Gây hấn. Từ thương chiến đến đại dịch, Mỹ và Trung Quốc khó lòng chung sống

Trong suốt lịch sử, người Mỹ luôn xây dựng bản sắc của họ như một cường quốc chống chọi những kẻ thù bên ngoài. Và để duy trì được bản sắc này, theo lẽ tự nhiên Mỹ phải tự vẽ ra những kẻ thù đối với đất nước họ.

Điều này càng quan trọng khi Mỹ muốn duy trì tầm ảnh hưởng to lớn trong hệ thống quốc tế; để hầu hết các thể chế quốc tế đều tuân theo các hướng dẫn dựa trên các giá trị được thúc đẩy bởi Washington. Do đó, mục tiêu chính của Mỹ là duy trì trật tự quốc tế hiện tại. Hơn nữa, bất kỳ ý tưởng hoặc niềm tin chống lại trật tự này có thể được hiểu là một mối đe dọa đối với nước Mỹ.

Khi xem xét vấn đề dựa trên những cơ sở này, ta có thể nhìn lại quá khứ và nhận ra những kẻ thù và đối thủ chính của Mỹ. Chẳng hạn, các chế độ toàn trị Mussolini ở Ý, Đức Quốc xã và Đế quốc Nhật Bản trong Chiến tranh thế giới thứ hai, cũng như Liên Xô trong Chiến tranh Lạnh. Bắt đầu từ năm 2001, Cuộc chiến chống khủng bố cũng được nhắc đến nhiều hơn. Ngày nay, có nhiều lý do để Mỹ cân nhắc việc tạo ra một đối thủ mới: Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa.

Sự trỗi dậy của một cường quốc mới

Những bài hùng biện miêu tả “mối đe dọa Trung Quốc” vẫn thường đề cập đến đến tốc độ tăng trưởng kinh tế thần kỳ của quốc gia châu Á này. Điều này đạt được là do Trung Quốc mở cửa kinh tế vào cuối những năm 1970, khởi đầu từ cải cách cơ cấu nền kinh tế cho phép mô hình tăng trưởng dựa trên xuất khẩu và tăng đầu tư trực tiếp nước ngoài, mặc dù, không giống như ở Mỹ, nhà nước đóng vai trò chính. Đồng thời, Trung Quốc thiết lập quan hệ kinh tế với nhiều quốc gia trên thế giới thông qua các hiệp định thương mại, đầu tư và tài chính.

Nhờ những cải cách này, GDP của Trung Quốc đã tăng trưởng đáng kể trong 40 năm qua, đó là lý do tại sao Trung Quốc hiện là nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Nhiều chuyên gia đã dự đoán rằng với tốc độ này, Trung Quốc sẽ sớm vượt qua Mỹ để trở thành nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Thành công của mô hình Trung Quốc đã làm xáo trộn mọi thứ ở Washington; và, mặc dù quốc gia châu Á này chủ yếu tập trung vào việc ưu tiên các mối quan hệ kinh tế hơn là các mục tiêu chính trị, đã có một số hành động khiến Mỹ tin rằng Trung Quốc muốn có một vai trò to lớn hơn trong hệ thống quản trị toàn cầu. Điều này có nghĩa, từ quan điểm của Mỹ, rằng Trung Quốc có thể thử và thay đổi các quy tắc mà hầu hết mọi tổ chức trên thế giới, từ IMF đến Ngân hàng Thế giới, đã tuân thủ từ thời hậu chiến.

Ngược lại, từ góc nhìn của Trung Quốc, thay đổi hiện trạng không phải là một phần trong kế hoạch của nước này; thay vào đó, mục tiêu chính của Trung Quốc là cải thiện vị trí của nước này trong hệ thống quốc tế hiện tại, những tham vọng đã bị Mỹ cản trở với điều kiện hệ thống kinh tế Trung Quốc phải được cải tổ.

Vòng đầu tiên: Chiến tranh thương mại

Sự hoài nghi của nước Mỹ về Trung Quốc chủ yếu nhắm vào hệ thống kinh tế của nước này. Tổng thống Donald Trump và chính phủ của ông lập luận rằng Trung Quốc đã được hưởng lợi rộng rãi từ các thiết chế và hệ thống tự do, nhưng lại không áp dụng “đúng nghĩa” mô hình thị trường tự do có khả năng đảm bảo cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp. Những cáo buộc mạnh mẽ hơn cũng ám chỉ đến việc Trung Quốc thao túng tiền tệ, các quy tắc tạo điều kiện chuyển giao công nghệ từ Mỹ sang Trung Quốc mà không có sự tương hỗ và các hạn chế bất công đối với dòng chảy FDI.

Dựa trên những cáo buộc này, Trump đã tuyên bố phát động một cuộc chiến thương mại, thông qua chính sách thuế quan đối với hàng nhập khẩu của Trung Quốc, mặc dù ông không đạt được sự đồng thuận của lưỡng Đảng về việc thực hiện các biện pháp đó.

Sau khi cả hai cường quốc leo thang căng thẳng, một giải pháp tạm thời cho tranh chấp, dưới hình thức ký kết thỏa thuận, đã được đưa ra vào tháng giêng. Tuy nhiên, những lời tiêu cực của Trump nhắm vào Trung Quốc vẫn chưa dừng lại.

Vòng thứ hai: cuộc khủng hoảng Covid-19

Hai tháng sau các sự kiện nói trên, đại dịch Covid-19 mở ra một cơ hội khác để châm ngòi những chỉ trích tiêu cực nhắm vào Trung Quốc.

Nghịch lý thay, lần này, chính Trung Quốc đã lật ngược thế cờ và buộc tội Mỹ gây ra cuộc khủng hoảng y tế hiện vẫn đang tiếp diễn. Một phát ngôn viên của Bộ Ngoại giao Trung Quốc đã tuyên bố: “Quân đội Mỹ đã mang coronavirus đến Vũ Hán”.

Về phần mình, Mỹ không chỉ bác bỏ cáo buộc này mà còn chỉ ra Trung Quốc là thủ phạm chính trong việc lan truyền virus. Trump đã gọi loại virus này là “virus Trung Quốc”.

Rõ ràng là mặc dù một cuộc khủng hoảng toàn cầu đang diễn ra, nhưng cả hai quốc gia vẫn cố gắng làm tổn hại danh tiếng đôi bên, và dùng đến những lập luận phản khoa học để đổ lỗi nhau về nguồn gốc virus, thay vì cùng nhau hợp tác kiểm soát tình hình.

Điều gì sẽ xảy ra kế tiếp?

Từ lâu, nhiều nhà phân tích và học giả đã dự đoán về tính tất yếu của tranh chấp giữa Trung Quốc và Mỹ. Họ nhận thấy rằng, Trung Quốc không đặc biệt quan tâm đến việc thúc đẩy trật tự tự do, mà thay vào đó là phát triển một chiến lược dài hạn để thay đổi các quy tắc trong tương lai.

Ví dụ đáng chú ý nhất là các quan chức Trung Quốc đã đưa ra gợi ý muốn cải cách IMF và Ngân hàng Thế giới, đây đều là những thiết chế quan trọng của nền quản trị kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, điều chắc chắn hơn là Trung Quốc không có khả năng hoặc nguồn lực đối đầu với Mỹ để thống trị toàn cầu. Nhận thức được điều này, Trung Quốc đã tập trung vào việc quảng bá mình là một quốc gia muốn hợp tác kinh tế mà không can thiệp vào các vấn đề nội địa khác.

Cuối cùng, kỳ vọng về một thế giới đa cực dường như đang tan biến khi cân nhắc các sự kiện mới nhất. Rốt cuộc, chỉ có một trận chiến duy nhất tiêp tục kéo dài là trận chiến giữa Mỹ và Trung Quốc. Căng thẳng gia tăng rất có thể sẽ dẫn đến tình trạng phân chia lưỡng cực sâu sắc chưa từng thấy kể từ khi Chiến tranh Lạnh kết thúc.

Nguồn: Pressenza

Từ khóa: gây hấn, thương chiến, đại dịch, Mỹ, Trung Quốc, khó lòng, chung sống