Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Vương Quốc Anh sắp rời khỏi liên minh châu Âu (EU) trong tháng 1 này, nhưng không có nghĩa là tình trạng bất ổn sẽ chấm dứt từ đó. Khó có khả năng hai bên sẽ tiếp tục gia hạn giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 11 tháng, điều đó đồng nghĩa với việc, cách thức giao thương giữa Anh Quốc và EU sẽ có sự thay đổi lớn kể từ năm 2021. Rủi ro là, chúng ta sẽ không biết được chính xác sự thay đổi đó lớn đến mức độ nào, mà phải chờ kết quả đàm phán cuối cùng của hai bên vào cuối năm nay.

Thêm một năm hỗn loạn đang chờ đón

Sau kỳ bầu cử hồi tháng 12 năm ngoái, niềm hân hoan bước đầu về một cuộc rút lui êm thắm nhanh chóng nhường đường cho những lo ngại về giai đoạn đàm phán tiếp theo.

Các nhà đầu tư có lẽ đã đúng khi tỏ ra thận trọng trước kết quả bầu cử - vì năm 2020 có tiềm năng sẽ là một năm khó khăn nữa cho quá trình rời khỏi EU của Anh.

Hãy cùng điểm lại một chút. Sau cuộc bầu cử hồi tháng 12/2019, Đảng Bảo thủ của Thủ tướng Boris Johnson đã thắng áp đảo với 80 ghế. Kết quả này gần như đảm bảo chắc chắn một điều, đó là ‘thỏa thuận rút lui’ – thỏa thuận đã được thống nhất giữa Anh và EU hồi tháng 10/2019 - sẽ được Quốc hội Anh thông qua. Có nghĩa là, Anh gần như chắc chắn sẽ rời EU vào cuối tháng 1 này.

Nhưng các cuộc thảo luận về mối quan hệ thương mại trong tương lai giữa Anh và EU chỉ vừa mới bắt đầu. Hãy nhớ là thỏa thuận rút lui bao trùm hầu hết “các vấn đề khi rút lui” – chẳng hạn như nghĩa vụ tài chính của Anh, quyền công dân, bên cạnh một khuôn khổ thương mại để tránh tình trạng tắc nghẽn tại biên giới trên đảo Ireland.

Xu hướng hiện nay đang nghiêng về kịch bản: sẽ có một hiệp định thương mại tự do giữa Anh và EU. Nhưng chính xác hiệp định đó sẽ trông như thế nào, và mất bao lâu để đàm phán nên đó, vẫn là điều chưa biết chắc được.

Đừng trông mong giai đoạn chuyển tiếp sẽ được gia hạn

Những gì chúng ta biết chắc là một khi Anh rời khỏi EU cuối tháng này, Anh sẽ bước vào một giai đoạn chuyển tiếp kéo dài 11 tháng đến hết năm 2020. Từ đây cho đến lúc đó, quan hệ thương mại của Anh với EU sẽ giữ nguyên không đổi, cho phép hai bên có thêm thời gian để đàm phán, thống nhất và thực thi một mối quan hệ thương mại mới.

Có rất nhiều việc phải làm trong 11 tháng tới – nếu không muốn nói là ít hơn 11 tháng nếu chừa ra thời gian cho các thủ tục như ủy quyền đàm phán và phê chuẩn hiệp định.

EU đang để ngõ khả năng gia hạn thêm 2 năm cho giai đoạn chuyển tiếp, nhưng với điều kiện kèm theo. Đó là Anh sẽ cần phải tiếp tục nộp ngân sách EU sau năm 2020. Theo ‘thỏa thuận rút lui’, một sự gia hạn (nếu có) phải được hai bên thống nhất chậm nhất là vào tháng 6/2020.

Thủ tướng Anh Johnson từ lâu đã tỏ dấu hiệu ông không muốn kéo dài giai đoạn chuyển tiếp, và ông đang trong quá trình đưa mong muốn này thành luật.

Dĩ nhiên, điều đó không có nghĩa là việc gia hạn chắc chắn không diễn ra. Khi tháng 6 đến, chính phủ Anh vẫn có thể âm thầm thay đổi luật một lần nữa để kéo dài thời hạn chuyển tiếp, nếu rốt cuộc họ muốn vậy. Thủ tướng giờ đây đã có nhiều sự linh hoạt hơn trong Quốc hội, và cách nói chuyện hiếu chiến gần đây của ông có lẽ là kết quả từ thắng lợi bầu cử.

Nhưng từ giờ, điều đó dường như không thể. Hầu hết mọi người đều ngờ rằng chính phủ sẽ không gia hạn giai đoạn chuyển tiếp, thay vào đó, họ sẽ cố đàm phán một thỏa thuận thương mại tự do với EU trước khi kết thúc năm 2020.

Liệu sẽ có một thỏa thuận thương mại trong năm 2020? Có lẽ …

Chắc chắn rằng có được một thỏa thuận thương mại trong năm 2020 sẽ là một nhiệm vụ đầy thách thức. Đàm phán thương mại thông thường là một quá trình kéo dài nhiều năm. Thỏa thuận EU – Canada phải mất 7 năm từ khi bắt đầu đến lúc kết thúc đàm phán, và trưởng đoàn đàm phán Brexit Michel Barnier đã nói rằng khó có khả năng mọi thứ được thống nhất trong năm nay.

Hầu hết các chuyên gia thương mại đều cho rằng, về mặt lý thuyết, trong năm nay có thể có một thỏa thuận miễn thuế cơ bản cho thương mại hàng hóa – nếu Anh đồng ý hầu hết các yêu cầu của EU.

Một yêu cầu quan trọng của Brussels là cam kết về một sân chơi công bằng. Yêu cầu này là nhằm ngăn Anh có được lợi thế hơn EU bằng cách nới lỏng quy định, và sẽ yêu cầu Anh phải sao chép quy định của EU về các vấn đề như quyền lao động, tiêu chuẩn môi trường và viện trợ chính phủ. Và khi các quy định này được nâng cấp, EU cũng muốn Anh phải nâng cấp theo (một hệ thống như vậy còn được biết đến với tên gọi ‘sự cân chỉnh linh hoạt’).

Nếu không được đáp ứng các yêu cầu trên, Brussels có thể kiên quyết áp thuế lên một số hàng hóa nhập khẩu từ Anh để bù đắp cho những bất lợi về quy định mà các công ty có trụ sở tại EU phải đối mặt so với các công ty tại Anh.

Ngoài ra, EU còn có thêm các yêu cầu chiến lược khác, chẳng hạn như quyền được đánh bắt cá trên vùng biển của Anh, và yêu cầu các tiêu chuẩn về thực phẩm và kiểm dịch động vật của Anh phải sát với quy định của EU.

Thủ tướng Johnson sẽ sẵn sàng chấp nhận các đòi hỏi từ EU?

Vậy thì, Thủ tướng Johnson có sẵn sàng chấp nhận bám sát các quy định của EU?

Chiến thắng hồi tháng 12 đã cho Thủ tướng Anh thêm thời gian để xoay trục sang một mối quan hệ thân EU. Một quan hệ thương mại ít rủi ro về mặt kinh tế có thể sẽ an toàn hơn cho ông trong cuộc bầu cử tiếp theo.

Nhưng toàn bộ những gì mà Thủ tướng Johnson đã phát biểu về Brexit từ trước đến nay cho thấy, ông lo ngại thực sự về việc bám sát quy định của EU. Liệu suy nghĩ trên có thay đổi khi đàm phán diễn ra và khi thỏa thuận trở nên rõ ràng hơn? Đây có lẽ là câu hỏi quan trọng cho năm 2020.

Một vài nghị sĩ Đảng Bảo thủ có lẽ sẽ không chấp nhận các yêu cầu trên của EU. Nhưng khi đối mặt với giải pháp thay thế đó là thêm hai năm chuyển tiếp, có lẽ nhiều người sẽ miễn cưỡng chấp nhận thỏa thuận dạng trên.

Suy cho dù, đây chính xác là chiến thuật mà Thủ tướng Johnson đã sử dụng để kêu gọi sự ủng hộ của Đảng Bảo thủ dành cho thỏa thuận hồi tháng 10 và các nhượng bộ lớn bên trong đó.

Một hiệp định thương mại tự do không đồng nghĩa với việc hoạt động thương mại sẽ diễn ra trơn tru

Ngay cả khi hai bên thống nhất được một thỏa thuận thương mại trong năm 2020, kinh tế Anh vẫn phải đối mặt với một số thay đổi tương đối lớn từ đầu năm 2021.

Bất chấp tên gọi của nó, một hiệp định thương mại tự do (FTA) không đồng nghĩa với việc hoạt động thương mại sẽ diễn ra hoàn toàn tự do. Sẽ phát sinh nhiều chi phí và thủ tục – và một trong những quy định đặc biệt gây đau đầu cho doanh nghiệp đó chính là quy tắc xuất xứ.

Để được hưởng mức thuế nhập khẩu 0%, công ty Anh khi bán hàng hóa sang EU sẽ phải chứng minh hàng hóa của họ có một hàm lượng tối thiểu nào đó được sản xuất ở Anh. Đối với các hàng hóa phải trải qua một chuỗi cung ứng phức tạp, việc chuẩn bị hồ sơ xuất xứ cho sản phẩm không luôn luôn dễ dàng – và thông thường, việc trả thuế còn rẻ hơn và đơn giản hơn việc chứng minh xuất xứ.

Và cũng đừng quên rằng một hiệp định thương mại tự do cho thương mại hàng hóa sẽ rất ít mở cửa cho dịch vụ - lĩnh vực chiếm 80% kim ngạch xuất khẩu của Anh. Một hiệp định kiểu FTA sẽ gần như chấm dứt việc tự do hóa cho lĩnh vực tài chính, cũng như quyền tự động chia sẻ dữ liệu và các quyền khác.

Điều không rõ ở giai đoạn này là cả hai bên sẽ sẵn sàng – hay được phép – nhượng bộ bao nhiêu.

Chúng ta có thể sẽ chứng kiến một loạt các hành động đơn phương được tiến hành để giữ cho thương mại dịch vụ được diễn ra êm thắm – ít nhất là đối với lĩnh vực hàng không. Cả Anh và EU cũng được cho là hướng tới đạt được thỏa thuận về ‘tương đương tài chính’ và ‘đủ dữ liệu’ vào cuối năm nay. Có thể sẽ có các hiệp định chấp vá khác xuất hiện để giúp kéo dài một số quyền tiếp cận nhất định cho lĩnh vực dịch vụ của Anh.

Đừng kỳ vọng câu trả lời sớm

Cho dù chuyện gì xảy ra, một điều trông khá rõ ràng là: Chúng ta sẽ không biết được câu trả lời cho nhiều câu hỏi quan trọng trên cho đến cuối năm 2020.

Nếu giai đoạn chuyển tiếp không được gia hạn vào tháng 6, khi đó, sẽ có một cuộc chạy nước rút để có được một hiệp định thương mại trước cuối năm.

Thất bại sẽ đồng nghĩa với một sự ra đi vội vã khỏi thị trường chung và liên minh thuế quan, và đây là lý do chính tại sao chúng ta không trông chờ vào một cú tăng trưởng mạnh trong đầu tư của Anh trong năm nay.

Nguồn: ING

Từ khóa: Brexit, thỏa thuận rút lui, 2020, giai đoạn chuyển tiếp