Khát vọng kết nối EU-Nhật Bản

25.12-15

Thỏa thuận Đối tác EU-Nhật Bản về Cơ sở Hạ tầng Chất lượng và Kết nối Bền vững (Quan hệ Đối tác Kết nối EU-Nhật Bản) vừa ra mắt gần đây báo hiệu một giai đoạn mới cho hợp tác cơ sở hạ tầng giữa EU và Nhật Bản. Thỏa thuận này nối gót Thỏa thuận Đối tác Kinh tế (EPA) và Thỏa thuận Đối tác Chiến lược (SPA) vừa có hiệu lực từ ngày 1 tháng 2 năm 2019 giữa hai nền kinh tế. Nhưng sáng kiến mới này sẽ vượt xa trọng tâm của hai thỏa thuận EPA và SPA. Mục tiêu đầy tham vọng là kết nối hai cực ở hai đầu Á-Âu, như Thủ tướng Shinzo Abe nhấn mạnh trong bài phát biểu tại Diễn đàn kết nối Á - Âu.

Hợp tác EU-Nhật Bản về kết nối giữa Đông Á và châu Âu sẽ dựa trên sự tương đồng giữa hai phía trong các vấn đề như giá trị dân chủ, luật pháp và nhân quyền. Nó sẽ thúc đẩy các dự án ‘hạ tầng chất lượng’ bao gồm các dự án kết nối mạng lưới giao thông hữu hình, kết nối dịch vụ kỹ thuật số trong không gian ảo, và kết nối con người cùng ý tưởng, bằng cách tăng cường trao đổi giữa người với người trong các lĩnh vực như giáo dục, văn hóa và du lịch. Tuy nhiên, bất chấp những tham vọng trên, mối quan hệ đối tác này vẫn còn mơ hồ vì chưa có các dự án cụ thể. Dĩ nhiên, cũng có những câu hỏi liên quan đến động cơ của cả hai bên khi muốn tìm cách nhanh chóng đạt được thỏa thuận này.

Các tính toán chiến lược của Nhật Bản và EU, và động cơ xây dựng mối quan hệ đối tác kết nối này, trở nên rõ ràng khi nhìn vào trọng tâm địa lý của Quan hệ Đối tác Kết nối Nhật Bản-EU. Một trong những động cơ chính dường như là nhằm đáp trả lại Trung Quốc và sáng kiến đầy tham vọng của nước này - Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI).

Trong thông báo chính thức về Quan hệ Đối tác Kết nối EU-Nhật Bản, Thủ tướng Abe và Chủ tịch Ủy ban châu Âu Jean-Claude Juncker đã nhấn mạnh Bờ Tây Balkan, khu vực Ấn Độ Dương-Thái Bình Dương và châu Phi là những không gian địa lý nhận được sự quan tâm đặc biệt của mối quan hệ đối tác mới. Bản thân thỏa thuận cũng đề cập đến Đông Âu và Trung Á. Đây gần như chính xác cùng một khu vực địa lý mà BRI của Trung Quốc đang hướng tới.

Mặc cho thực tế rằng Trung Quốc đang và vẫn là đối tác kinh tế quan trọng đối với Nhật Bản và Liên minh châu Âu, cả hai bên đều nhận thấy rằng Trung Quốc đang tăng dần ảnh hưởng chính trị và kinh tế lên các khu vực này. Do đó, nhận thức của EU về Trung Quốc đã thay đổi đáng kể, từ việc xem Trung Quốc như là một thị trường tương lai đầy triển vọng cho đến chính thức gắn mác Trung Quốc là một ‘đối thủ chiến lược’ vào tháng 3 năm 2019.

Đối với Liên minh châu Âu, ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc tại Trung và Đông Âu rõ ràng đã trở thành một vấn đề cấp bách. Trong những năm gần đây, Trung Quốc đã tăng cường hợp tác thành công với các nước trong vùng cận Liên minh châu Âu và ngày càng gắn kết với các nước thành viên EU. Một ví dụ rõ ràng là Trung Quốc đề ra sáng kiến ‘Hợp tác giữa Trung Quốc và các quốc gia Trung Âu và Đông Âu’ (Trung Quốc-CEEC) và hợp tác sâu sắc hơn với các quốc gia thành viên EU như Italy và Hy Lạp.

Tuy nhiên, hợp tác kết nối châu Âu và Nhật Bản từ trước đến nay vẫn còn khá hời hợt, mang lại cho Trung Quốc lợi thế đáng kể trong việc thúc đẩy kết nối giữa châu Âu, Đông Á và các khu vực ở giữa. Cả Liên minh châu Âu và Nhật Bản đều hy vọng sáng kiến mới sẽ thay đổi điều này.

Liên minh châu Âu hy vọng sẽ giành được một vị thế chủ động trong việc định hình cách châu Âu kết nối với châu Á, thay vì chỉ phản ứng với các sáng kiến của Trung Quốc. Với Nhật Bản là đối tác, Liên minh Châu Âu có thể cho thấy các nước ở châu Âu hưởng lợi từ việc tăng kết nối Âu-Á giữa cả hai khu vực mà không chỉ phụ thuộc vào Trung Quốc.

Thỏa thuận với Liên minh châu Âu cũng mang đến nhiều cơ hội cho Nhật Bản, không chỉ để đối phó với ảnh hưởng toàn cầu ngày càng tăng của Trung Quốc, mà còn để thúc đẩy một kế hoạch địa chính trị đầy tham vọng thay thế cho BRI, đó chính là Sáng kiến ‘Ấn Độ-Thái Bình Dương Mở cửa và Tự do’ (FOIP) của riêng Nhật Bản. Không giống như Trung Quốc, cho đến nay Nhật Bản đã bỏ lỡ cơ hội trở thành một phần tích cực của quá trình kết nối ngày càng tăng giữa Đông Á và châu Âu.

Nhưng với sức mạnh kinh tế của mình, Nhật Bản vẫn có thể đưa ra một giải pháp thay thế cho Trung Quốc ở phía Đông Á, trong khi châu Âu đóng vai trò là đối tác ở đầu kia của dự án kết nối. Hợp tác với Liên minh châu Âu có thể cho phép Nhật Bản hiện thực hóa sáng kiến FOIP vốn còn mơ hồ thành các quan hệ đối tác, hợp tác và thỏa thuận cụ thể không chỉ ở châu Âu, mà còn ở các khu vực như châu Phi.

Thỏa thuận hợp tác mới dường như là một phản ứng cùng có lợi của Liên minh châu Âu và Nhật Bản đối với Trung Quốc, nước có ảnh hưởng ngày càng tăng ở châu Á, châu Âu và châu Phi. Để thực sự đạt được mục tiêu này, thỏa thuận cần được lấp đầy bằng các dự án cụ thể và các chiến lược và mục tiêu rõ ràng. Nhiều nguồn tài chính cũng cần phải được công bố. Phần việc khó khăn vẫn còn trước mắt nếu Quan hệ Đối tác Kết nối EU-Nhật Bản muốn đạt được nhiều điều hơn là so với những tuyên bố đơn thuần, vốn dĩ đang phủ sóng không gian chính sách cơ sở hạ tầng kết nối.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: Khát vọng kết nối EU-Nhật Bản