Toàn cầu hóa cần cải cách lại

26.03-01

Những người theo chủ nghĩa dân túy đã tìm thấy cơ hội hiếm có để tạo ra sự thay đổi đáng kể.

Trong một loạt các bài báo mới được xuất bản, người ta phân tích rằng nạn nhân đầu tiên của dịch Covid-19 là toàn cầu hóa. Một số người tiếc nuối và một số lại vui mừng về điều này.

Rõ ràng là cuộc khủng hoảng này đang gây ra thiệt hại lớn cho mỗi tổ chức và cá nhân. Các mối quan hệ kinh doanh đã phải chịu những tổn thất khủng khiếp. Một số trong đó không thể phục hồi.

Tuy nhiên, vì cú sốc quá lớn, nên khi dịch virus corona bị đánh bại, nhu cầu cần khởi động lại nền kinh tế toàn cầu cũng sẽ rất lớn và cấp bách. Tại thời điểm đó, sẽ không ai muốn lãng phí thời gian để điều chỉnh lại một hệ thống vốn vẫn đang hoạt động tốt. Thay vào đó, đây sẽ là sự trở lại một cách tự nhiên của các mối quan hệ.

Có thể gọi đó là bộ nhớ tự nhiên nếu bạn muốn, nhưng các công ty và tổ chức sẽ quay lại thực hiện những gì họ hiểu rõ nhất. Nói một cách đơn giản, thế giới hiện tại chỉ có thể vận hành thông qua các kết nối toàn cầu hóa và sẽ tiếp tục như vậy, ngay cả sau sự gián đoạn nghiêm trọng từ đại dịch và bất chấp sự lên án của những thế lực chính trị theo chủ nghĩa dân túy.

Như Richard Baldwin đã lập luận trong cuốn sách Sự hội tụ vĩ đại, toàn cầu hóa ra đời nhờ vào ba thay đổi cơ bản của thế giới.

Thứ nhất là sự chuyển động liên tục của hàng hóa và dịch vụ. Nhờ vào những tiến bộ trong ngành vận tải, đặc biệt là phát minh về container, hàng hóa đã đi được một quãng đường dài một cách dễ dàng. Điều này đã cho phép sự xuất hiện của các chuỗi giá trịtoàn cầu, trong đó iPhone, ô tô và tất cả mọi loại sản phẩm sản xuất không còn được sản xuất tại chỉ duy nhất một quốc gia.

Honda và Apple đã phát triển các chuỗi giá trị mở rộng và tinh vi, nhờ đó nhiều bộ phận cấu thành sản phẩm được sản xuất và thiết kếở nhiều nước khác nhau. Một chiếc iPhone có thể được thiết kếở California, song các bộ phận (gồm máy móc cần để sản xuất những linh kiện này) được thực hiện trên toàn cầu và lắp ráp ở Trung Quốc.

Những đổi mới như vậy, cùng với nhiều thứ khác, đã tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất chi phí thấp và mang lại lợi ích cho người tiêu dùng trên toàn thế giới với các sản phẩm vừa túi tiền. Người tiêu dùng không chỉ là người hưởng lợi duy nhất, khi mức sống ở các quốc gia điển hình như Việt Nam, Chi Lê và Thổ Nhĩ Kỳ được cải thiện nhiều. Hàng trăm triệu người đã có cơ hội để thoát nghèo, ngay cả khi vẫn còn một chặng đường dài phải đi.

Thay đổi cơ bản thứ hai là tốc độ mà các ý tưởng có thể được chia sẻ và truyền đạt. Phải thừa nhận, điều này không phải lúc nào cũng tốt, vì luôn có những quan điểm trái chiều kèm theo.

Tuy nhiên, về cơ bản, thời đại Internet đã tạo ra một không gian nơi tất cả các loại sáng kiến, bao gồm khoa học, kỹ thuật, văn hóa, hành chính và nhiều thứ khác có thể chia sẽ khắp thế giới chỉ trong vài giây. Do đó, không chỉ một nhà toán học Ấn Độ có thể cải tiến một công thức do một đối tác người Pháp phát triển, mà như chúng ta đã thấy với cuộc khủng hoảng này, các quốc gia có thể học hỏi lẫn nhau về kinh nghiệm xử lý tốt hoặc xấu.

Thứ ba là xu hướng di dân. Ở đây, cả thế giới đã chứng kiến một đợt tăng trưởng chưa từng thấy về số lượng người dân di cư vì nhiều lý do khác nhau. Nghịch lý thay, đây là một vấn đề mà các loại công nghệ hỗ trợ không có nhiều cải thiện; máy bay vẫn bay với tốc độ gần bằng tốc độ của nó cách đây 30 năm.

Sau khi cuộc khủng hoảng hiện tại kết thúc, thế giới sẽ cần thời gian để xây dựng lại các ngành hàng không và du lịch – vốn là động lực cho bộ máy toàn cầu hóa. Chúng ta không nên ngạc nhiên nếu phải mất thời gian trước khi mọi người đủ thoải mái để hoạt động xuyên biên giới lần nữa.

Điều đó sẽ không ngăn cản hoạt động truyền thông hoặc thương mại quốc tế. Chính phủ và các công ty chắc chắn sẽ phải điều chỉnh. Cuộc khủng hoảng này đã chứng minh ba thiếu sót rõ ràng.

Một là một số quốc gia, đặc biệt là Hoa kỳ, đã thuê ngoài quá đà việc cung cấp các nhu cầu quan trọng cho người dân trong nước, như dược phẩm, hay thuốc kháng sinh.

Thứ hai, các công ty đã điều chỉnh chuỗi cung ứng toàn cầu của họ đến mức hoàn thiện nhất đểgiảm thiểu lượng hàng tồn kho. Nhưng điều này dẫn đến một mặt trái là, họ không có đủ lượng hàng tồn kho cần thiết để cung cấp trong gián đoạn khủng hoảng thiếu hụt nghiêm trọng.

Thứ ba, trong tất cả các cuộc bàn luận của cộng đồng toàn cầu, sự thiếu tin tưởng, đặc biệt là ở cấp chính phủ, đang đạt đến mức báo động. Người Trung Quốc đã cố che giấu dịch bệnh, người Mỹ đã tỏ ra tự mãn trong việc đánh giá phạm vi của mối đe dọa, trong khi những nước khác thì bị động. Cuộc khủng hoảng này quá lớn để một quốc gia có thể kiểm soát, tăng cường hợp tác toàn cầu luôn là điều cần thiết.

Trò chơi tổng bằng không

Tuy nhiên, sẽ có những người với tư tưởng đối lập, muốn lợi dụng cuộc khủng hoảng dịch virus corona để đưa ra các chính sách bảo hộ. Họ muốn xây dựng các bức tường về thể chất lẫn tinh thần, với hy vọng trở lại thời kỳ của thế kỷ 17, khi mà nhà nước có quyền lực tối cao.

Đây là trường phái quan điểm “trò chơi có tổng bằng không” (zero sum). Nó được ủng hộ cao bởi những người như Tổng thống Mỹ, Donald Trump. Một số người trong chính quyền, như Bộ trưởng Thương mại Wilbur Ross, đã rất vui mừng khi cuộc khủng hoảng diễn ra mạnh mẽ ở Trung Quốc. Ông Ross đã cho rằng việc làm sẽ quay lại nước Mỹ nhờ tình hình này.

Đây là một căn bệnh dân túy, ở phe đối lập, những người như ông Bernie Sanders cũng có quan điểm tương tự, mặc dù không cùng một cách chính xác.

Những người theo chủ nghĩa dân túy ở Mỹ không quá khác biệt với Chủ tịch mặt trận quốc gia Pháp- Marine Le Pen, Thủ tướng Hungary, Victor Orban hay 52% dân Anh người đã chọn Brexit.

Các lực lượng dân túy có thể xem đây là một cơ hội có một lần trong đời để tạo ra một bước ngoặc lớn trong toàn cầu hóa. Họ sẽ khó đạt được thành công. Tổn thất của việc đảo ngược lợi ích từ toàn cầu hóa là rất nghiêm trọng, đặc biệt vào thời điểm khi mà sự trở lại nhanh chóng của năng lực sản xuất sẽ rất cần thiết và không ai có thể lãng phí thời gian để từ bỏ cấu trúc hiện có.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng này đã chỉ ra sự cần thiết phải cải cách hệ thống, những cải cách chỉ có thể được khởi xướng bởi các cơ quan chính trị. Quan trọng hơn, nếu bạn nghĩ rằng dịch virus corona là một thiên tai, hãy chờ cho đến khi cuộc khủng hoảng khí hậu tràn ngập toàn cầu.

Nguồn: Asia Times

Từ khóa: toàn cầu hóa, cải cách lại, chủ nghĩa dân túy