệp định. Tranh cãi của Việt Nam về biện pháp chống bán phá giá trong quan hệ thương mại với EU cho thấy tính nhạy cảm cùa vấn đề đã nêu.

EVFTA cũng yêu cầu tự do hóa hoạt động mua sắm công. Hiệp định này đòi hỏi Việt Nam đưa ra những cam kết mạnh mẽ liên quan đến hoạt động mau sắm công tại doanh nghiệp nhà nước. Những quy định liên quan của EVFTA đặt ra những yêu cầu lớn hơn so với các Hiệp định thương mại mà Việt Nam đã ký kết trước đây. Theo EVFTA, các doanh nghiệp nhà nước phải tiến hành đấu thầu một cách công khai, và thiết lập những điều kiện cần thiết để tăng cường tính cạnh tranh. Thỏa thuận này cũng bao gồm những quy định về tính minh bạch và tham vấn về vấn đề trợ cấp nội địa. Những điều khoản đã nêu là rất quan trọng trong bối cảnh chính phủ Việt Nam khá nhạy cảm khi bị tước quyền tự chủ trong một số lĩnh vực kinh tế.

Phát triển bền vững cũng được nhấn mạnh trong EVFTA. Hiệp định cũng bổ sung điều khoản về tiêu chuẩn lao động, bình đẳng giới và bảo vệ môi trường. Những quy định này vẫn được đưa vào Thỏa thuận mặc dù chính nguyên nhân đã nêu (vốn có nguồn gốc từ sự khác biệt về chính trị, kinh tế-xã hội và văn hóa) đã khiến các cuộc đàm phán về một Hiệp định thương mại giữa EU và ASEAN sụp đổ. Trên cở sở EVFTA, Hà Nội cam kết phê chuẩn các Công ước của Tổ chức Lao động quốc tế liên quan đến quyền tự do lập hội và thỏa thuận tập thể của người lao động.

Điều 14 của Hiệp định về vấn đề thương mại và phát triển bền vững chi tiết hóa thủ tục, điều kiện và thời hạn liên quan đến hoạt động tham vấn với các tổ chức dân sự-xã hội. Những cơ chế giám sát được thiết lập trên cơ sở EVFTA yêu cầy Ủy ban đặc biệt về thương mại và phát triển bền vững thường xuyên giám sát quá trình thực thi Thỏa thuận. Quy định trong EVFTA đã tăng cường vai trò của các tổ chức xã hội dân sự, qua đó thúc đẩy tác động tích cực lên các vấn đề khác ngoài thương mại. Hiệp định này cũng giúp nâng cao điều kiện việc làm đối với người lao động, đồng thời khẳng định vị thế của tổ chức xã hội dân sự tại Việt Nam.

EVFTA không những sẽ tăng cường vị thế lãnh đạo của EU trong việc thiết lập các quy tắc toàn cầu mà còn là cơ sở chuẩn mực để tổ chức với 27 thành viên tiếp tục đàm phán những thỏa thuận tương tự với các quốc gia ASEAN còn lại. Ở chiều ngược lại, thông qua Hiệp định, Việt Nam sẽ dễ dàng tiếp cận với thị trường EU rộng lớn, là đối trọng với vị thế kinh tế ngày càng tăng của Trung Quốc cũng như thúc đẩy quá trình hội nhập quốc tế của đất nước hình chữ S. EVFTA cũng là cơ hợi cho Việt Nam đa dạng hóa kinh tế, tăng cường hợp tác với những đối tác thương mại khác, qua đó giảm sự phụ thuộc vào thị trường và vốn đầu tư từ quốc gia hơn 1 tỷ dân.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: EVFTA, Trung Quốc, lao động, phát triển bền vững