Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đã đồng ý sẽ nối lại đàm phán tại Hội nghị G20 ở Osaka, nhưng con đường để kết thúc cuộc chiến thương mại vẫn còn rất mơ hồ. Suy cho cùng, hai nhà lãnh đạo đã đạt được một thỏa thuận tương tư tại hội nghị thượng đỉnh G20 trước đó – tại Buenos Aires vào tháng 12/2018 – và các cuộc thảo luận rốt cuộc cũng thất bại, bởi vì Trump đã lầm tưởng thái độ hòa giải của Trung Quốc là do sợ Mỹ.

Liệu lần này Trump có mắc lại sai lầm cũ? Cho dù thế nào đi nữa, cũng đáng để xem xét cuộc chiến rốt cuộc có thể đi đến đâu trong vài tháng và thậm chí vài năm tới – và Trung Quốc có thể làm gì để bảo vệ chính mình.

Thuế nhập khẩu có thể vẫn duy trì trong thời gian tới – không leo thang thêm, cũng không được thu hồi. Thỏa thuận tại Osaka ngăn Trump không hiện thực hóa lời đe dọa đánh thuế lên 300 tỷ USD hàng hóa của Trung Quốc. Nhưng thỏa thuận đó không thể thu hồi các biện pháp đã áp dụng trong quá khứ, chẳng hạn như đòn tăng thuế từ 10% lên 25% đối với 200 tỷ USD hàng hóa Trung Quốc mà chính quyền Trump đã áp dụng sau khi vòng đàm phán cuối cùng đổ vỡ hồi tháng 5.

Mặc dù vẫn chưa gây ra các hệ lụy nghiêm trọng cho nền kinh tế Trung Quốc, các tác động của các mức thuế trên có khả năng sẽ sâu sắc thêm theo thời gian. Nhưng Trung Quốc có khả năng sẽ thuyết phục Mỹ bãi bỏ các mức thuế, hoặc ít ra sẽ không tăng thuế thêm – nếu Trung Quốc nhẫn nhịn không trả đũa lại bằng cách đánh thuế. Thay vào đó, Trung Quốc nên tập trung tìm biện pháp để giảm thâm hụt thương mại song phương với Mỹ. Ngày càng rõ ràng là các mức thuế của Trump gây ra nhiều thiệt hại cho người tiêu dùng và doanh nghiệp Mỹ hơn là cho Trung Quốc.

Làn sóng phản đối chiến tranh thương mại bên trong lòng nước Mỹ đã ngày một mạnh thêm. Ví dụ, Phòng Thương mại Mỹ - một trong những nhà vận động hành lanh doanh nghiệp mạnh nhất của Mỹ - đã kêu gọi thu hồi toàn bộ các mức thuế đã áp dụng trong 2 năm qua. Với việc chiến dịch tranh cử tổng thống 2020 đã được khởi động, điều cuối cùng Trump quan tâm đó là dập tắt sự phản đối bên trong các khu vực ủng hộ ông, mặc kệ các rủi ro đang đẩy kinh tế toàn cầu vào suy thoái.

Tác động của chiến tranh thương mại đã lan sang hoạt động đầu tư xuyên biên giới. Trong vài năm gần đây, chi phí sản xuất tăng ở Trung Quốc đã thôi thúc nhiều công ty nước ngoài, và thậm chí là các công ty Trung Quốc, di chuyển hoạt động sản xuất đến các quốc gia có chi phí thấp hơn như Việt Nam và Thái Lan. Chiến tranh thương mại đang tăng tốc thêm cho quá trình này. Theo chính phủ Việt Nam, dòng vốn FDI chảy vào Việt Nam 5 tháng đầu năm 2019 đã tăng gần 70% so với cùng kỳ, mức tăng cao nhất kể từ năm 2015. Trong khi đó, các khoản đầu tư của Mỹ vào Trung Quốc đang tăng trưởng chậm lại.

Chính quyền Trump muốn các doanh nghiệp Mỹ phải rời Trung Quốc. Việc các doanh nghiệp này có ở lại hay không là tùy thuộc vào sự thuyết phục của Trung Quốc. Có nghĩa là Trung Quốc sẽ phải cải thiện môi trường đầu tư trong nước, bao gồm giải quyết các khiếu nại hợp lý của các công ty nước ngoài – ví dụ, bằng cách tăng cường bảo hộ sở hữu trí tuệ - và, rộng hơn, là tăng cường tuân thủ các quy tắc của WTO.

Nhưng áp lực lên Trung Quốc không chỉ dừng lại ở đó. Mỹ cũng đang khát khao loại các công ty công nghệ cao của Trung Quốc ra khỏi các chuỗi giá trị toàn cầu. Gần đây Trump đã thông báo ông ấy sẽ cho phép các công ty của Mỹ tiếp tục bán hàng cho gã khổng lồ công nghệ Trung Quốc Huawei, sau một chiến dịch kéo dài hàng tháng qua nhằm chống lại công ty này. Nhưng vẫn còn khả năng cao là chính quyền Mỹ - đã từ thu hồi chính sách quá khích tương tự đối với công ty điện thoại thông minh ZTE vào năm ngoái – sẽ từ bỏ các nỗ lực trên để bóp chết ngành công nghệ cao của Trung Quốc.

Trung Quốc có ba lựa chọn. Đầu tiên, nước này có thể khuất phục trước sức ép của Mỹ, đó là rút lui khỏi các chuỗi giá trị toàn cầu. Thứ hai, Trung Quốc có thể duy trì các cam kết hội nhập, hi vọng rằng, nhờ vào các mối liên kết hiện có, thì các lệnh trừng phạt nhằm vào các công ty công nghệ của Trung Quốc cũng sẽ gây thiệt hại cho các doanh nghiệp đối tác bên Mỹ (chẳng hạn như Qualcomm), đủ đề chính quyền Trump xuống thang. Lựa chọn thứ ba đó là tập trung hỗ trợ các doanh nghiệp công nghệ trong nước để tăng cường vị thế của các doanh nghiệp này trong chuỗi giá trị toàn cầu và xây dựng các kế hoạch dự phòng.

Trung Quốc cũng phải chuẩn bị cho tình huống rằng chiến tranh thương mại sẽ leo thang thành chiến tranh tiền tệ. Nếu đồng Nhân dân tệ bị áp lực giảm giá và Ngân hàng Trung ương Trung Quốc không can thiệp để ổn định tỷ giá đồng nhân dân tệ với đồng đô la, Mỹ có thể gắn nhãn Trung Quốc là nước thao túng tiền tệ. Và, không may cho Trung Quốc, nước này không thể làm gì nhiều trong vấn đề này.

Viễn cảnh Trung Quốc có thể đối phó với các lệnh trừng phạt tài chính của Mỹ - biện pháp mà chính quyền Trump có khả năng sẽ dùng thường xuyên hơn – cũng ảm đạm tương tự. Tháng trước, một tòa án Mỹ đã kết luận 3 ngân hàng Trung Quốc tội miệt thị tòa án vì đã từ chối cung cấp bằng chứng cho cuộc điều tra liên quan đến vi phạm lệnh trừng phạt Bắc Triều Tiên. Phán quyết đã phớt lờ sự thật là, theo luật pháp Trung Quốc, bất kỳ yêu cầu cung cấp số liệu nào của Ngân hàng nên phù hợp với hiệp định tương trợ pháp lý đã ký giữa Mỹ và Trung Quốc.

Cơ hội giải quyết các tranh chấp trên dường như rất mỏng manh. Các tổ chức tài chính của Trung Quốc vì vậy cần chuẩn bị cho nhiều rắc rối hơn, bao gồm rủi ro bị liệt vào danh sách đen – nghĩa là, bị tước quyền sử dụng đô la Mỹ và các dịch vụ quan trọng, như Hiệp hội Viễn thông Liên Ngân hàng và Tài chính Quốc tế SWIFT và Hệ thống thanh toán bù trừ liên ngân hàng CHIPS. Đây là một lệnh trừng phạt gây tê liệt đối với phần lớn các công ty.

Trước đó, một Ngân hàng Trung Quốc đã bị đưa vào danh sách Lệnh trừng phạt CAPTA, nghĩa là ngân hàng này không thể mở tài khoản tại một ngân hàng đại lý ở Mỹ. Trung Quốc phải chuẩn bị cho tình huống xấu nhất có thể.

Chính phủ Trung Quốc có một vài lựa chọn trong vấn đề này, nhưng nước này có thể xúc tiến các nỗ lực pháp lý để bảo vệ lợi ích cho Ngân hàng nước mình, đồng thời khuyến khích các tổ chức tài chính Trung Quốc tuân thủ các quy định tài chính của Mỹ với sự thận trọng cao nhất. Trung Quốc cũng nên tiếp tục các nỗ lực để quốc tế hóa đồng nhân dân tệ, mặc dù việc này vẫn cần rất nhiều thời gian.

Trung Quốc vẫn duy trì cam kết với tiến trình cải tổ và mở cửa thị trường đã kéo dài 40 năm qua. Đến nay, quá trình này phải tập trung gấp đôi nỗ lực để tăng cường quyền sở hữu, bám sát vào tính trung lập đầu tư, và bảo vệ chủ nghĩa đa phương. Nhưng để hiện thực hóa lời cam kết này sẽ đòi hỏi Trung Quốc phải tìm ra cách để kiểm soát căng thẳng leo thang với Mỹ và tránh được một cuộc thay đổi cơ cấu kinh tế toàn cầu tốn kém – và có thể là nguy hại.

Nguồn: The Asean Post

Từ khóa: chiến tranh thương mại, chiến tranh tiền tệ, Mỹ-Trung