Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Chính sách sai lầm của Mỹ sẽ khiến nước này đứng ngoài lề khi mà Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) - hiệp định thương mại đa phương do Trung Quốc lãnh đạo- hiện cạnh tranh với của Hiệp định Đối tác xuyên Thái Bình Dương (TPP) cũ - được ký kết.

Bao gồm các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) - Brunei Darussalam, Cambodia, Indonesia, Lào, Malaysia, Myanmar, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam - cùng với Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và New Zealand, RCEP là hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới, chiếm tới 32% GDP toàn cầu và 32.5% đầu tư toàn cầu.

Hoa Kỳ đã rút lui khỏi các hiệp định thương mại đa phương trong năm 2017. Như đồng nghiệp của tôi, Jason Isaacson và tôi đã viết trên The Hill vào tháng 12/2016 về việc Mỹ rút khỏi TPP- một hiệp định đã được đàm phán dưới thời Tổng thống Obama và bị Tổng thống Trump rút khỏi - tổn thất của Mỹ cho quyết định thiếu sáng suốt đó là rất to lớn. RCEP đánh dấu sự đi lên của Trung Quốc trong khu vực và toàn cầu, khẳng định Trung Quốc là một siêu cường Thái Bình Dương, một vai trò mà Bắc Kinh từ lâu đã tuyên bố từ lâu. Nước thua cuộc lớn nhất là Hoa Kỳ, vì lợi ích an ninh quốc gia, chấp nhận đánh đổi thịnh vượng kinh tế và vai trò lãnh đạo toàn cầu của mình.

Trung Quốc hiện đối mặt với tình trạng tăng trưởng kinh tế chậm, do tranh chấp thương mại với Hoa Kỳ và những ảnh hưởng nghiêm trọng của virus COVID- 19. Cả hai điều này đe dọa sự ổn định chính trị của Trung Quốc. Trung Quốc đang mong muốn có một “chiến thắng”, và RCEP sẽ thỏa mãn chiến thắng này. Mặc dù RCEP là một hiệp định thương mại tượng trưng cho các giao dịch kinh tế, bằng chứng không thể phủ nhận rằng sự gia tăng khẳng định của Trung Quốc về ưu thế kinh tế, chính trị và quân sự trong khu vực.

Với RCEP, Trung Quốc hội nhập chặt chẽ hơn với các nền kinh tế của các nước láng giềng, trở thành nước lãnh đạo Thái Bình Dương, trong khi Hoa Kỳ thì đang cố gắng gây áp lực cho các đồng minh và bạn bè buộc phải từ chối các khoản đầu tư, khoản vay cơ sở hạ tầng và công nghệ 5G từ Trung Quốc. Với việc khẳng định sự lãnh đạo của Trung Quốc trong khu vực, RCEP nhấn mạnh thực tế về vị thế thứ hai của Mỹ ở Thái Bình Dương.

Một bằng chứng cho việc này là, chính quyền Mỹ vào tháng 11/2019 đã cử một đại diện cấp thấp của mình tham gia vào Hội nghị ASEAN tại Thái Lan. Phái đoàn Mỹ, dẫn dắt bởi cố vấn an ninh, Robert O’Brien, đây là cấp thấp nhất của đại diện Mỹ từng tham gia vào cuộc họp ASEAN kể từ năm 2011. Trước đây, khi mối quan hệ của Mỹ với khối khu vực quan trọng này được nâng cấp, đích thân cựu Tổng thống Obama từng là người dẫn đầu phái đoàn. Bất chấp những tuyên bố của Mỹ rằng cam kết của nước này với Châu Á vẫn mạnh mẽ hơn bao giờ hết, RCEP là một dấu hiệu rõ ràng về sự rút lui chiến lược của Mỹ khỏi khu vực.

RCEP rất khác với TPP, thiếu cả quy mô và tham vọng - và, đáng kể nhất, thiếu vắng sự bảo hộ của Hoa Kỳ. RCEP không yêu cầu các quốc gia thành viên tự do hóa nền kinh tế, không bảo vệ quyền lao động, không đặt ra các tiêu chuẩn môi trường và không bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ. Nhưng, TPP do Mỹ lãnh đạo lại bao gồm những yếu tố quan trọng đó.

Bằng cách loại Trung Quốc khỏi TPP, Hoa Kỳ và các nước khác, đặc biệt các quốc gia ở châu Á chịu ảnh hưởng lớn nhất của Trung Quốc, đã có cách chống lại sự thống trị của Trung Quốc bằng cách củng cố các quy tắc thuận lợi vào hiệp định thương mại tự do lớn nhất thế giới này. Nếu Hoa Kỳ phê chuẩn TPP, nước này sẽ mở cửa các thị trường với gần 1 tỷ người tiêu dùng, chiếm gần 2/3 GDP toàn cầu và 65% thương mại toàn cầu. Người Mỹ, cũng như bạn bè và đồng minh của nước này ở vành đai Thái Bình Dương, sẽ là nước chiến thắng trong hiệp định đó.

Tuy nhiên, Hoa kỳ đã không phê chuẩn hiệp định. Sau khi Mỹ rút khỏi, 11 nước còn lại đã tiếp tục, phê chuẩn Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP). Không có sự tham gia của Mỹ, hiệp định này chiếm thị phần GDP toàn cầu nhỏ hơn nhiều và quá yếu để cạnh tranh với Trung Quốc. Hiệp định CPTPP vẫn để ngõ cho sự trở lại của Hoa Kỳ, một khả năng nhỏ nhưng dù sao cũng là hy vọng của nhiều chính phủ tham gia.

Việc ký kết RCEP thời gian tới cho thấy một cảnh báo khác về hậu quả của một thế giới cô lập và dẫn đến các quyết định chính sách đối ngoại. Việc này báo hiệu một bước khác trên con đường về sự suy giảm vị thế của Mỹ khi nước này nhường quyền lãnh đạo cho Trung Quốc trong một khu vực địa chính trị quan trọng của thế giới. Thương mại là một phần quan tọng của chính sách ngoại giao Mỹ. Sự hiện diện của Hoa Kỳ ở châu Á- Thái Bình Dương là trung tâm của an ninh và ổn định khu vực trong nhiều thập kỷ, tạo điều kiện cho tăng trưởng kinh tế châu Á và đóng góp vào hòa bình toàn cầu, mang lại lợi ích cho người Mỹ bằng cách làm cho nước Mỹ an toàn và thịnh vượng hơn.

Thật không may, những tuyên bố thời điểm tranh cử của tổng thống không mang lại nhiều hy vọng cho việc hồi phục lại chiến lược Mỹ đối với khu vực Ấn Độ- Thái Bình Dương. Vị thế của Mỹ là quan trọng cho sức mạnh kinh tế, an ninh quốc gia và ảnh hưởng địa chính trị của Mỹ trong dài hạn, tuy nhiên một số ứng cử viên tổng thống đã giải quyết vấn đề này một cách công khai.

Ủy ban Do Thái Hoa Kỳ (AJ) kêu gọi một cách tiếp cận tập trung vào phần lớn các vấn đề, gồm thương mại tự do. Lợi ích của Mỹ sẽ được hưởng nhiều nhất với cách tiếp cận đa phương đối với các quy định, thương mại tự do, việc củng cố các liên minh và một vai trò lãnh đạo mạnh mẽ của Mỹ trên trường quốc tế.

Đây là lúc tham gia lại hiệp định TPP. Hiệp định này phục vụ các mục tiêu chiến lược của nước Mỹ, đẩy mạnh các giá trị dân chủ mà Mỹ tán thành, và bảo vệ tầm ảnh hưởng, tiêu chuẩn và tiếp cận thị trường tại khu vực năng động nhất thế giới.

* Shira Loewenberg là giám đốc của Viện châu Á- Thái Bình Dương thuộc Ủy ban Do Thái Hoa Kỳ (AJC)

Nguồn: The Hill

Từ khóa: Hoa Kỳ, từ chối, tham gia, CPTPP, RCEP, lợi ích