Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Các quyết sách của Trump gồm cả hai loại, hoặc là hội nhập sâu hơn, hoặc là phân tách với Trung Quốc. Bản thân Trump phải lựa chọn chỉ một trong hai, nếu không, ông sẽ không đạt được cả hai mục tiêu trên.

Đầu tháng tới, Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ lại một lần nữa cùng đàm phán để tìm kiếm một giải pháp chung cho cuộc chiến thương mại vốn đang diễn ra gay gắt. Theo dự đoán, phía Hoa Kỳ sẽ tiếp tục đưa ra danh sách các yêu cầu quen thuộc, bao gồm: đối xử bình đẳng hơn với các công ty Hoa Kỳ, quy định chặt chẽ liên quan tới vấn đề trợ cấp của nhà nước dành cho các ngành công nghiệp nội địa Trung Quốc, và Trung Quốc phải nhập khẩu nhiều hơn hàng hóa của Hoa Kỳ gồm đậu nành và dầu mỏ. Tuy nhiên, mục tiêu chiến lược dài hạn của cuộc chiến này vẫn chưa thực sự rõ ràng.

Câu hỏi quan trọng và cơ bản nhất ở đây là: Chính quyền Trump muốn hợp tác sâu rộng hơn về kinh tế với Trung Quốc, hay muốn thoát khỏi tình trạng phụ thuộc lẫn nhau của hai nền kinh tế lớn nhất thế giới hiện nay? Đây đang được xem là câu hỏi lớn nhất dành cho chính sách đối ngoại của Hoa Kỳ hiện nay. Trong khi đó, nội bộ chính quyền Trump lại đang phát đi những tín hiệu trái chiều nhau về động cơ cuối cùng của mình.

Một mặt, các nhà đàm phán thương mại của Tổng thống Donald Trump tích cực vận động chính phủ Trung Quốc mở cửa, mua thêm hàng hóa của Hoa Kỳ và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động của các doanh nghiệp Hoa Kỳ tại Trung Quốc. Mặc dù những chính sách thuế quan mạnh mẽ phần nào đang gây tắc nghẽn cho sự hợp tác giữa các công ty của hai bên, Trump luôn tuyên bố rằng đây là một chiến thuật cần thiết để gây áp lực buộc Trung Quốc phải chấp nhận những yêu cầu mà Hoa Kỳ đưa ra. Nếu Trung Quốc chấp thuận các yêu cầu của Hoa Kỳ trong cuộc đàm phán sắp tới, thì nhiều khả năng sẽ có thêm nhiều công ty Mỹ chuyển nhà máy sản xuất sang Trung Quốc, tiếp tục gắn kết nền kinh tế của hai cường quốc.

Mặt khác, đội ngũ an ninh quốc gia của ông Trump - dù im hơi lặng tiếng từ đầu cuộc chiến thương mại tới giờ - cũng đang âm thầm định hướng lại chính sách đối ngoại của Mỹ xung quanh việc cạnh tranh chiến lược dài hạn với Trung Quốc. Cùng lúc đó, một từ ngữ mới cũng trở nên thông dụng hơn ở Washington khi mọi người nhắc tới mối quan hệ kinh tế giữa Hoa Kỳ và Trung Quốc: đó là từ "phân tách" (decoupling) - có nghĩa là chủ động cắt giảm đến mức tối thiểu các hợp tác kinh tế của hai bên. Tuy nhiên, những gì mà phe thương mại của Trump tuyên bố và hành động sau đó lại chứng minh điều ngược lại. Liệu Trung Quốc có phải là một mối đe dọa an ninh cơ bản đòi hỏi Hoa Kỳ phải cắt đứt quan hệ kinh tế, hay đây là một thị trường đầy hứa hẹn mà Hoa Kỳ nên mở rộng tiếp cận? Có vẻ như chính quyền Trump vẫn chưa quyết định được câu trả lời.

Trường hợp của Huawei là minh họa điển hình cho sự không nhất quán trong chính sách hiện tại của Hoa Kỳ. Chính quyền Trump đã cáo buộc công ty viễn thông này là mối đe dọa an ninh quốc gia. Hội đồng Tình báo Quốc gia đang tìm kiếm phương án đối phó với mối đe dọa từ việc Huawei gia tăng sức ảnh hưởng. Tuy vậy, Huawei cũng được xem là một con bài có giá trị trong cuộc thương lượng giữa hai bên. Bằng chứng rõ ràng nhất là việc Huawei được nới lỏng các hạn chế, đổi lại việc Trung Quốc phải mua thêm hàng hóa nông nghiệp của Mỹ. Có một điều chắc chắn là Washington không thể viện dẫn cả hai lý do: vừa đe dọa an ninh mà vừa là cơ hội hợp tác.

Về nguyên tắc, cách để giải quyết vòng tròn lẩn quẩn này là Trung Quốc sẽ nhượng bộ trong quá trình đàm phán để xoa dịu các lo ngại của Hoa Kỳ liên quan tới chính sách mở rộng đối ngoại, từ đó mối quan hệ kinh tế của hai nước sẽ sâu rộng và bền chắc hơn. Nhưng trên thực tế, đây là điều khó có khả năng xảy ra. Vấn đề cốt lõi ở đây là các nhà lãnh đạo của Trung Quốc sẽ không chấp nhận đàm phán những lo ngại chiến lược của Mỹ Cụ thể, lo ngại đó là việc Đảng Cộng sản Trung Quốc đang ngày càng độc tài và lớn mạnh trong quá trình điều hành nền kinh tế nội địa đồng thời mở rộng phạm vi ảnh hưởng ra nước ngoài thông qua Sáng kiến Vành đai và Con đường. Bất kể các nhà đàm phán Trung Quốc đưa ra giải pháp gì trong cuộc thỏa thuận thương mại sắp tới thì bản chất cơ bản của nền kinh tế do đảng Trung Quốc thống trị sẽ không thay đổi. Rõ ràng, các nhà hoạch định chính sách Hoa Kỳ cần một chiến lược đối phó với Trung Quốc cụ thể thay vì hy vọng rằng áp lực hay lời ngon tiếng ngọt sẽ làm thay đổi hệ thống chính trị và kinh tế của quốc gia này.

Hoa Kỳ cần xác định rõ rằng liệu sự hợp tác kinh tế sâu hơn giữa hai nước có phải là một chiến lược đúng đắn hay không, và nếu có thì chi phí mà nước này phải bỏ ra là bao nhiêu nếu chiến lược thất bại. Một trong những sai lầm trong chính sách đối ngoại của ông Trump là đã khởi động cuộc chiến thương mại với Trung Quốc trước khi giải quyết những câu hỏi cơ bản trên. Cuộc chiến thương mại có thể sẽ khiến mức độ hợp tác kinh tế giữa hai nước tăng thêm hoặc giảm đi. Điều này có thể có hoặc không có lợi cho chiến lược dài hạn của Hoa Kỳ. Quan trọng nhất là chúng ta không thể đoán được liệu cuộc chiến này có mang lại bất kỳ thành công đặc biệt nào không.

Cuối cùng, về lâu dài, mức độ tách rời khác nhau giữa nền kinh tế Hoa Kỳ và Trung Quốc sẽ vẫn diễn ra theo một cách nào đó, bất kể cuộc chiến thương mại có diễn tiến ra sao hay bất kể người thắng cuộc bầu cử năm 2020 là ai. Khả năng hợp tác sâu rộng hơn giữa hai siêu cường thế giới - Hoa Kỳ và Trung Quốc - với hai hệ thống kinh tế rất khác nhau là một điều cực kỳ khó xảy ra. Tuy nhiên, việc phân tách hai nền kinh tế không phải là một kết quả nhị phân, việc hiểu rõ các sắc thái của những kịch bản chính sách - bao gồm cả rủi ro và chi phí - là một việc rất quan trọng. Ví dụ, chính quyền có thể tiến hành tách một số ngành công nghiệp được coi là quan trọng về mặt chiến lược, hay nói cách khác là các ngành công nghệ tiên tiến, ví dụ như ngành năng lượng. Những ngành khác như sản xuất cơ bản hoặc nông nghiệp có thể giữ nguyên, không phân tách. Tương tự, một số hình thức hội nhập kinh tế được coi là gây ra ít rủi ro hơn các hình thức khác, chẳng hạn thương mại, sẽ đem lại ít rủi ro hơn các hình thức hội nhập kinh tế khác, chẳng hạn như đầu tư nước ngoài và di cư. Những nhà vận động chính sách ủng hộ quan điểm tách rời cũng cần suy xét cẩn thận về việc các đối tượng nào (bao gồm các công ty và công nhân ở một số khu vực) sẽ phải gánh chịu chi phí và các phương án cần thiết để giảm thiểu chi phí nói trên. Ngoài ra, cần đánh giá kỹ càng các tác động của việc tách rời quan hệ giữa Hoa Kỳ - Trung Quốc đối với mối quan hệ kinh tế và chính trị của Hoa Kỳ với các quốc gia khác, bao gồm cả đồng minh và đối thủ cạnh tranh.

Tất nhiên, tại thời điểm này, chính quyền Trump khó mà phân tích chính xác những lợi ích chi phí dựa trên các kịch bản khác nhau. Các động lực cốt lõi trong chiến thuật tiếp cận Trung Quốc của ông Trump cần cân bằng giữa hai mục tiêu: tỏ ra cứng rắn và chiến thắng trong cuộc đàm phán thương mại sắp tới. Tuy vậy, nhóm các nhà hoạch định chính sách của Washington, và các ứng cử viên hy vọng thay thế ông Trump trong cuộc bầu cử tiếp theo, nên suy nghĩ nghiêm túc về các ảnh hưởng thực tế của việc tách tời quan hệ Hoa Kỳ - Trung Quốc và xây dựng kế hoạch đánh giá rủi ro cũng như những cơ hội hợp tác kinh tế khác.

Nguồn: Foreign Policy

Từ khóa: Trump, quyết định, Trung Quốc