Nước Anh tìm kiếm Quan hệ Đối tác xuyên Thái Bình Dương hậu Brexit?

18.11.2019-09

Đó là một câu chuyện phức tạp.

Nước Anh, dưới thời nguyên Thủ tướng Theresa May lẫn tân Thủ tướng Boris Johnson, đều đã nhiều lần bày tỏ quan tâm tới việc gia nhập Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) sau khi Anh rời Liên minh châu Âu. Nhật Bản và một số thành viên CPTPP khác, như Australia và New Zealand, được cho ủng hộ suy nghĩ này của Anh. Tuy nhiên, vấn đề không hề đơn giản.

Yếu tố phức tạp trước tiên và quan trọng nhất đó là, việc Vương quốc Anh có thể tham gia CPTPP hay không vẫn chưa rõ ràng, vì còn phụ thuộc vào các điều khoản ràng buộc giữa Anh-EU một khi Brexit thực sự diễn ra. Đảm bảo một chính sách thương mại độc lập luôn là một trong những mục tiêu quan trọng nhất được chính phủ Anh nêu ra trong suốt quá trình đàm phán Brexit. Tuy nhiên, mục tiêu này lại mâu thuẫn với một mục tiêu khác: duy trì mối quan hệ kinh tế gần gũi nhất có thể với EU. Nếu Vương quốc Anh kết thúc Brexit bằng cách duy trì Liên minh thuế quan với EU hoặc thiết lập một thỏa thuận hải quan tương tự dưới một tên khác, khả năng London ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) với các quốc gia khác sẽ bị hạn chế nghiêm trọng, khiến việc tham gia CPTPP là nhiệm vụ bất khả thi. Đặt các tranh luận về bản sắc hoặc chủ quyền sang một bên, tất cả các ước tính kinh tế có sẵn đều cho thấy, duy trì mối quan hệ chặt chẽ với EU, đặc biệt là việc ở lại Liên minh thuế quan, là có lợi cho kinh tế Anh.

Nhận thức đầy đủ về vấn đề nan giải này, chính phủ Anh luôn sử dụng cụm từ “khả năng”, khi nói về lập trường của nước này trong việc tham gia CPTPP. Ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương, điều này đặt ra một câu hỏi quan trọng là nước Anh nào sẽ thích hợp hơn: một nước Anh tiến hành chính sách thương mại độc lập tách biệt với EU hay một nước Anh gắn chặt với thị trường EU? Về điều này, không có sự đồng thuận giữa các quốc gia thuộc CPTPP.

Đầu tiên, mặc dù việc Thủ tướng Shinzo Abe và các bộ trưởng của ông thường bày tỏ sự ủng hộ cho ý tưởng nước Anh tham gia TPP, các cân nhắc ở Tokyo phức tạp hơn, bởi vì việc bảo vệ lợi ích của các công ty Nhật Bản hoạt động ở Anh luôn được ưu tiên hàng đầu. Nói một cách đơn giản, Tokyo muốn thấy một “Brexit mềm” – đồng nghĩa mối quan hệ gần gũi nhất có thể có giữa Vương quốc Anh và EU, nhưng điều này lại khiến Vương quốc Anh khó gia nhập TPP.

Do đó, việc Tokyo ủng hộ Vương quốc Anh tham gia TPP có thể được hiểu là một phương án dự phòng trong trường hợp diễn ra “Brexit cứng”, đây lại không phải là kết quả mong muốn nhất. Mặc dù bất cứ điều gì cũng có thể xảy ra trong bối cảnh chính trị đang rối rắm ở Anh và khi đàm phán về mối quan hệ tương lai giữa EU và Anh thậm chí còn chưa bắt đầu, nhưng nếu chính phủ của Boris Johnson vẫn nắm quyền, có khả năng Anh sẽ rời khỏi Liên minh thuế quan EU sau giai đoạn chuyển tiếp.

Bên cạnh những lý do thương mại, vì là một quốc gia đi đầu trong việc cứu vãn TPP sau khi chính quyền Trump rút khỏi phiên bản gốc, có thể thấy việc mở rộng TPP cho các quốc gia có cùng chí hướng khác bao gồm Vương quốc Anh được Nhật Bản xem như một chiến thắng ngoại giao khác, khiến nhiều người ở Nhật Bản có thể sẽ ủng hộ.

Thứ hai, Australia là một ví dụ điển hình về một quốc gia mong muốn một cuộc chia tay hoàn toàn giữa Vương quốc Anh và EU. Australia dự đoán, đây sẽ là cơ hội để các sản phẩm nông nghiệp của Australia thâm nhập sâu hơn nữa vào thị trường Anh. Vì lý do này, Australia đã đưa ra một số lời chỉ trích sau thỏa thuận Brexit của nguyên Thủ tướng Theresa May, vì sợ rằng Anh có thể vẫn ở trong Liên minh thuế quan EU và do đó không thể tham gia TPP.

Các quốc gia trên thế giới đang chuẩn bị tận dụng vị thế đàm phán suy yếu và thậm chí khốn cùng của nước Anh. Điều này cũng giải thích tại sao Tokyo chưa đồng ý ký kết với Anh một thỏa thuận tiếp nối thương mại, một khuôn khổ dự phòng trong trường hợp xảy ra Brexit không thỏa thuận, mà chủ yếu là để tiếp tục áp dụng Thỏa thuận đối tác kinh tế EU-Nhật Bản (EPA) đã có hiệu lực từ đầu năm 2019. Tokyo được cho là sẽ thu được nhiều nhượng bộ hơn từ Vương quốc Anh thời hậu Brexit. Phía Anh có thể đã thất vọng vì thái độ của Tokyo, nhưng đó là thực tế của chính trị thương mại.

Những người ủng hộ Brexit thường tuyên bố rằng Vương quốc Anh sẽ thoát khỏi xiềng xích quan liêu của EU để đạt được FTA với một số quốc gia, bao gồm cả các nền kinh tế mới nổi như Trung Quốc và Ấn Độ, cũng như Mỹ. Tuy nhiên, điều này sẽ không thể thành hiện thực nhanh chóng. Bất kể khả năng gia nhập TPP của nước Anh ra sao, khái niệm “nước Anh toàn cầu” mà London đang cổ vũ là điều đáng được hoan nghênh ở khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Mặc dù đây hầu như không phải là thuốc chữa bách bệnh cho những thách thức hậu Brexit đối với Vương quốc Anh, nhưng đó chắc chắn tốt hơn so với viễn cảnh của một Vương quốc Anh hướng nội, ngoài lề. Việc nước Anh tham gia TPP có thể là hành động sớm xua tan nỗi sợ hãi về một “nước Anh bé nhỏ.”

Tác giả: Michito Tsuruoka - phó giáo sư tại Đại học Keio.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Nước Anh, tìm kiếm, Quan hệ Đối tác, xuyên, Thái Bình Dương, hậu Brexit