Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Bên cạnh những vấn đề lịch sử và chính trị lâu năm giữa Nhật Bản và Hàn Quốc như nô lệ tình dục trong quá khứ, sách giáo khoa Nhật Bản, đền thờ tướng Yasukuni (tướng thời phát xít của Nhật Bản), và tranh chấp lãnh thổ xung quanh quần đảo Dokdo/Takeshima, thì vụ việc người lao động Hàn Quốc bị cưỡng bức trong thời gian Nhật Bản chiếm đóng bán đảo Triều Tiên là một vấn đề nữa đang gây chia rẽ nền kinh tế lớn thứ hai và thứ tư châu Á.

Cuối năm ngoái, Tòa án Tối cao Hàn Quốc đã phê chuẩn phán quyết yêu cầu các công ty Mitsubishi Heavy Industries Ltd. và Nippon Steel của Nhật Bản phải bồi thường cho những nạn nhân bị cưỡng bức lao động. Tuy nhiên, phía Nhật Bản đã phản đối phát quyết này, cho rằng Hàn Quốc cố tình “khơi gợi quá khứ” dù người Nhật đã chấp nhận chi trả mức bồi thường trị giá 800 triệu USD thông qua tài trợ trực tiếp và các khoản vay mềm sau khi hai bên ký Hiệp ước Khôi phục Quan hệ Ngoại giao năm 1965.

Để trả đũa, chính phủ Nhật đã áp lệnh hạn chế xuất khẩu lên ba vật liệu công nghệ cao quan trọng đối với ngành sản xuất mạch bán dẫn tại Hàn Quốc. Quan trọng là, Hàn Quốc là một trong những nhà xuất khẩu mạch bán dẫn hàng đầu thế giới, và ngành bán dẫn chiếm đến 1/5 giá trị xuất khẩu của nước này. Thêm vào đó, Nhật Bản đã loại Hàn Quốc ra khỏi “danh sách trắng” các đối tác thương mại được hưởng ưu đãi.

Hàn Quốc xem hành động của Nhật Bản là “lời tuyên bố cho một cuộc chiến kinh tế”, và Tổng thống Hàn Quốc Moon Jae-in cũng đã công khai tuyên bố rằng Hàn Quốc “sẽ không bao giờ chịu thua Nhật Bản”. Để đáp trả lại, chính phủ Hàn Quốc đã loại Nhật Bản khỏi danh sách trắng nước mình, hứa hẹn hỗ trợ cho doanh nghiệp Hàn Quốc, khởi kiện hành động của Nhật Bản lên Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), và quyết định cắt giảm đáng kể sự lệ thuộc hàng nhập khẩu từ Nhật Bản. Gần đây nhất, Seoul đã quyết định ngừng hợp tác chia sẻ thông tin tình báo với Nhật Bản (theo Hiệp định Đảm bảo thông tin quân sự chung – GSOMIA).

Ở cấp độ quần chúng nhân dân, Hàn Quốc đã phát động một cuộc tẩy chay trên toàn quốc đối với các thương hiệu Nhật Bản như Uniqlo, Asahi và Toyota. Hoạt động du lịch giữa hai nước cũng bị ảnh hưởng khi các hãng hàng không Hàn Quốc cắt giảm lượng chuyến bay hai chiều, và các thành phố tại Hàn Quốc ngừng chương trình trao đổi học sinh với Nhật Bản.

Philippines không bị ảnh hưởng nhiều từ cuộc chiến thương mại này nhờ vào bản chất nền kinh tế không lệ thuộc xuất khẩu của mình. Nếu lập trường căn bản của chính quyền Duterte đối với cuộc chiến thương mại này cũng tương tự như đối với xung đột thương mại Mỹ-Trung, thì Philippines có lẽ đang giữ thái độ trung lập. Tuy nhiên, nước này cũng cần kêu gọi bảo vệ quá trình toàn cầu hóa và ủng hộ tự do hóa thương mại.

Ở cấp độ khu vực, cuộc chiến kinh tế giữa Hàn Quốc và Nhật Bản nếu tiếp tục mở rộng và kéo dài có thể sẽ gây trì trệ các hiệp định tự do thương mại đang đàm phán, chẳng hạn như Hiệp định Tự do Thương mại Trung Quốc – Nhật Bản – Hàn Quốc (CJK-FTA), hay Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) do ASEAN dẫn dắt với Hàn Quốc và Nhật Bản cùng là thành viên. Về mặt an ninh, sự đối đầu giữa Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ càng làm phân cực các mối quan hệ vốn mang tính ganh đua tại khu vực Đông Bắc Á. Vì Nhật Bản và Hàn Quốc đều là đồng minh của Mỹ, hoạt động quân sự của Mỹ tại khu vực cũng có thể bị ảnh hưởng dưới góc độ đa dạng của các chương trình nghị sự ưu tiên và viễn cảnh an ninh.

Đối với Philippines, họ cũng không thoải mái khi phải chứng kiến các đối tác thân cận lâu đời đối đầu lẫn nhau. Năm 2018, Nhật Bản là đối tác thương mại lớn thứ 2, và Hàn Quốc là đối tác thương mại lớn thứ 4 của Philippines. Cũng trong năm đó, Nhật Bản là nguồn hỗ trợ phát triển chính thức lớn nhất của Philippines, trong khi Hàn Quốc là thị trường du lịch lớn nhất của Philippines. Cả hai nước cũng là đối tác an ninh thân cận của Philippines, và là những nguồn cung khí tài quân sự và hàng hải quan trọng của nước này.

Giữa xu hướng gia tăng của chủ nghĩa bảo hộ và việc vũ khí hóa các biện pháp thương mại, điều quan trọng là Philippines cần phải nhận ra sự phụ thuộc không cân xứng đồng nghĩa với bất ổn chính trị. Và để phòng tránh tình huống này, Philippines cần đa dạng hóa sự tham gia của nước ngoài vào hoạt động kinh tế, phát triển các ngành nghề trong nước, và xây dựng hệ thống quản trị, cơ sở hạ tầng và các chính sách mời gọi đối với nhà đầu tư nước ngoài một cách hợp lý.

Hai biến số quan trọng sẽ tiếp tục góp phần định hình quan hệ Nhật Bản – Hàn Quốc là: các bất đồng chính trị và lịch sử chưa được giải quyết, và sự thay đổi về sực mạnh giữa hai quốc gia, cụ thể là Hàn Quốc, giống như xu hướng của Trung Quốc so với Mỹ, sẽ ngày càng gia tăng sức mạnh quốc gia và năng lực cạnh tranh kinh tế toàn cầu.

Nguồn: Inquirer

Từ khóa: Chiến tranh thương mại, chủ nghĩa bảo hộ, chuỗi cung ứng, toàn cầu hóa, tranh chấp thương mại