Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Sự lây nhiễm lan nhanh của virus đã bộc lộ những lỗ hổng trong chuỗi cung ứng của chúng ta.

Mười năm trước, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) đã công bố một định nghĩa mới về 'đại dịch': một căn bệnh có thể lây lan nhanh chóng cho một số lượng lớn người và dễ dàng truyền từ người ngày sang người khác trên toàn thế giới. Hiện nay, khi một mầm bệnh xuất hiện đáp ứng được tiêu chí đầu tiên theo định nghĩa thì gần như tiêu chí thứ hai sẽ chắc chắn theo sau. Mọi thứ đang chuyển dịch rất nhanh: hàng hóa, dịch vụ, bệnh tật và - quan trọng nhất - là nỗi sợ. Khi số lượng nhiễm Covid-19 tăng lên, phản ứng của mọi người càng rõ rệt: đã có nhiều chuyến bay bị hủy khiến thiệt hại lên tới 1,5 nghìn tỷ đô la, các đơn hàng bị hoãn và doanh nghiệp ngừng hoạt động - đó là những kết quả không thể tránh khỏi trong một thế giới toàn cầu hóa và đa kết nối.

Loại virus bắt nguồn từ Vũ Hán này đã dẫn đến việc hủy trận đấu bóng bầu dục ở Dublin gần cuối tháng 3 giữa Ý và Ireland. Thế vận hội Tokyo, London Marathon và Glastonbury có thể sẽ tuyên bố tạm hoãn tiếp theo. Thủ tướng Anh Boris Johnson đã đề ra kế hoạch cho trận chiến chống dịch bằng cách cấm di chuyển tại một số khu vực và cấm các cuộc tụ họp đông người nhằm trì hoãn và giảm thiểu sự lây lan của virus corona. Trên khắp thế giới, các chuyến công tác và hội nghị lần lượt bị hủy bỏ, các đơn đặt hàng bị giữ lại. Đây không phải tình trạng của riêng một doanh nghiệp hay một quốc gia cụ thể nào - nó hoàn toàn có thể là điểm bùng phát cho một dấu hiệu toàn cầu hóa đảo ngược.

Trong hai thập kỷ qua, toàn cầu hóa gần như là tiêu chuẩn - không bị nghi ngờ hay tranh cãi bởi bất kỳ quốc gia lớn hay nhỏ nào trên thế giới. Đó cũng được nhận định là hiện tượng của tương lai trong ngắn hạn. Mọi người trở nên giàu có hơn nhờ tăng tính kết nối và thị trường được mở rộng. Chẳng ai ngần ngại khi có thể giảm chi phí bằng cách sản xuất iPhone ở Trung Quốc hoặc bóc vỏ tôm hùm Scotland ở Thái Lan cả.

Điều đó đã đúng với hàng triệu người. Nghèo đói giảm mạnh, tuổi thọ tăng vọt. Bằng cách thúc đẩy mua hàng với giá rẻ hơn, chúng ta chia sẻ sự giàu có cho nhau. Ai có thể phản đối những điều này?

Tuy nhiên, toàn cầu hóa cũng gây ra sự gián đoạn. Tự động hóa, đình trệ tiền lương và sự suy giảm của các ngành công nghiệp truyền thống đã khiến các đảng gặp khó khăn khi nhiều thành viên ngày càng bất mãn về hệ thống. Giờ đây, nhiều người đổ hết mọi đúng sai cho quá trình toàn cầu hóa. Virus corona xuất hiện càng chứng minh mọi thứ đang tệ đi và nhắc nhở các quốc gia về những rủi ro có thể gặp phải; ví dụ như rủi ro khi một nửa sản xuất công cụ của Anh có nguồn gốc từ Trung Quốc. Khi các nhà máy ở nước ngoài đóng cửa, sản xuất nội địa cũng bị ảnh hưởng: bất kể quỹ đạo của bệnh dịch hiện nay ra sao, OECD hy vọng nó sẽ làm "phẳng" bất cứ sự tăng trưởng kinh tế nào trong năm nay. Kết quả đó không chỉ là những con số trên bảng tính; trên thực tế, có hàng tỷ bảng tài sản và tài nguyên sẽ bị bốc hơi ngay.

Đối với Donald Trump, tất cả điều này là minh chứng mạnh mẽ cho quan điểm của ông. Hai năm trước, Trump nói với hội đồng của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc rằng ông đã phản đối chủ nghĩa toàn cầu, và đã thúc đẩy cuộc chiến thương mại với Trung Quốc để chứng minh điều đó. Tất nhiên, Trump bị chế giễu; nhưng ngay cả Emmanuel Macron, nhà lãnh đạo của chủ nghĩa tự do toàn cầu, đã thừa nhận rằng toàn cầu hóa đang phải đối mặt với "một cuộc khủng hoảng lớn". Ý tưởng của Liên minh châu Âu về một tương lai không biên giới đã bị đe dọa từ chính cử tri của mình và sự thay đổi nhân khẩu học. Biên giới và rào cản đã được thiết kế trước tiên để ngăn chặn dòng người di cư và bây giờ là để kiểm soát dịch bệnh. Khi Áo quyết định dựng một bức tường biên giới với Ý vào tháng trước, lịch sử dường như được tái hiện: khi Bức tường Berlin sụp đổ năm 1989, đã có thêm 15 bức tường hoặc hàng rào phân chia các quốc gia trên thế giới. Bây giờ, con số đó vẫn đang tăng lên ở hiện tại là 77.

Bản thân virus corona là một tác nhân gây mất cân bằng. Dịch bênh do virus này gây nên đã khiến du lịch ngừng hoạt động, khách du lịch giảm đi lại, nhân viên cũng không đến chỗ làm ở nhiều nơi, các cửa hàng hoặc nhà hàng đóng cửa và cắt đứt chuỗi cung ứng giữa các quốc gia. Khi virus SARS bùng phát vào năm 2002, Trung Quốc chỉ chiếm 4% nền kinh tế thế giới. Nhưng hiện nay, tỉ lệ này là 16%. Nền kinh tế toàn cầu phát triển phụ thuộc vào Trung Quốc vì rất nhiều công ty đang hoạt động tại quốc gia này để tận dụng xuất khẩu giá rẻ. Các công ty dường như không quá quan tâm đến rủi ro khi biến đất nước có chế độ độc đoán này thành trung tâm sản xuất toàn cầu. Tuy vậy, các ưu tiên và động thái của doanh nghiệp đang thay đổi nhanh chóng.

Ý tưởng toàn cầu hóa được xây dựng dựa trên sự di chuyển tự do (hoặc gần như thế) của hàng hóa và con người từ nơi này sang nơi khác. Dịch Covid-19 đã đưa ra một lời nhắc nhở khác rằng: mô hình này đang bị đe dọa ở mọi ngã rẽ - từ những người theo chủ nghĩa dân túy, khủng bố và bây giờ là từ một loại virus mới. Quy trình sản xuất "Đúng sản phẩm - với đúng số lượng - tại đúng nơi - vào đúng thời điểm cần thiết" - tức là các bộ phận máy được giao ngay trước khi được lắp ráp thành sản phẩm - đã được chứng minh là rẻ và mang lại hiệu quả, nhưng rất không ổn định khi chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn. Các lỗ hổng trong chuỗi cung ứng đã bị phơi bày từ các công ty công nghệ đến các nhà sản xuất thuốc. Các nhà sản xuất ô tô châu Âu cảm thấy căng thẳng đối với các dây chuyền sản xuất. Nếu cắt đứt chuỗi cung ứng từ các nhà cung cấp nước ngoài (hoặc người mua Trung Quốc) thì ngành công nghiệp xe hơi Đức sẽ bị ảnh hưởng nặng và có thể đủ để khiến đất nước rơi vào tình trạng suy thoái.

Rất nhiều công ty thừa biết rằng mình quá phụ thuộc vào các quy trình sản xuất nằm ngoài tầm kiểm soát. Trong khi đó, ngay cả trước khi khả năng xử lý dịch bệnh của Bắc Kinh bị nghi ngờ thì vấn đề thuế quan, chiến tranh thương mại và thái độ lỏng lẻo đối với quyền sở hữu trí tuệ của Trung Quốc đã là mối lo ngại nghiêm trọng từ lâu. Mùa thu năm ngoái, để tạo ra đa dạng hóa ở Đông Nam Á, Apple đánh giá được nếu chuyển một phần ba sản lượng ra khỏi Trung Quốc sẽ tốn kém như thế nào. Tuy nhiên để xu hướng giảm sản xuất hoặc hủy bỏ đầu tư vào Trung Quốc trở nên phổ biến thì vẫn còn là một quá trình chậm chạp và khó khăn.

Trong nhiều năm, nhiều người lạc quan về nền thương mại thế giới đã hi vọng mọi thứ trở lại 'bình thường' sau đợt khủng hoảng năm 2008. Tuy vậy, có vẻ hi vọng khá xa vời. Sự sụp đổ không chỉ đánh gục niềm tin vào thị trường chứng khoán và thị trường nhà đất mà còn thách thức niềm tin của chúng ta về việc liệu mức độ toàn cầu hóa hiện tại có thể khắc phục một loạt các tai ương kinh tế mới hay không. Thương mại toàn cầu đã chậm lại đáng kể từ năm 2012, và cũng là thời kỳ đình trệ thương mại tương đối dài nhất kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu hiện đang suy giảm trong ba năm trở lại đây.

Những tiến bộ to lớn đạt được từ sự kết nối toàn cầu đã được coi là điều hiển nhiên, và bây giờ mới là lúc nó bộc lộ điểm yếu. Sự trỗi dậy của kinh doanh quốc tế đã khiến nhân viên cảm thấy bị ngắt kết nối với những ông chủ vô danh, khiến tâm lý phẫn nộ về sự bất bình đẳng và sự thù địch đối với những thay đổi gia tăng. Mối quan tâm về môi trường đang xung đột với lượng khí thải carbon cần thiết để khiến nền sản xuất và thương mại được vận chuyển trên khắp thế giới.

Chúng ta vẫn chưa biết số người chết vì virus corona khi so sánh với tỷ lệ nhiễm cúm theo mùa thông thường (trung bình 17.000 ở Anh hàng năm) là bao nhiêu, nhưng có vẻ như virus này sẽ gây nên tác động lâu dài, đánh dấu bước ngoặt lịch sử của siêu toàn cầu hóa.

Các nhà lãnh đạo chính trị và giám đốc kinh doanh ngày càng coi sự kết nối với phần còn lại của thế giới là một trách nhiệm, chứ không phải là một tài sản. Nhiều người hi vọng công nghệ hiện đại sẽ giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào sản xuất nước ngoài: những tiến bộ trong các lĩnh vực như in 3D có thể làm cho các tuyến đường chuỗi cung ứng - một yếu tố cần thiết kể từ khi thương mại toàn cầu bắt đầu - trở nên hoặc hiệu quả hơn hoặc lỗi thời đi. Năng lượng tái tạo rẻ hơn có thể thúc đẩy các ngành sản xuất nội địa.

Một dịch bệnh do virus gây ra sẽ không đảo ngược toàn cầu hóa ngay lập tức. Tuy nhiên, Covid-19 có thể đẩy nhanh sự thay đổi trong các cấu trúc kinh tế đã được xác định từ 20 năm qua. Những gì xảy ra tiếp theo sẽ được định hình bởi một thế giới phụ thuộc vào kết nối nhưng cũng bị lu mờ bởi những thất bại của sự kết nối này. Sự thịnh vượng toàn cầu sẽ phụ thuộc vào việc chúng ta có tiếp tục nắm lấy những gì đã làm cho chúng ta trở nên giàu có ngay từ đầu hay không.

Nguồn: Spectator

Từ khóa: Covid-19, Toàn cầu hóa, hội nhập kinh tế, khủng hoảng