Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Suốt một thời gian dài trước khi Vương quốc Anh bỏ phiếu rời Liên minh châu Âu, những người Anh theo chủ nghĩa hoài nghi châu Âu đã tuyên bố rằng Brexit sẽ biến đất nước này thành một quốc gia độc lập, giao dịch tự do. Một trong những thỏa thuận thương mại quan trọng được kỳ vọng hậu Brexit là thỏa thuận với Mỹ.

Dường như đây là ý tưởng chung của hầu hết những người ủng hộ Brexit. Lý do rất đơn giản, Mỹ không chỉ là đối tác thương mại lớn nhất của Vương quốc Anh, mà còn là nền kinh tế lớn nhất thế giới. Tại sao một đất nước thương mại tự do như Anh lại muốn thoát khỏi ràng buộc với Liên minh châu Âu và muốn bán hàng cho một đất nước chi tiêu thoải mái và là đồng minh thân thiết nhất của mình?

Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump có vẻ rất nhiệt tình trong việc ủng hộ một kết quả như trên. Tuần trước, ông Trump tuyên bố, Vương quốc Anh sẽ có thể tăng gấp bốn hoặc năm lần giao dịch thương mại với Hoa Kỳ nếu không còn ràng buộc với khối EU.

Tuy nhiên, theo ông Trump, có một cái bẫy trong thỏa thuận Brexit mà Thủ tướng Boris Johnson gần đây vừa mới đàm phán với Liên minh châu Âu. Thật vậy, ông Trump cho rằng ông Johnson không những nên từ bỏ thỏa thuận trên, mà còn nên tiến hành một bước đi gây tranh cãi đó là bắt tay hợp tác với Nigel Farage, lãnh đạo Đảng Brexit, người ủng hộ rời khỏi Liên minh châu Âu mà không có thỏa thuận.

Về mặt lý thuyết, điều này sẽ cho phép Vương quốc Anh đạt được một thỏa thuận thương mại nhanh chóng, hiệu quả với Hoa Kỳ. Một số thành viên chính phủ Anh tin rằng liên minh này sẽ tác động tới quyết định của Liên minh châu Âu, thúc đẩy khối này chấp nhận một thỏa thuận thương mại với các điều khoản có lợi cho London.

Trong trường hợp kịch bản này xảy ra, Vương quốc Anh sẽ có hai thỏa thuận thương mại tự do được ký kết trong thời gian kỷ lục, chứng minh rằng Brexit có thể là một thành công lớn sau tất cả. Theo thông tin từ Nhà Trắng, trong cuộc nói chuyện với ông Johnson hôm thứ ba, ông Trump bày tỏ mong muốn đạt được thỏa thuận thương mại tự do "mạnh mẽ" một khi Vương quốc Anh rời Liên minh châu Âu.

Tất cả nghe có vẻ khá lý tưởng. Tuy nhiên, con đường đi không hề ngọt ngào, khi Vương quốc Anh có khả năng phải đối mặt với một nhóm các quan chức thương mại Mỹ khó tính - những người luôn có xu hướng cố gắng mở ra thị trường cho càng nhiều hàng hóa Mỹ càng tốt. Bất kỳ thỏa thuận nào cũng cần phải được Hạ viện Mỹ phê chuẩn. Hiện tại, có thể nói Hạ viện Mỹ là một cơ quan đang được kiểm soát bởi đảng Dân chủ. Trong khi đó, các thành viên đảng này có vẻ lo ngại rằng Brexit sẽ phá hoại thỏa thuận hòa bình Thứ Sáu Tuần Thánh trên đảo Ireland.

Theo lẽ thường, càng nhiều người cùng tham gia định hình hoặc phê bình thỏa thuận thương mại thì thỏa thuận đó càng kém hấp dẫn đối với Anh.

Thúc đẩy thỏa thuận

Hoa Kỳ nổi tiếng là bên nắm đằng cán trong các thỏa thuận thương mại. Nhà cựu đàm phán thương mại Úc Dmitry Grozoubinski, đồng thời là người sáng lập ExplainTrade.com, giải thích: "Họ biết rằng với sức mạnh thị trường của mình, thì việc tiếp cận thị trường Mỹ có ý nghĩa với các nước khác nhiều hơn so với việc tiếp cận thị trường của nước khác đối với Mỹ".

Hoa Kỳ cũng có lợi thế về mặt ngoại giao. Allie Renison, người phụ trách vấn đề chính sách thương mại và châu Âu tại Viện giám đốc, nói với CNN Business: "Các nước khác thường muốn tiếp cận thị trường Mỹ vì lý do chính trị và coi đó là một biểu hiện của liên minh."

Tất cả điều đó có nghĩa là Hoa Kỳ luôn có lợi thế khi bắt đầu bất kỳ cuộc đàm phán nào.

Điều này đặt ra cho Anh một vấn đề nan giải. Hoa Kỳ đã có thặng dư thương mại với Vương quốc Anh, như vậy nhiều khả năng nước này sẽ không chấp nhận một thỏa thuận thương mại mà dòng vốn đầu tư sẽ chảy về Vương quốc Anh nhiều hơn so với dòng tiền chảy về thị trường Mỹ. Nhưng cũng cần lưu ý kỹ là yêu cầu của Washington có thể không khả thi, nhất là trong lĩnh vực hàng nông sản, bao gồm thực phẩm, và chăm sóc sức khỏe.

Sam Lowe, một nhà nghiên cứu cao cấp về thương mại tại Trung tâm Cải cách Châu Âu cho biết: "Các ưu tiên của Hoa Kỳ sẽ khó nhận được sự nhượng bộ của Anh vì Hoa Kỳ tập trung vào nông sản và mua sắm thuốc men".

Những yêu cầu này lại được quyết định bởi những người phản đối ý tưởng về một thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ. Có hai nguyên nhân dẫn đến sự phản đối này, sẽ được phân tích kỹ dưới đây.

Hạ tiêu chuẩn

Đối với tiêu chuẩn thực phẩm.

Trong lĩnh vực này, các quy định của châu Âu thường nghiêm ngặt hơn so với các quy định tại Hoa Kỳ, do đó các nhà đàm phán thương mại Hoa Kỳ chắc chắn sẽ tìm cách loại bỏ một số trong các rào cản này để bán hàng hóa vào thị trường Anh.

Tuy nhiên, điều này sẽ gây rắc rối cho các chính trị gia Vương quốc Anh. Bởi lẽ, người Anh rất khó chịu về vấn đề thực phẩm, ví dụ, họ không thích ăn thịt gà rửa bằng clo hoặc thịt bò được xử lý bằng hormone. Trong chiến dịch tổng tuyển cử đang được tiến hành ở Anh, lãnh đạo đảng Lao động đối lập Jeremy Corbyn đã khởi động chiến dịch của mình bằng một bài phát biểu lên án đảng Bảo thủ của Johnson về việc sẽ đưa gà khử trùng lên kệ siêu thị ở Anh và hạ "tiêu chuẩn thực phẩm" cho phù hợp với Hoa Kỳ - nơi thường bị người Anh đồn đãi là “có thể chấp nhận một lượng nhất định lông chuột trong ớt bột và giòi trong nước cam”.

Bất kỳ sự hạ thấp tiêu chuẩn thực phẩm nào ở Vương quốc Anh cũng sẽ ảnh hưởng tới những thỏa thuận thương mại khác của nước này với khối EU vì gà bị clo hóa bị cấm tiêu thụ ở thị trường Liên minh châu Âu.

Ngoài ra, còn phải kể đến các tiêu chuẩn phúc lợi động vật của EU. Ở Anh, phúc lợi động vật là một vấn đề lớn được quan tâm. Viễn cảnh một nước Anh tràn ngập các sản phẩm từ gà mái hoặc hàng loạt các trang trại cho phép sử dụng những biện pháp chăm sóc hoặc giết mổ tồi tệ đối với động vật là điều khó có thể chấp nhận.

Cuộc chiến về dịch vụ y tế

Các cuộc phản đối về tiêu chuẩn thực phẩm vẫn chưa là gì so với cuộc chiến chính trị đối với Dịch vụ Y tế Quốc gia (National Health Services – NHS) vốn là niềm tự hào của Anh. Tại Anh, dịch vụ chăm sóc sức khỏe được cung cấp miễn phí, nhưng càng ngày điều này càng trở thành gánh nặng về mặt chi phí.

Một trong những điểm nhấn trong chiến dịch bầu cử của Đảng Lao động là tung ra thông tin cho biết Johnson đã sẵn sàng bán NHS cho Trump.

Thông điệp này có thể coi là khá rúng động, dù nó có thật hay không. Mục đích của Hoa Kỳ không hẳn là muốn tiếp quản các bệnh viện của Anh. Mà lý do thực sự của Hoa Kỳ là muốn can thiệp vào cách mà NHS mua thuốc từ các công ty dược phẩm tư nhân.

Các công ty dược phẩm của Mỹ vốn đã có thể tham gia đấu thầu trong các hợp đồng mua sắm thuốc của NHS. Tuy nhiên, Washington cho rằng các chính phủ từ những quốc gia khác đã gây áp lực lên các công ty dược phẩm để được tính phí dưới mức giá thị trường. Như vậy, vấn đề về mức giá thuốc như thế nào cho hợp lý có thể sẽ được đưa lên bàn nghị sự trong bất kỳ cuộc đàm phán thương mại nào với Vương quốc Anh.

Theo Lowe, khi Washington đàm phán thỏa thuận thương mại với Seoul, họ đã "tìm cách khiến Hàn Quốc đồng ý rằng các công ty Mỹ có thể cạnh tranh công bằng để cân đối mức giá trị hợp lý của thuốc." Nếu London cũng chấp nhận lập luận tương tự thì đồng nghĩa với việc các loại thuốc trên thị trường Anh sẽ tăng giá.

Nhiều bộ trưởng của Anh đã lên tiếng phản đối điều khoản này vì những lý do nhạy cảm về chính trị mà vấn đề này có thể gây ra. Một trong số những chính trị gia, Michael Gove, nói với BBC rằng chính phủ cần “làm rõ việc giá thuốc sẽ không tăng”.

Tuy nhiên, đây dường như chỉ là một tuyên bố mang tính trấn an vì kết quả từ các nhóm đàm phán không diễn ra đúng như trên trong thực tế.

Điều gì sẽ xảy ra nếu có một thỏa thuận?

Giả sử Vương quốc Anh chợt nổi hứng muốn tăng cường mối quan hệ lịch sử gần gũi với Mỹ, thêm vào đó là sự gắn kết giữa cá nhân hai nhà lãnh đạo Johnson và Trump, thúc đẩy hợp tác để xóa bỏ những rào cản kể trên. Như vậy, điều gì sẽ nối tiếp theo sau tuyên bố của Trump rằng thương mại có thể tăng gấp bốn hoặc năm lần?

Thật khó để biết chính xác nhu cầu thương mại xuyên Đại Tây Dương này sẽ đến từ đâu. Như Grozoubinski giải thích, Vương quốc Anh vẫn chưa xác định được bất kỳ “yêu cầu mang lại lợi ích to lớn hoặc rõ ràng cụ thể” nào của Hoa Kỳ trong gần ba năm đàm phán. Theo Grozoubinski, “Hoa Kỳ đã là một nền kinh tế khá cởi mở trong các lĩnh vực mà nước này sẵn sàng mở cửa. Các hiệp định thương mại về cơ bản là nhằm xóa bỏ các rào cản thương mại. Nếu tuyên bố của ông Trump là đúng, thì thương mại của Anh sẽ đối mặt với nhiều rào cản hơn trước đây”.

Trong mọi trường hợp, cần phải nhắc lại tuyên bố của Trump, rằng một thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ chỉ xảy ra nếu Vương quốc Anh rời khỏi EU mà không có thỏa thuận nào.

Điều đó có nghĩa là gì?

Nghĩa là một cuộc rời khỏi liên minh vô trật tự rất dễ dẫn đến tình trạng thiếu lương thực và tăng chi phí thuốc. Vương quốc Anh nhập khẩu hàng hóa từ Liên minh châu Âu nhiều hơn so với xuất khẩu. Anh vẫn sẽ cần những hàng hóa đó. Vì vậy, Brexit không thỏa thuận sẽ làm phát sinh vấn đề ngay lập tức. Theo Lowe, khi đó, đồng bảng Anh sẽ suy yếu hơn so với đồng euro, khiến người Anh phải nhập khẩu sản phẩm từ các nước eurozone với mức giá đắt hơn.

Trong khi đó, một thỏa thuận thương mại với Mỹ sẽ mở ra cho Vương quốc Anh một thị trường hàng hóa rộng lớn hơn. Nhưng chi phí, chất lượng và thời gian đàm phán không thể đoán trước sẽ khiến thỏa thuận này ngày càng kém hấp dẫn đối với các chính trị gia.

Vấn đề nhập khẩu còn ảnh hưởng đến nhiều hàng hóa khác, ngoài hàng tiêu dùng. Đại học Hoàng gia Radiologists đã nhiều lần bày tỏ lo ngại về những tác động có thể có của sự chậm trễ trong việc nhập khẩu lên hiệu quả của các vật liệu được sử dụng trong điều trị ung thư.

Lĩnh vực xuất khẩu

Mối quan tâm hàng đầu đối với các doanh nghiệp Anh sau Brexit là việc có thể bán sản phẩm ra nước ngoài dễ dàng hơn với mức giá thấp hơn.

Rời khỏi thị trường chung EU và liên minh hải quan sẽ tạo ra một số vấn đề trong chuỗi cung ứng điều này khiến các nhà xuất khẩu phải đau đầu. Grozoubinski phát biểu: “Các công ty sẽ bị ảnh hưởng nếu hiện tại đang sản xuất sản phẩm mà một nửa công đoạn ở Ba Lan, một phần tư ở Đức sau đó hoàn thành thành phẩm ở Anh trước khi vận chuyển tới các nơi tiêu thụ trên khắp thế giới. Trước Brexit, quy trình này không có rào cản xuyên biên giới nào. Nhưng sau Brexit, có lẽ điều đó sẽ không còn xảy ra”.

Rào cản thương mại mới với Liên minh châu Âu sẽ thúc đẩy các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản - những nhà sản xuất đã xây dựng các nhà máy lớn ở Anh - đưa doanh nghiệp của họ đi nơi khác. Ví dụ, Honda đang lên kế hoạch đóng cửa một nhà máy lớn ở Anh có 3.500 lao động, hay Nissan đã loại bỏ các kế hoạch xây dựng một số mẫu xe tại nhà máy khổng lồ của mình ở Sunderland.

Vương quốc Anh xuất khẩu dịch vụ nhiều hơn so với hàng hóa. Điển hình, một công ty bảo hiểm có trụ sở tại London có thể bán sản phẩm cho khách hàng ở bất cứ đâu trong Liên minh châu Âu và được đối xử giống hệt như một công ty dịch vụ nội địa.

Tuy nhiên, nếu Vương quốc Anh rời Liên minh châu Âu mà không có thỏa thuận chính thức nào, thì lúc này nước Anh độc lập cần tuân theo các quy tắc của Tổ chức Thương mại Thế giới. Khi đó, các thành viên Liên minh châu Âu không cần dành cho công ty của Anh những ưu đãi như trước đây, và đối xử này hoàn toàn hợp pháp.

Nếu Liên minh châu Âu không muốn nhận thêm nhiều ý kiến trái chiều từ các thành viên, thì khối này sẽ hạn chế các dịch vụ của Vương quốc Anh. Grozoubinski giải thích một cách nôm na: “Sau Brexit, EU có đầy đủ mọi động cơ để nói: ‘Này Dublin, Paris và Frankfurt muốn mời những người giàu có tới ăn trong nhà hàng của họ. Tại sao chúng tôi lại cần cho phép Vương quốc Anh tiếp tục hưởng những đãi ngộ tốt nếu nước Anh đã thể hiện rõ ràng sự dứt khoát của mình?”

Còn theo Lowe, thị trường dịch vụ Mỹ không hoàn chỉnh và rất nhiều quy định được thực hiện ở cấp tiểu bang. Trong khi đó, việc giao dịch các dịch vụ trên toàn Liên minh châu Âu dễ dàng hơn so với các tuyến của tiểu bang Hoa Kỳ. Đó là lý do tại sao Hoa Kỳ không thể cung cấp cho Vương quốc Anh tất cả các dịch vụ thay thế EU.

Vậy lý do vì sao Vương quốc Anh vẫn tiếp tục theo đuổi thỏa thuận?

Câu hỏi đặt ra là tại sao chính phủ Anh vẫn tiếp tục suy nghĩ về các ưu tiên dành cho viễn cảnh của thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ, bất chấp mọi nguy cơ từ nguồn cung thực phẩm không rõ ràng cho tới sự hỗn loạn kinh tế có thể xảy ra?

Có thể là bên cạnh những khó khăn được nêu ra, vẫn còn nhiều người theo chủ nghĩa lãng mạn tin rằng Vương quốc Anh sẽ trở lại vị thế là một quốc gia có chủ quyền sau khi rời EU. Và một thỏa thuận thương mại nhanh chóng với Hoa Kỳ sẽ là một minh chứng thành công mang ý nghĩa chính trị to lớn đối với các nhà lãnh đạo Anh.

Và không thiếu những người ủng hộ Brexit tin rằng một thỏa thuận thương mại với Hoa Kỳ sẽ chỉ mang lại toàn những kết quả tích cực cho Vương quốc Anh.

Shanker Singham - luật sư về thương mại và cạnh tranh ủng hộ Brexit - nói với CNN Business rằng một thỏa thuận thương mại “có thể mang lại lợi ích đáng kể cho Vương quốc Anh”. Nước này “muốn có một [hiệp định thương mại tự do] toàn diện với Liên minh châu Âu đồng thời cũng muốn một thỏa thuận toàn diện với Hoa Kỳ”, bởi nhiều quốc gia hiện cũng có cả hai thỏa thuận. Ông cũng tuyên bố rằng “hệ thống NHS sẽ thực sự được hưởng lợi từ quá trình cạnh tranh cởi mở, tự do hơn”.

Tuy nhiên, con đường để đạt được thỏa thuận không hề dễ dàng. Nếu đáp ứng tất cả các yêu cầu của Hoa Kỳ, chính phủ Anh sẽ phải bỏ ra rất nhiều chi phí cơ hội về mặt chính trị. Việc chấp nhận những nhượng bộ này sẽ khiến cho bất kỳ sự sắp xếp nào trong tương lai với châu Âu trở nên khó khăn hơn nhiều lần.

Việc ưu tiên một đồng minh khiến mình phải chấp nhận những điều khoản không mong muốn hơn so với một đối tác thương mại gần mình nhất, chỉ để đổi lấy một thỏa thuận khiến kinh tế nghèo hơn, là một nước cờ chính trị khá ngộ nghĩnh. Tuy nhiên, sau ba năm đàm phán Brexit không thành công, hiện Vương quốc Anh có rất ít lựa chọn.

Vương quốc Anh cần phải chứng minh rằng mình có thể rời khỏi Liên minh châu Âu mà không gây ra thiệt hại quá lớn. Tuy vậy, thật không may, để làm được điều này thì việc tìm kiếm đồng minh gần nhất dường như không phải một cách hay.

Nguồn: CNN

Từ khóa: Brexit, thỏa thuận thương mại, Mỹ, Anh