Tương lai của cuộc chiến thương mại

12.01-05

Tuần trước, Mỹ và Trung Quốc đã ký kết thỏa thuận thương mại “giai đoạn một”, tạm ngưng những đợt áp thuế quan ăn miếng trả miếng. Các nhà đầu tư kỳ vọng rằng thỏa thuận sẽ giúp chấm dứt những bất ổn kinh tếảnh hưởng đến dòng chảy thương mại toàn cầu từ đầu năm 2018. Trong dài hạn, thỏa thuận đình chiến có thể là biểu tượng cho một giai đoạn mới, thời kỳ mà toàn cầu hóa không còn là xu thế.

Theo những điều khoản của thỏa thuận được thống nhất ngày 15/1, Trung Quốc sẽ mua thêm máy móc công nghiệp, xăng dầu, khí tự nhiên, hàng nông nghiệp và mở cửa cho các dịch vụ tài chính, bảo hiểm, tổng trị giá 200 tỷ USD từ Mỹ trong 2 năm tiếp theo. Văn bản trong thỏa thuận cũng định hướng cho sự gia tăng kéo dài đến năm 2025. Hiệp định cũng kêu gọi tăng cường quan tâm đến vấn đề bảo vệ tài sản trí tuệ giữa hai nước, mở cửa thị trường cho công ty nước ngoài và xây dựng một thủ tục giải quyết tranh chấp.

Tại buổi ký kết, Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố rằng: “Không ai từng được thấy một thỏa thuận như thế này. Đây là thỏa thuận lớn nhất từng được ký kết trên thế giới, cho đến hiện tại.” Đây là một tuyên bố có phần phóng đại. Ví dụ, chúng ta có thể nhìn qua quy mô của hiệp định thương mại giữa khối Liên minh Châu Âu (EU) và Nhật Bản vào năm 2018, hay Hiệp định thành lập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 1995. Sau khi kết nạp Trung Quốc và Nga, 151 thành viên của WTO đã đại diện cho hơn 96,7% GDP toàn cầu.

Trung Quốc cũng cam kết kiềm chế việc hạ giá đồng Tệ, và tăng cường tính minh bạch trong hệ thống tỷ giá hối đoái. Đổi lại, Mỹ cũng đồng ý ngừng gán cho Trung Quốc tên gọi “quốc gia thao túng đồng tiền”. Từ khi tranh chấp nổ ra, tỷ giá USD – Nhân dân Tệ đã biến động đáng kể, nhằm bù trừ thiệt hại từ các mức thuế quan.

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc luôn giữ tỷ giá đồng Tệ thấp hơn 2% đến 4% so với thực tế, giúp tỷ giá đồng USD – Nhân dân Tệ bù trừ khoảng 2% ảnh hưởng của tỷ xuất thuế quan. Tuần trước, Trung Quốc báo cáo mức tăng GDP trong năm 2019 là 6,1%, mức thấp nhất kể từ năm 1990. Tuy nhiên, các chỉ số hàng tháng mới đây cho thấy nhiều chuyển biến tích cực. Những dấu hiệu cải thiện trong nền kinh tế Trung Quốc sẽ khiến tỷ giá USD – Nhân dân Tệ thu hẹp, trở lại mức phù hợp với thực tế.

Những vấn đề khó khăn phía trước

Thực tế, căng thẳng thương mại Mỹ-Trung bùng nổ từ 2 năm trước bắt nguồn từ những nguyên nhân sâu xa hơn. Một số vấn đề phức tạp nhất, bao gồm hoạt động trợ cấp của chính phủ và an ninh viễn thông, đã không được đề cập trong thỏa thuận đình chiến lần này.

Thỏa thuận cũng không chạm đến 2 phần 3 số dòng thuế quan mà Mỹ áp lên hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, và hơn 50% số dòng thuế Trung Quốc áp lên hàng Mỹ. Một thỏa thuận “giai đoạn hai” sẽ không xuất hiện cho đến sau kỳ bầu cử Tổng thống Mỹ vào tháng 11. Trong thời điểm hiện tại, mức thuế quan trung bình của Mỹ áp lên các lô hàng từ Trung Quốc vẫn ở mức trên 19%, cao hơn 6 lần so với thời điểm trước tranh chấp, trong khi hàng xuất khẩu từ Mỹ vào Trung Quốc sẽ trả mức thuế trung bình 20,9%, cao hơn 2,5 lần so với năm 2017.

Tổ chức WTO suy yếu

Về mặt chiến lược, trong khi thỏa thuận tuần trước đánh dấu một bước lùi to lớn của chủ nghĩa đa phương, thực tế thì quá trình toàn cầu hóa đã bắt đầu đảo ngược trong khoảng một thập kỷ gần đây.

Thỏa thuận Mỹ-Trung giai đoạn một đã kêu gọi hai nước “tăng cường hợp tác” tại WTO và nhắc nhỡ lẫn nhau về quyền hạn và nghĩa vụ tại cơ quan thương mại toàn cầu. Đáng buồn thay, tổ chức WTO lại mất định quyền lực để phân xử các vụ tranh chấp một cách hiệu quả. Cơ chế giải quyết tranh chấp của tổ chức đã bị hủy hoại vì Mỹ ngăn chặn việc bổ nhiệm thẩm phán mới cho tòa phúc thẩm. Điều này đe dọa năng lực giám sát hệ thống quy tắc thương mại toàn cầu của WTO.

Khi nền kinh tế toàn cầu tiếp tục hứng chịu tổn thất từ tranh chấp Mỹ-Trung, chúng ta không nên quên rằng các cuộc đàm phán thương mại quốc tế trong lịch sử hiện đại luôn hướng đến đơn giản hóa quy định kinh doanh, và thúc đẩy quá trình toàn cầu hóa. Những vòng thuế quan ăn miếng trả miếng đã gây rối loạn dòng chảy thương mại, vì doanh nghiệp phải tìm những nguồn cung ứng và thị trường mới. Sau khi hạ thấp dự báo tăng trưởng thương mại trong tháng này, Ngân hàng Thế giới (WB) cho rằng thỏa thuận đình chiến Mỹ-Trung sẽ có tác động “không đáng kể”. Sự phục hồi chậm chạp trong nền thương mại và những căng thẳng địa chính trị khác sẽ kiềm chế tốc độ tăng trưởng kinh tếở mức 1,9% trong năm nay, so với mức 1,4% của năm 2019, mức thấp nhất kể từ sau cuộc khủng hoảng tài chính 2008-09.

Triển vọng tương lai

Cân nhắc những thay đổi mang tính cấu trúc của thị trường, và việc đồng tiền vẫn đang được định giá thấp hơn so với thực tế, chúng ta có thể duy trì sự lạc quan vào những thay đổi tích cực của đồng nhân dân Tệ đến cuối năm 2020, ngay cả khi thuế quan không thay đổi. Với sự tồn tại của hiệp định mới, chính phủ Trung Quốc có thể sẽ ngừng thao túng đồng tiền, và chu kỳ tăng trưởng sẽ quay trở lại.

Bất cứ hành động nào đi ngược với những điều khoản thỏa thuận của hiệp định ký kết tuần trước có thể đẩy Mỹ hoặc Trung Quốc trở về với các biện pháp tranh chấp, bao gồm những đợt gia tăng thuế quan trở lại. Điều này sẽ gây ảnh hưởng đến khả năng hồi phục của đồng nhân dân Tệ, thị trường chứng khoán, và nền kinh tế toàn cầu.

Trong một bối cảnh mà WTO đang yếu dần, và môi trường đa phương mở rộng, những rủi ro địa chính trị trong thương mại có thể đẩy chúng ta về một thời kỳ mà “kẻ mạnh là người có quyền quyết định”.

Nguồn: Lombardodier

Từ khóa: Khủng hoảng kinh tế, chiến tranh thương mại, WTO, toàn cầu hóa, chủ nghĩa bảo hộ