Những nỗi đau trong một cuộc chiến thương mại kéo dài

chientranhthuongmaiquocte

Thực tế một lần nữa chứng minh, trong chiến tranh thương mại, các nước có thặng dư như Trung Quốc sẽ bất lợi so với các nước có thâm hụt như Mỹ. Nhưng cũng rất ít bằng chứng cho thấy, đánh nhau với Trung Quốc sẽ đem lại lợi ích tốt nhất cho Mỹ. Giải pháp tối ưu nhất cho cả hai đó chính là đạt được một thỏa thuận.

Cuộc chiến thương mại của Tổng thống Mỹ Donald Trump đã không đạt được những mục tiêu ban đầu. Thứ nhất, tổng thâm hụt tài khoản vãng lai của Mỹ vẫn còn ở mức cao trong năm nay. Thâm hụt thương mại hàng hóa của Mỹ với Trung Quốc trong 6 tháng đầu năm 2019 ghi nhận được là 167 tỷ USD. Thứ hai, chiến tranh thương mại cũng không thể cản bước tiến trình phát triển công nghệ của Trung Quốc. Mặc dù truyền thông và chính phủ Trung Quốc đã từ bỏ khẩu hiệu “Made in China 2025”, nước này vẫn tiếp tục đẩy mạnh đầu tư và đổi mới trong những ngành công nghiệp chiến lược đã được đề ra trong sáng kiến. Các số liệu kinh tế gần đây cũng cho thấy, các yếu tố địa kinh tế đang làm tăng rủi ro cho viễn cảnh kinh tế Mỹ.

Tuy nhiên, rõ ràng rằng, Trung Quốc bị thiệt hại nhiều hơn. Các đòn đánh thuế của Mỹ đã làm GDP nước này tăng trưởng chậm lại 0.6%. Thương chiến cũng tác động đến GDP thông qua các kênh gián tiếp khác. Chiến tranh thương mại đã thôi thúc hàng chục công ty chuyển chuỗi cung ứng từ Trung Quốc sang các nước ASEAN và làm giảm đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ. Đầu tư ra nước ngoài của Trung Quốc giảm là tình trạng chung trên toàn cầu, nhưng riêng thị trường Mỹ, sự sụt giảm đáng kể hơn nhiều, từ mức 24 tỷ USD của năm 2017 xuống còn 9 tỷ USD năm 2018 và 3.2 tỷ USD năm 2019.

Trung Quốc đang chuyển trọng tâm chiến lược sang Sáng kiến Vành đai và Con đường, đặc biệt ở Nga và Đông Nam Á. Tốc độ tăng trưởng FDI vào Trung Quốc đã giảm từ 7.9% năm 2017 còn 0.9% năm 2018. Nhưng Trung Quốc vẫn cần phải thu hút đầu tư của Mỹ để tiếp quản các công nghệ tiên tiến, các phát minh sáng chế và kinh nghiệm quản trị để trở thành cường quốc sản xuất – một mục tiêu quan trọng cấp quốc gia mà giới lãnh đạo Trung Quốc đã và đang xúc tiến. Cộng gộp các tác động, chiến tranh thương mại có thể khiến GDP của Trung Quốc giảm đi ít nhất 1%.

Ngay cả khi không có chiến tranh thương mại, Trung Quốc cũng đối mặt với các thách thức nội tại đáng sợ khác. Quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế của nước này đang diễn tiến chậm chạp. Tỷ lệ tiết kiệm của Trung Quốc tiếp tục duy trì ở mức cao, trên 45% GDP, kéo theo đầu tư cũng duy trì ở mức 44.8% GDP. Đầu tư quy mô lớn kéo dài sẽ làm nợ thêm chồng chất.

Trong giai đoạn 2015 đến 2018, nợ xấu trong hệ thống các ngân hàng thương mại Trung Quốc tăng từ dưới 1,000 tỷ Nhân dân tệ (140 tỷ USD) lên thành 2,030 tỷ Nhân dân tệ (284 tỷ USD). Nợ xấu trong các tổ chức tài chính phi ngân hàng và các doanh nghiệp sản xuất cũng tích lũy trong những năm gần đây. Khoản phải thu của các doanh nghiệp sản xuất lớn của Trung Quốc – là những khoản rất dễ chuyển thành nợ xấu – đã chạm mức 14,300 tỷ Nhân dân tệ (2 nghìn tỷ USD) trong năm 2018, tăng 8.6% so với năm 2017.

Tệ hơn, nhiều hộ gia đình cũng đang chi tiêu bằng tiền vay mượn. Tín dụng cá nhân ở Trung Quốc bùng nổ trong 5 đến 6 năm qua. Tỷ lệ tín dụng cá nhân/GDP đã tăng từ 20% lên 53.2%, làm tăng thêm lo ngại rằng gánh nặng nợ có thể sẽ kìm hãm tăng trưởng kinh tế trong dài hạn.

Trong bối cảnh chiến tranh thương mại và giảm tốc kinh tế, chính phủ Trung Quốc đã cắt giảm thuế thu nhập và tiến hành các biện pháp tiền tệ để ngăn chặn suy thoái. Kinh tế về đêm được khuyến khích ở các thành phố lớn để thúc đẩy tăng trưởng. Chính quyền các địa phương cũng đã yêu cầu các cửa hàng, nhà hàng và các điểm thu hút du khách kéo dài giờ hoạt động. Cục du lịch quốc gia Trung Quốc ước tính, kinh tế đêm sẽ đóng góp thêm 600 triệu NDT (84 tỷ USD), tương đương 0.6%, vào GDP của nước này. Để đảm bảo hoàn thành chỉ tiêu tăng trưởng GDP trên 6% trong năm nay, chính phủ Trung Quốc có thể sẽ tăng thêm đầu tư cho hạ tầng. Trung Quốc cũng có thể dùng đến các công cụ tiền tệ như lãi suất và tỷ lệ dữ trữ bắt buộc để kích thích tăng trưởng.

Những sáng kiến trên có thể hỗ trợ cho tăng trưởng kinh tế của Trung quốc trong ngắn hạn và trung hạn, nhưng giải pháp bền vững nhất vẫn là biến Trung Quốc trở thành một xã hội tiêu dùng bình thường. Một khảo sát gần đây của Ngân hàng Trung ương Trung Quốc trên 18,600 cư dân ở 31 tỉnh thành cho thấy, thu nhập hạn chế và thói quen tiết kiệm là hai yếu tố kiềm chế sự sẵn lòng chi tiêu của người dân. Để chuyển đổi từ xã hội tiết kiệm sang xã hội tiêu dùng, đòi hỏi Trung Quốc phải cải thiện mạng lưới an sinh xã hội và tăng mạnh tỷ trọng đóng góp của chi tiêu hộ gia đình trong thu nhập quốc gia.

Để đối phó với áp lực của Trump, giới chức cấp cao của Trung Quốc nên ủng hộ mạnh mẽ việc quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ. Chen Yuan, nguyên Chủ tịch Ngân hàng Phát triển Trung Quốc, hồi tháng 8/2019 có đề cập 3 cách để quốc tế hóa đồng Nhân dân tệ: ủng hộ và xúc tiến đồng nhân tệ linh hoạt và điều chỉnh theo thị trường, tăng cường sự hiện diện và phát triển của đồng Nhân dân tệ trên thị trường quốc tế, và giảm sự phụ thuộc của đồng Nhân dân tệ vào đồng đô la Mỹ.

Mở cửa ngành dịch vụ tài chính của Trung Quốc và cho phép nhà đầu tư nước ngoài mua trái phiếu Trung Quốc cũng là một cách để đạt được chiến lược trên. Nhưng Trung Quốc cần phải tiến hành cải cách một cách thực chất hơn, để tạo ra một thị trường tài chính trong nước ổn định và thanh khoản. Việc này cần rất nhiều thời gian.

Cuộc chiến thương mại không mang lại lợi ích nào cho Mỹ và thậm chí gây thêm nỗi đau cho Trung Quốc. Đã đến lúc cả Trung Quốc và Mỹ nên nghiêm túc cân nhắc về một cuộc đình chiến và một hiệp định thực sự - đây là điều mà cả thế giới đang mong đợi.

Nguồn: East Asia Forum

Từ khóa: nỗi đau, cuộc chiến thương mại, kéo dài