Bình luận: Đối đầu công nghệ Mỹ-Trung làm chia rẽ thế giới và ảnh hưởng đến thương mại, doanh nghiệp và việc làm

13.01-09

Tác giả: Alex Capri

Ngoài cuộc chiến thương mại, hai siêu cường thế giới còn đang mắc kẹt trong một cuộc đối đầu mang tính hệ thống với quy mô còn lớn hơn nhiều và sẽ làm phân mảnh bức tranh kinh tế toàn cầu theo cách chưa từng có kể từ thời Chiến tranh Lạnh giữa Mỹ và liên minh Xô Viết đến nay.

Và tâm điểm của cuộc đối đầu này chính là công nghệ. Đối với cả Mỹ và Trung Quốc, đạt được uy thế trong ngành công nghiệp của tương lai đã trở thành một mục tiêu tối thượng, vì AI, rô bốt, chất bán dẫn hay các loại công nghệ cao khác sẽ giúp quyền lực cứng và quyền lực mềm của hai nước tăng theo cấp số nhân.

Tôi gọi hiện tượng mới nổi này là “chủ nghĩa dân tộc trong công nghệ” (techno-nationlism).

“Chủ nghĩa dân tộc trong công nghệ” cho rằng, năng lực và đổi mới sáng tạo công nghệ có mối liên hệ trực tiếp với sự thịnh vượng kinh tế, an ninh quốc phòng và ổn định xã hội của một quốc gia. Các nước sẽ ngày càng can thiệp vào thị trường, tìm cách đưa mình lên vị trí số một, đồng thời nỗ lực ngăn cản sự vượt lên của các đối thủ.

Chiến dịch toàn cầu của Mỹ nhằm ngăn chặn việc sử dụng công nghệ không dây 5G của tập đoàn viễn thông Trung Quốc Huawei là một minh chứng hoàn hảo cho hiện tượng trên.

Mỹ đã thuyết phục các đồng minh của mình (gồm Australia, New Zealand, Canada và Vương Quốc Anh) ngưng sử dụng hoàn toàn thiết bị Huawei hoặc chỉ sử dụng các thiết bị và linh kiện Huawei cho các loại hạ tầng ngoại vi, “không trọng yếu”.

Vì sự thuyết phục trên, chính phủ New Zealand đã bác bỏ đề xuất của Spark - hãng viễn thông lớn thứ hai của nước này – sử dụng Huawei như nhà cung ứng độc quyền cho hạ tầng 5G trong tương lai, đồng thời chỉ định một hệ thống nhiều nhà cung cấp, gồm Samsung và Nokia, để xây dựng hạ tầng thiết yếu.

Về chất bán dẫn – bao gồm các loại bán dẫn then chốt được sử dụng trong ngành viễn thông, nỗ lực cản trở Huawei của Mỹ đã để lộ ra tính phức tạp của các chuỗi giá trị toàn cầu.

Năm 2018, Huawei mua tổng cộng 70 tỷ USD linh kiện, trong đó có 11 tỷ USD linh kiện được dùng cho các nhà sản xuất vi mạch của Mỹ như Qualcomm, Intel và Micron Techonology. Vì vậy, việc Mỹ áp đặt các lệnh hạn chế hoặc cấm hoàn toàn xuất khẩu linh kiện cho Huawei đã tạo ra một thay đổi chấn động trong ngành công nghệ.

Vụ việc Huawei đã làm sáng tỏ các thách thức mà chủ nghĩa dân tộc về công nghệ mang lại cho thương mại toàn cầu, gồm: nguy cơ chia tách và tái cấu trúc lại các chuỗi cung ứng; sự trỗi dậy của các chính sách công nghiệp mới – đặc biệt ở các nước phương Tây – được thiết kế để đối phó với mô hình tư bản nhà nước tập trung của Trung Quốc.

Chia tách chuỗi giá trị toàn cầu

Sự chia tách giữa các công ty Mỹ và công ty Trung Quốc là điều không thể tránh khỏi, cho dù các vòng đàm phán tiếp theo giữa Washington và Bắc Kinh cho ra kết quả như thế nào.

Để đối phó với mối nguy hiểm mới hình thành đang đe dọa triển vọng tăng trưởng của mình, các công ty Trung Quốc sẽ tăng gấp đôi nỗ lực để “loại bỏ yếu tố Mỹ” ra khỏi chuỗi cung ứng của họ và nỗ lực thay thế các công nghệ nằm trong danh sách kiểm soát xuất khẩu của Mỹ – bao gồm các mặt hàng mà Mỹ cho rằng có thể được sử dụng cho cả mục đích thương mại và quân sự hoặc ảnh hưởng đến an ninh quốc gia.

Trong năm 2019, quá trình chia tách này đã được đẩy nhanh khi Washington đưa thêm 28 thực thể Trung Quốc vào danh sách đen với lý do vi phạm nhân quyền ở tỉnh Tân Cương.

Công ty HikVision của Trung Quốc, nhà sản xuất camera giám sát và công nghệ nhận diện gương mặt lớn nhất thế giới, đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi lệnh cấm trên. Nvidia và Intel, 2 công ty sản xuất chip của Mỹ, là nhà cung ứng chính công nghệ đồ họa và xử lý vi tính cho các sản phẩm của HikVision.

Vụ việc HikVision là một giọt nước làm tràn ly, thôi thúc các công ty Trung Quốc phải cắt giảm sự phụ thuộc vào công nghệ Mỹ và xúc tiến việc chia tách càng nhanh càng tốt.

Sự kiện này cũng làm nổi bật những mâu thuẫn trong hệ tư tưởng giữa hệ thống chính trị của Mỹ và Trung Quốc, bao gồm: khác biệt về tiêu chuẩn bảo mật, tập quán giám sát, và quyền tự do cá nhân. Các khác biệt này sẽ khiến sự chia tách diễn ra ngày một sâu sắc hơn trong tương lai, thông qua các chính sách công nghệ và các biện pháp hạn chế mang tính dân tộc chủ nghĩa.

Trong một vài trường hợp, việc thay thế hoặc sao chép công nghệ diễn ra với một tốc độ đáng kinh ngạc. Huawei tuyên bố đã tìm ra các nhà cung cấp thay thế cho Mỹ trong dòng Smart Phone P30 của mình.

Các công nghệ Mỹ bị thay thế bao gồm: hệ điều hành Android của Google, vi mạch tần sóng vô tuyến của Oorvo, vi mạch DRAM và NAND của Micron, phần mềm thiết kế chính của Mentor Graphics và Synopsis cùng nhiều công ty khác của Mỹ.

Phạm vi của quá trình chia tách này còn vượt ra ngoài chuỗi cung ứng thông thường. Quá trình này còn ảnh hưởng đến cách thức sử dụng nguồn nhân lực.

Không lâu sau khi bị Washington đưa vào danh sách đen, Huawei đã sa thải 70% nhân sự tại cơ sở R&D của mình đặt tại Thung lũng Silicon, do lo sợ việc ăn cắp sở hữu trí tuệ và chuyển giao công nghệ bởi các nhà khoa học có thể đang làm việc cho những cơ quan tình báo của Mỹ.

Điều này nói lên sự suy yếu lòng tin trong quan hệ Mỹ-Trung đang tỏa khắp các chuỗi giá trị toàn cầu, và ngày càng trở nên rõ ràng khi các công ty Trung Quốc tìm kiếm các nguồn nhân lực chất lượng cao mới.

Nhậm Chính Phi, CEO của Huawei, đã tổ chức một buổi họp báo hồi tháng 9 năm 2019 và thông báo rằng Huawei sẽ nhắm tới tìm kiếm các nhà toán học của Nga, và các nhà khoa học của châu Âu.

Đài Loan đang ngày càng trở thành một mục tiêu chiến lược mà Bắc Kinh muốn nhắm tới để khai thác nguồn kỹ sư máy tính và các chuyên gia hàng đầu thế giới trong ngành bán dẫn.

Chủ nghĩa dân tộc trong công nghệ sẽ không chỉ dẫn đến việc tái cấu trúc, địa phương hóa và khoang vùng các chuỗi cung ứng. Hiện tượng này có thể sẽ lan sang lĩnh vực học thuật và chuyên môn, vạch lại ranh giới trong lĩnh vực nhân sự chất lượng cao.

Sự trỗi dậy của các chính sách công nghiệp mang tính chủ nghĩa dân tộc công nghệ

Cuộc chiến công nghệ leo thang sẽ sản sinh ra làn sóng các chính sách công nghiệp mới bởi Mỹ và các đồng minh lâu đời của mình.

Chẳng hạn, EU đã kêu gọi xây dựng mô hình kinh tế xuyên Đại Tây Dương giữa Mỹ và EU để có thể cạnh tranh trực tiếp với Trung Quốc và ngăn chặn Trung Quốc gây ảnh hưởng lên các tiêu chuẩn toàn cầu về 5G và các công nghệ thế hệ mới khác.

Trong một báo cáo mới gần đây của EU, khối này đã dán nhãn Trung Quốc là kẻ thù “có hệ thống”.

Cụ thể, Brussels đã nhấn mạnh nhu cầu phải bắt tay với Mỹ để đối phó với âm mưu gây ảnh hưởng lên Liên minh Viễn thông Quốc tế (ITU) và Tổ chức Tiêu chuẩn hóa Quốc tế (ISO) của các công ty Trung Quốc được chính phủ hậu thuẫn.

Đường hướng chính sách mới này đặt ra một bài toán hóc búa cho chủ nghĩa dân tộc về công nghệ: làm thế nào để vừa bảo vệ được các mục tiêu chính sách, vừa tiếp tục tìm kiếm các cơ hội mới trong thị trường Trung Quốc.

Lấy ví dụ, Đức gần đây đã ngăn cản nỗ lực của công ty Trung Quốc, Tập đoàn Yantai Taihai, mua lại Leifeld Metal Spinning AG, một công ty thiết bị máy móc công nghệ cao, với lý do an ninh quốc gia, nhưng Đức đồng thời cũng chủ động tìm kiếm các cơ hội kinh doanh mới với Trung Quốc trong các ngành kinh doanh thông thường. Đây là một ván bài nhạy cảm nhưng có lẽ đó là thực tế mới hiện nay.

Tương tự, chính phủ Hà Lan cũng đã ngăn công ty ASML của nước này bán các thiết bị bán dẫn có độ phức tạp cao cho công ty bán dẫn hàng đầu của Trung Quốc là SMIC – giống với chính sách của Mỹ.

Cùng lúc đó, Washington lại tài trợ cho các đối thủ của Huawei trong lĩnh vực mạng 5G, cụ thể là Nokia và Ericsson - các công ty của châu Âu.

Mục đích của việc làm trên là để đối trọng với việc Huawei đang được tiếp cận hạn mức tín dụng hàng tỷ đô la từ các ngân hàng nhà nước Trung Quốc và các quỹ trợ cấp công nghệ của chính phủ. Các chính sách ưu đãi này đã cho phép Huawei kéo dài kỳ hạn thanh toán và cho phép công ty này bán các thiết bị chất lượng cao với giá rẻ.

Trong bối cảnh Trung Quốc tài trợ quy mô lớn cho công nghệ bán dẫn, AI, rô bốt và các ngành công nghiệp tương lai khác – thông qua các sáng kiến như “Made in China 2025”, với các khoản đầu tư hơn 300 tỷ USD từ chính phủ trong vòng 10 năm, Washington càng có động lực mạnh mẽ để sử dụng đến phương án cuối cùng là các biện pháp mang tính dân tộc chủ nghĩa.

Những ai tin rằng các sáng kiến do nhà nước dẫn dắt và chính sách chủ nghĩa dân tộc trong công nghệ không thể cạnh tranh với mô hình kinh tế tự do thì nên nhìn lại những thành tựu gần đây của Trung Quốc: mạng lưới đường sắt cao tốc lớn nhất thế giới, hệ thống định vị vệ tinh BeiDou, và dĩ nhiên, sự ra đời của Huawei – công ty viễn thông lớn nhất thế giới.

Tất cả các thành tựu trên diễn ra trong một khoảng thời gian tương đối ngắn là 15 năm và phô bày được lợi thế của Trung Quốc đó là quy mô thị trường to lớn và nguồn nhân lực chất lượng cao.

Ví dụ như Huawei, công ty này có khoảng 10,000 kỹ sư, và đã chi 15 tỷ USD cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) trong năm 2018.

Một thế giới công nghệ tách làm hai là điều không thể tránh khỏi?

Các nước có thể giảm được tác động tiêu cực từ một thế giới bị chia rẽ. Trên thực tế, một thế giới gồm các công ty độc quyền - cho dù đó là Huawei, Facebook hay bất kỳ gã khổng lồ công nghệ nào khác, cho dù công ty đó được chính phủ tài trợ hoặc không – là điều không nên xảy ra.

Một cách để tránh khỏi viễn cảnh này đó là sử dụng nhiều nhà cung cấp dịch vụ khi xây dựng hạ tầng 5G quốc gia.

Một giải pháp nữa đó là phát triển các phần mềm và công nghệ có mã nguồn mở, cho phép các thiết bị 5G riêng biệt từ các công ty khác nhau có thể tương tác với nhau.

Cách làm này yêu cầu các nhà cung cấp dịch vụ internet và các hãng viễn thông phải sử dụng nhiều phần mềm và phần cứng cho trạm gốc (base station) từ nhiều nhà cung ứng khác nhau và phải làm sao để các công nghệ này tương thích với nhau.

Cách tiếp cận mã nguồn mở nêu bật một chủ đề cơ bản của một thế giới chủ nghĩa dân tộc công nghệ: sự cạnh tranh khốc liệt trong tiêu chuẩn quốc tế về 5G.

Hiện nay, cách tiếp cận mã nguồn đã có thể được thực hiện thông qua một tiêu chuẩn mang tên Open Radio Access Network (O-RAN), trong đó tất cả các nhà cung cấp 5G đều đang tham gia – ngoại trừ Huawei, vì công ty có tiêu chuẩn riêng của mình.

Vì vậy, nuôi dững một môi trường như trên, sẽ kéo theo sự đụng độ của các chính sách công nghệ ngày càng mang đậm tính dân tộc chủ nghĩa hơn, chứng tỏ rằng cuộc đối đầu Mỹ-Trung có phạm vi vượt khỏi một cuộc chiến thương mại và phức tạp hơn nhiều so với những gì mà chúng ta tưởng tượng.

Nguồn: Channel News Asia

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chiến tranh công nghệ, Mỹ-Trung