Covid-19 sẽ làm sụp đổ toàn cầu hóa?

27.04-01

Khi theo dõi dòng tin tức, nhiều người đều nghĩ rằng đại dịch COVID-19 sẽ khiến toàn cầu hóa sụp đổ. Trong tháng 3, số lượng tàu chở hàng nhập cảnh vào Hoa Kỳ đã giảm 10% so với cùng kỳ năm trước và đây cũng là tháng thứ 7 số lượng hàng nhập khẩu liên tiếp sụt giảm tại nước này.

Chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không hiện đã tăng gần gấp đôi. Điều này càng khiến dòng chảy thương mại bị hạn chế hơn nữa. Số lượng khách du lịch cũng giảm mạnh tại nhiều nơi do các quốc gia hạn chế khách nước ngoài nhập cảnh. Nhiều dự đoán cho rằng việc Tổng thống Donald Trump đang muốn đình chỉ hoạt động nhập cư vào Hoa Kỳ sẽ là dấu chấm hết cho toàn bộ kỷ nguyên toàn cầu hóa.

Dĩ nhiên là dịch COVID đã gây nên những phản ứng dữ dội chống lại toàn cầu hóa. Nói theo một cách nào đó, dịch bệnh này chỉ đơn giản là thúc đẩy các xu hướng hiện có xảy ra nhanh hơn. Từ lâu, Trung Quốc bắt đầu mất đi thế cân bằng khi chỉ chấp nhận các loại trao đổi quốc tế phù hợp với lợi ích của Đảng Cộng sản Trung Quốc. Chỉ các dòng vốn tập trung vào xây dựng nhà máy và tài trợ cho các công ty Trung Quốc mới được phép lưu chuyển trong quốc gia này. Tuy nhiên, dòng vốn này không được phép chảy ra ngoài. Điều này khiến lãi suất của Trung Quốc giữ ở mức thấp và cho phép Bắc Kinh kiểm soát được tỷ giá của đồng nhân dân tệ.

Trung Quốc cũng phần nào làm mất cân bằng dòng chảy thương mại của chính mình. Trong khi Bắc Kinh quá chú trọng việc xuất khẩu ra thế giới nhằm xây dựng vị thế thống trị trong lĩnh vực lắp ráp điện tử thì ngành nhập khẩu đã bị bỏ lơ. Đây là hệ quả của mô hình tăng trưởng theo định hướng đầu tư của nước này, trong đó, chỉ một phần tương đối nhỏ trong tổng thu nhập quốc gia được chi cho tiêu dùng. Tuy vậy, việc hạn chế nhập khẩu cũng là một chính sách có chủ ý nhằm đẩy mạnh việc tự cung tự cấp. Kế hoạch Made-in-China 2025 của Trung Quốc là một trong những cơ chế có thể gây mất cân bằng, bằng cách giảm mua hàng hóa từ quốc gia khác. Chính sách này khiến các quốc gia khác nghèo hơn, đồng thời giúp Bắc Kinh ít phụ thuộc vào nước ngoài.

Một yếu tố đi ngược lại toàn cầu hóa khác chính là Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ông Trump là người cực lực lên án các hoạt động thương mại và tiền tệ của Trung Quốc. Trong cuộc chiến thương mại, Trump đã áp thuế lên tới 25% đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc. Dù điều này vẫn chưa đủ làm sụp đổ toàn cầu hóa nhưng chắc chắn đã làm chậm lại tiến trình này và khiến thương mại toàn cầu năm 2019 bị suy giảm. Tương tự, chính quyền Trump cũng buộc nước Mỹ hạn chế làm ăn với các công ty công nghệ Trung Quốc như ZTE và Huawei, đồng thời buộc Trung Quốc giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung của Mỹ.

Bối cảnh kinh tế toàn cầu trong đại dịch COVID

Hiện tại, các quốc gia trên thế giới hầu như đều áp dụng các biện pháp hạn chế sự di chuyển của người dân, đồng thời tăng cường sản xuất máy thở nội địa, cấm xuất khẩu khẩu trang và chuyển hướng chuỗi cung ứng dược phẩm. Hàng loạt các động thái này có vẻ diễn ra giống như những gì ông Trump cảnh báo, nhất là các vấn đề liên quan tới biên giới và kiểm soát chuỗi cung ứng với phía Trung Quốc.

Tuy nhiên, cách giải thích của ông Trump có vẻ không hợp lý. Nguyên nhân chính là dịch COVID chỉ là một cú sốc tạm thời, trong khi toàn cầu hóa vẫn sẽ diễn ra dưới các hình thức khác nhau trong nhiều thập kỷ tới. Theo dự đoán, thế giới sẽ tìm ra vắc-xin cho dịch bệnh trong vòng hai năm tới, hoặc sẽ hình thành miễn dịch cộng đồng nhờ bệnh lây truyền trên diện rộng. Dù tình huống nào xảy ra thì hiện tại các lệnh hạn chế cũng dần không còn cần thiết. Trung Quốc - nơi virus corona chủng mới xuất hiện đầu tiên - đang cân nhắc việc dỡ bỏ một số hạn chế về du lịch.

Chuỗi cung ứng ngành y tế có lẽ sẽ không thay đổi quá nhiều

Việc đẩy mạnh sản xuất hàng hóa y tế nội địa có thể chỉ là tạm thời. Khi tới đỉnh dịch, hầu hết các quốc gia sẽ mua thêm máy thở, khẩu trang và các loại thiết bị y tế khác. Liệu các quốc gia có nên chi thêm tiền để xây dựng các nhà máy sản xuất thiết bị thông khí trong khi đã phải chi thêm một khoản lớn để mua nhiều hàng hóa khác nhằm tăng nguồn cung? Hầu hết các quốc gia đều cho rằng việc mở rộng kho dự trữ khẩn cấp sẽ rẻ hơn thay vì đầu tư khoản lớn để xây dựng các nhà máy sản xuất thiết bị y tế. Chắc chắn một điều là đại dịch này đã làm bộc lộ những rủi ro của chuỗi cung ứng giữa nhiều quốc gia. Cụ thể là nhiều doanh nghiệp sẽ lo ngại khi đầu tư vào những công ty nằm trong trong chuỗi cung ứng tập trung vào Trung Quốc. Chính phủ Nhật Bản công bố sẽ trợ cấp cho các công ty Nhật Bản nào muốn chuyển chuỗi cung ứng ra khỏi Trung Quốc dù cho chi phí tại khu vực này thấp hơn. COVID được ví là "cọng rơm đè chết con lạc đà" cuối cùng dẫn tới các quyết định về việc có nên di dời hay không.

Các xu hướng nêu trên đang diễn ra và COVID có thể sẽ khiến chúng tăng tốc. Nhưng vấn đề là toàn cầu hóa sẽ sụp đổ hay chỉ bị thay đổi? Các học giả thường đề cập tới "toàn cầu hóa" như một vấn đề tách biệt. Tuy nhiên, thực tế thì có rất nhiều thứ có thể dịch chuyển xuyên biên giới, như con người, hàng hóa, dịch vụ, tiền bạc, dữ liệu, và tất cả các đối tượng này lại được quy định khác nhau.

Hàng hóa được giao dịch trong năm 2019 ít hơn so với năm 2018, đạt mức 18,8 nghìn tỷ đô la. COVID sẽ khiến cho việc vận chuyển hàng hóa trở nên khó khăn hơn, nhưng một vài thứ khác sẽ trở nên dễ dàng hơn. Ví dụ, một lượng lớn những người lao động Mỹ đang tham gia khóa đào tạo về xử lý sự cố trực tuyến thông qua hội nghị truyền hình. Hay nhờ Zoom mà việc kinh doanh trở nên dễ dàng hơn dù ở Singapore hay ở Scranton (Pennsylvania, Hoa Kỳ).

Toàn cầu hóa kinh tế gợi nhớ hình ảnh những con tàu container khổng lồ vận chuyển hàng hóa sản xuất từ Rotterdam đến Thượng Hải. Tuy nhiên, số lượng và giá trị của dữ liệu kết nối giữa các quốc gia vẫn đang gia tăng dù số lượng tàu chở hàng xuyên đại dương có thể giảm đi. Mọi thứ sẽ trở lại bình thường như thời điểm trước khi dịch xảy ra. Như vậy thì đây là toàn cầu hóa hay đi ngược lại toàn cầu hóa? Tất cả tùy thuộc vào góc nhìn của từng người. Nếu hàng hóa là động cơ của kỷ nguyên toàn cầu hóa cuối cùng, thì dữ liệu chính là động lực của thời đại số tiếp theo. Virus corona đã thúc đẩy xu hướng này mạnh mẽ hơn, việc xử lý dữ liệu giá trị cao thay thế chuỗi cung ứng sẽ trở thành khía cạnh quan trọng trong quá trình trao đổi kinh tế toàn cầu vì việc vận chuyển hàng hóa trên khắp thế giới trở nên khó khăn hơn. Trong khi đó, dữ liệu thì không sợ bị phong tỏa hay cách ly.

Nguồn: Fpri

Từ khóa: Toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, Covid-19