Thỏa thuận thương mại với Trung Quốc: quá ít, quá trễ

14.01-03

Đình chiến là một tin đáng hoan nghênh, các doanh nghiệp sẽ có thêm thời gian để sắp xếp lại hoạt động, thế nhưng, ít ai mong đợi bất kỳ tiến triển nào thêm nữa.

Cuộc chiến thương mại với Trung Quốc đã kết thúc; một cuộc chiến thương mại kéo dài. Đó là thông điệp từ Tổng thống Mỹ Donald Trump khi ông xúc tiến một hiệp ước với Bắc Kinh. Thỏa thuận này một mặt giải quyết được sự căng thẳng của giới doanh nhân khắp thị trường tài chính trên toàn thế giới, nhưng đồng thời thỏa thuận này cũng khiến họ lo ngại rằng cuộc thương chiến sẽ còn tiếp diễn trong nhiều năm tới.

Tuần này, Nhà Trắng dự kiến sẽ công bố chi tiết giai đoạn đầu của thỏa thuận, đó là cắt giảm thuế nhập khẩu từ 15% xuống 7,5% với hơn 100 tỷ đô la hàng nhập khẩu của Trung Quốc ngay khi thỏa thuận có hiệu lực. Thỏa thuận này dự kiến sẽ được ký vào thứ tư, mặc dù Trump cho biết vào hôm thứ sáu rằng, việc ký kết có thể “diễn ra không lâu sau đó”.

Trong khi đó, Trung Quốc đã đồng ý chi tối thiểu 200 tỷ đô la trong một năm cho các sản phẩm của Hoa Kỳ, một tin vui đối với nông dân Mỹ, những người đã không thể tiếp cận thị trường thực phẩm rộng lớn của Trung Quốc trong hơn 18 tháng.

Và kể từ ngày 1 tháng 1, Trung Quốc đã mở đường cho một thỏa thuận cắt giảm thuế đối với hơn 850 sản phẩm, từ thịt lợn đông lạnh đến chất bán dẫn. Tính toán của Bloomberg cho thấy việc cắt giảm thuế sẽ ảnh hưởng đến gần 400 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu hàng năm, trong tổng kim ngạch nhập khẩu 2,000 tỷ USD của Trung Quốc. Ngoài ra, mức thuế quan mà Trump và đại diện thương mại Robert Lighthizer đe dọa áp lên điện thoại di động, máy tính xách tay và các sản phẩm công nghệ cao khác được sản xuất tại Trung Quốc sẽ không còn được áp dụng.

Thỏa thuận này được xem như một động thái đình chiến, làm dịu đi tình hình bất ổn của một năm bầu cử được dự đoán sẽ nhiều khó khăn. Nhưng thỏa thuận này vẫn chưa giải quyết được nhiều mức thuế quan cao. Chẳng hạn, một khoản thuế 25% của Mỹ đối với 250 tỷ đô la hàng hóa Trung Quốc - chủ yếu nhắm tới các bộ phận hàng hóa được lắp ráp tại các nhà máy ở Mỹ - vẫn còn hiệu lực.

Tính bình quân trên tổng hàng hóa nhập khẩu, mức thuế trung bình đối với hàng hóa Trung Quốc sẽ giảm xuống 19,3% - gấp hơn sáu lần so với mức thuế bình quân trước khi cuộc chiến thương mại nổ ra vào năm 2018, và vẫn cao hơn 7% so với mức thuế bình quân của một năm trước, theo Viện Kinh tế Quốc tế Peterson có trụ sở tại Washington.

David Dollar, một chuyên gia về Trung Quốc tại Viện Brookings ở Washington cho biết, lợi ích chính của thỏa thuận giai đoạn đầu là chấm dứt sự leo thang thuế quan gần như diễn ra hàng tháng vào năm ngoái.

Ông Dollar khẳng định động lực để đạt được ít nhất một sự đình chiến tạm thời là rất lớn sau khi Trump nhận ra chiến dịch của ông đã gây thiệt hại cho các doanh nghiệp Mỹ hàng tỷ đô la.

“Cuộc chiến thương mại với Trung Quốc là một bài học quý báu với Nhà Trắng,” ông Dollar nói. “Các trợ lý của Trump tin rằng mức thuế quan sẽ là một chiến thắng win - win và thúc đẩy các công ty nội địa cũng như một cú hích đối với Trung Quốc, tuy thế điều đầu tiên đã không xảy ra. Trong năm qua, ngành sản xuất của Mỹ đã rơi vào suy thoái và mất việc, mặc dù các bài tweet của Tổng thống cho thấy điều ngược lại.”

Caterpillar, nhà khai thác và sản xuất thiết bị xây dựng lớn nhất thế giới, đã chứng kiến lợi nhuận cả trực tiếp lẫn gián tiếp bị sụt giảm nghiêm trọng bởi cuộc chiến thương mại. Trong hơn một năm qua, nhà sản xuất của Mỹ đã bị Bắc Kinh áp mức thuế 40%, đồng thời hãng này đang đối phó với mức thuế 25% dành cho các bộ phận sản xuất tại Trung Quốc nhưng lắp ráp tại Mỹ. Thuế quan Trung Quốc đã giảm xuống 15% kể từ mùa hè năm ngoái, làm tăng giá cổ phiếu của Caterpillar, nhưng hoạt động quốc tế của công ty, được coi là một bước ngoặt cho nền kinh tế toàn cầu, vẫn chưa phục hồi giá trị kể từ năm 2017.

General Motors, Ford, nhà sản xuất xe điện Tesla và các công ty công nghệ Apple và Microsoft – các công ty phải hứng chịu mức thuế quan áp lên chất bán dẫn - cũng đã bị thiệt hại nặng trong năm qua và chỉ mới gần đây, doanh số mới bắt đầu hồi phục, khi thỏa thuận đình chiến được kỳ vọng.

“Thật đáng thất vọng khi mà 3 năm vừa qua chỉ đạt được một thỏa thuận như thế, và chẳng có con đường nào rõ ràng phía trước,” dẫn theo Scott Paul, chủ tịch của Liên minh Sản xuất Mỹ, phát biểu vào tháng trước. “Có nhiều sự gián đoạn và tổn thất, và chẳng có tiến bộ đáng kể nào về các vấn đề quan trọng nhất.”

Một thỏa thuận buộc Bắc Kinh mua đậu nành của Mỹ dự kiến sẽ mang lại lợi ích cho nông dân Mỹ, những người đã phải vật lộn để tìm thị trường xuất khẩu thay thế sau khi Trung Quốc áp thuế lên đậu nành để trả đũa các biện pháp của Mỹ.

Công ty Llewellyn Consulting có trụ sở tại London cho biết, tác động tích lũy từ việc tăng thuế của cả hai nước có lẽ đã đánh bật toàn bộ tỷ lệ phần trăm tăng trưởng GDP của Mỹ và của Trung Quốc, theo dữ liệu từ Diễn đàn Hành động Mỹ, cơ quan theo dõi các tác động thuế quan trên toàn thế giới.

John Llewellyn, trưởng bộ phận tư vấn và là cựu chuyên gia kinh tế của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế, tin rằng mức thuế quan tăng lên, kết hợp với việc Trump sử dụng các hạn chế nhập khẩu và các cuộc tấn công của ông vào Tổ chức Thương mại Thế giới, có thể gây ra một hiệu ứng thậm chí còn lớn hơn.

“Cuộc tấn công có hệ thống của Trump vào trật tự quốc tế hậu chiến tranh thế giới thứ hai – với quy mô lớn hơn một hành động bảo hộ ‘thông thường’ - có thể gây ra tác động lớn chưa từng có trong lịch sử,” ông nói.

“Tôi sẽ ngạc nhiên nếu có nhiều tiến triển trong giai đoạn hai của thỏa thuận – dự kiến sẽ đạt được trước cuộc bầu cử tổng thống vào tháng 11/2020. Và tôi không hy vọng nước Mỹ sẽ bắt đầu một cuộc chiến thương mại mới với châu Âu trong năm diễn ra bầu cử, một cuộc chiến sẽ gây ra nhiều hậu quả không lường trước được.”

James Knightley, kinh tế trưởng toàn cầu tại ngân hàng ING, là một trong những người đầu tiên nghĩ đến tình huống: một thỏa thuận với Trung Quốc có thể cho phép Trump rãnh tay để tập trung vào mục tiêu tiếp theo là Brussels. Mức thuế quan mà Tổng thống đã áp lên châu Âu, theo công ty phân tích tín dụng Euler Hermes, đã ảnh hưởng đến các doanh nghiệp Anh nhiều hơn bất kỳ công ty EU nào khác, ngoại trừ Đức.

Rượu whisky của Scotland là một trong những sản phẩm bị ảnh hưởng nặng nề nhất, sau khi Tổng thống Mỹ nhắm mục tiêu vào whisky mạch nha đơn với mức thuế 25%. William Wemyss, ông chủ của một nhà chưng cất rượu độc lập ở vùng Wemyss Malts, nói: "Bạn phải nhắm đến người tiêu dùng Mỹ bởi vì đây là nhóm khách hàng tiêu thụ rượu whisky Scotland lớn nhất từ đó đến nay.” Sau khi sản xuất rượu whisky pha trộn trong một thập kỷ, Wemyss đã mở bán một loại rượu mạch nha mới vào năm ngoái, nhưng đã trì hoãn bán bất kỳ sản phẩm nào đến Mỹ sau khi Trump tăng thuế vào tháng mười.

“Trong ngắn hạn, rất dễ để giảm thiểu thua lỗ bằng cách nhắm đến các thị trường thay thế và chờ cho tình hình lắng xuống,” ông nói thêm. “Nhưng nếu tình hình vẫn tiếp diễn, đó sẽ là tin xấu cho toàn ngành.”

Mary Lovely, một chuyên gia thương mại tại Viện Peterson, cho biết các công ty vừa và nhỏ bị ảnh hưởng nặng nề nhất, đặc biệt là mức thuế 25% đối với hàng hóa trung gian như dây cáp điện và linh kiện.

Nhiều công ty lớn hơn đã ít chịu thiệt hại trong cuộc tranh chiến thuế quan sau khi tiết kiệm hàng chục triệu đô la bằng cách tận dụng các quy tắc miễn trừ phức tạp. “Có những trường hợp miễn trừ,” bà Lovely chỉ ra, “nhưng đó chỉ là những công ty lớn nhất có thể chi trả cho các luật sư đắt tiền để có được những chứng chỉ cần thiết.”

Trump sẽ tự hào rằng thỏa thuận đạt được bao gồm các nhượng bộ từ Trung Quốc về tranh chấp sở hữu trí tuệ và một số vấn đề khác liên quan đến cách Bắc Kinh đối xử với các công ty nước ngoài. Ví dụ, hai bên đã thỏa thuận được các vụ kiện nào sẽ được giải quyết bởi tòa án quốc gia – bỏ qua quyền lực từ các khu vực, bên có xu hướng ủng hộ các công ty địa phương.

“Có rất ít điều khoản trong thỏa thuận mà có thể đạt được bằng cách hợp tác với các đồng minh cũng quan tâm đến những vấn đề tương tự,” bà Lovely nói.

Chuyện gì đang xảy ra

Thỏa thuận trong tuần này sẽ gồm những gì?

Donald Trump đã dành 30 năm qua để tranh luận rằng Trung Quốc đã sử dụng mức thuế bảo hộ, hạn ngạch và các quy tắc thiên vị cản trở cạnh tranh nước ngoài. Ông dự kiến sẽ phát biểu rằng Trung Quốc đã nhượng bộ trong giai đoạn đầu của thỏa thuận, động thái sẽ chấm dứt một số hành vi cạnh tranh không công bằng này. Do đó, Ngân hàng Thế giới cho biết tăng trưởng thương mại toàn cầu sẽ cải thiện một cách khiêm tốn vào năm 2020 - lên mức 1,9%, tăng so với năm 2019, trong khi đó, tốc độ tăng trưởng GDP chậm lại, chỉ còn 1,4%, mức thấp nhất kể từ cuộc khủng hoảng tài chính 2008-09.

Mức thuế nào sẽ được giữ nguyên?

Washington đang duy trì mức thuế đối với 370 tỷ đô la trong tổng số 550 tỷ đô la hàng hóa mà họ nhập khẩu từ Trung Quốc mỗi năm. Do đó, khoảng hai phần ba hàng nhập khẩu của Mỹ từ Trung Quốc sẽ vẫn đang bị áp dụng thuế quan của chính quyền Trump.

Giai đoạn tiếp theo của thỏa thuận sẽ như thế nào?

Các cố vấn thương mại của Trump, gồm Peter Navarro và Robert Lighthizer, muốn nhấn mạnh và yêu cầu Trung Quốc chấm dứt các khoản trợ cấp của nhà nước, vốn dĩ cho phép nước này vẫn là nhà cung cấp hàng hóa sản xuất siêu rẻ. Nhưng các chuyên gia tin rằng họ sẽ đạt được ít tiến bộ trong năm nay đối với thỏa thuận giai đoạn hai hoặc giai đoạn ba trong khi Trump tập trung vào cuộc chiến dịch tái tranh cử.

Nguồn: The Guardian

Từ khóa: thỏa thuận thương mại, Trung Quốc, quá ít, quá trễ