Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Tổng thống Donald Trump cho rằng “các cuộc chiến thương mại là tốt và dễ dàng giành được thắng lợi”. Ngược lại, các nhà kinh tế truyền thống khẳng định, trong các cuộc chiến thương mại, không có bên chiến thắng. Nói đúng ra, không quan điểm nào là đúng; mọi thứ không đơn giản như thế.

Thỏa thuận tạm dừng tăng thuế và bắt đầu lại các cuộc đàm phán song phương giữa Trump và Tập Cận Bình ở Osaka vào tháng trước được xem như là một sự điều đình, đánh dấu sự kết thúc giai đoạn đầu tiên của cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung. Vì vậy, đây là thời điểm tốt để đánh giá diễn biến của cuộc xung đột và xem xét bên nào, nếu có, là bên chiến thắng và bên nào là bên thua cuộc.

Đầu tiên, chúng ta hãy nhìn vào Mỹ, nước tiếp tục đánh thuế 25% đối với một số hàng nhập khẩu từ Trung Quốc trị giá 200 tỷ USD.

Theo một nhóm các nhà kinh tế nổi tiếng, bao gồm cả người đứng đầu nghiên cứu của Quỹ tiền tệ Quốc tế Gita Gopinath, gần như toàn bộ chi phí của các loại thuế này đang được gánh chịu bởi các doanh nghiệp Mỹ, thông qua tỷ suất lợi nhuận thấp hơn, hoặc bởi người tiêu dùng Mỹ, dưới dạng mức giá cao hơn.

Nếu đúng là thế, điều này sẽ khiến Mỹ trở thành kẻ thua cuộc rõ ràng trong cuộc chiến thương mại. Tuy nhiên, rất khó để nhận thấy tác động này trong dữ liệu kinh tế của Hoa Kỳ.

Tỷ suất lợi nhuận của công ty Mỹ đang ở mức cao kỷ lục. Và theo biện pháp ưa thích của Cục Dự trữ Liên bang, tỷ lệ lạm phát tiêu dùng của Mỹ đã giảm xuống chỉ còn 1,66% trong quý đầu tiên của năm, thấp hơn nhiều so với tỷ lệ mục tiêu 2% của Fed. Vì vậy, không rõ rằng các doanh nghiệp Mỹ hay người tiêu dùng Mỹ đang chịu thiệt hại.

Tuy nhiên, có một lĩnh vực cụ thể mà người ta có thể lập luận rằng Mỹ không đạt được mục tiêu của nước này. Tổng thống Trump tuyên bố mục đích của cuộc thương chiến là giảm thâm hụt thương mại của Mỹ với Trung Quốc. Và nếu chúng ta nhìn vào tổng số liệu 12 tháng, thâm hụt song phương thực sự đã thu hẹp trong những tháng gần đây, từ gần 420 tỷ đô la Mỹ trong tháng mười hai xuống chỉ còn hơn 400 tỷ đô la Mỹ vào tháng năm.

Dẫu vậy, so với cùng kỳ, thâm hụt thương mại chung của Mỹ với phần còn lại của thế giới đã tăng thêm 15 tỷ USD. Và trong năm 2018 kể từ khi Trump khơi mào cuộc chiến, thâm hụt thương mại nói chung của Mỹ đã tăng nhanh hơn đáng kể so với nền kinh tế Mỹ. Vì vậy, khó có thể nói rằng Mỹ đang chiến thắng trong cuộc chiến thương mại. Trên thực tế, Mỹ dường như đang chịu tổn thất.

Tiếp theo là Trung Quốc. Kể từ tháng 11, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ đã giảm, từ 481 tỷ đô la Mỹ của số liệu 12 tháng xuống còn 464 tỷ đô la Mỹ. Nghe có vẻ như là một mất mát rõ ràng, cho đến khi ta biết rằng đồng nhân dân tệ đã giảm giá trị trong cùng thời gian đó. Do đó, xuất khẩu của Trung Quốc sang Mỹ hầu như không giảm nếu xét theo đồng nhân dân tệ, mà chỉ đơn thuần là chững lại. Vì vậy, không rõ rằng Trung Quốc có phải là quốc gia xuất khẩu chịu thiệt hại lớn nhất hay không.

Mặc dù vượt qua được một số biện pháp kiểm soát xuất khẩu của Mỹ, các công ty Trung Quốc chắc chắn đã không thể mua lại các công nghệ tối tân của Mỹ, bởi các nỗ lực ngăn chặn các công ty Trung Quốc của Washington.

Và ngay cả khi các công ty công nghệ Trung Quốc tiếp tục hoạt động, như trong trường hợp của Huawei, mối đe dọa cấm vận của Mỹ trong tương lai sẽ ngăn cản một số nước bên thứ ba sử dụng bộ công cụ của Trung Quốc trong các dự án quan trọng. Theo nghĩa này, Trung Quốc cũng là một bên thua cuộc trong cuộc chiến thương mại.

Nhưng nếu cả Mỹ và Trung Quốc đều thiệt hại, thì họ chưa phải là bên thiệt hại nặng nề nhất.

Người thiệt hại đáng ngờ nhất thuộc về châu Âu, nơi trong những năm gần đây, EU phụ thuộc vào việc tăng trưởng xuất khẩu sang Trung Quốc và sang các nước châu Á còn lại dọc theo chuỗi cung ứng của Trung Quốc để giữ cho các nền kinh tế thành viên của khu vực đồng euro không chìm vào suy thoái. Nhu cầu vốn đầu tư và các mặt hàng xa xỉ ở thị trường Trung Quốc và châu Á đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi những bất ổn của chiến tranh thương mại, điều này khiến cho tốc độ tăng trưởng kinh tế của khu vực đồng euro trong tháng 3/2019 đã giảm hơn một nửa trong 12 tháng.

Cho đến nay, có vẻ như các nhà kinh tế đã đúng, và trong một cuộc chiến thương mại, không ai là bên chiến thắng cả. Tuy nhiên, kể từ giai đoạn đầu tiên của cuộc chiến Mỹ-Trung, có một số nền kinh tế dường như đã vượt lên.

Đầu tiên trong số này là Việt Nam. Khi thuế quan của Mỹ đánh vào Trung Quốc, các nhà máy Việt Nam đã đẩy mạnh sản xuất điện thoại di động, quần áo và giày dép để tận dụng tối đa lợi thế chi phí của họ. Do đó, xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ đã tăng 29% trong năm tháng đầu năm nay so với cùng kỳ năm 2018.

Trong khi đó, lượng vốn đầu tư đổ vào Việt Nam đã tăng gấp đôi trong quý đầu tiên của năm 2019. Và các công ty có trụ sở tại Hồng Kông đã áp đảo với khoảng một phần ba các thỏa thuận đầu tư mới, họ nhắm đến việc chuyển một phần ba sản lượng của họ ra khỏi Trung Quốc, bởi những lo ngại từ cuộc chiến thương mại.

Trong dài hạn, sự thay đổi sản xuất phục vụ cho xuất khẩu sẽ là một cú hích lớn cho nền kinh tế Việt Nam, tạo công ăn việc làm, mang lại công nghệ và bí quyết sản xuất, và thúc đẩy đầu tư vào cơ sở hạ tầng, giúp Việt Nam giành chiến thắng rõ ràng.

Tuy nhiên, trong ngắn hạn, Việt Nam khó có thể hưởng lợi từ cuộc chiến thương mại. Mới tuần trước, chính phủ Mỹ đã áp thuế các sản phẩm thép trung chuyển qua Việt Nam để tránh thuế quan của Mỹ. Dự kiến Mỹ sẽ sử dụng các biện pháp tiếp theo nhằm vào hàng xuất khẩu của Trung Quốc nhưng dán nhãn “Made in Vietnam”.

Trong khi đó, nhu cầu vốn đầu tư và linh kiện để cung ứng cho ngành xuất khẩu trong nước gần như đã đẩy Việt Nam từ thặng dư thương mại vào tình trạng thâm hụt. Tồi tệ hơn, chính sách quản lý Việt Nam đồng của chính phủ Việt Nam so với đồng đô la Mỹ có nghĩa là đồng tiền này đã được định giá cao hơn so với các đối thủ cạnh tranh trong khu vực châu Á, khiến các nhà máy của Việt Nam kém cạnh tranh hơn. Và nước này không thể phá giá, vì sẽ tạo rào cản đầu tư và bị Mỹ xem là nước thao túng tiền tệ.

Vì vậy, trong khi các nhà kinh tế sai lầm khi cho rằng không có người chiến thắng nào trong một cuộc chiến thương mại, thì Trump cũng sai nốt: ngay cả với các nước trung lập được xem là hưởng lợi nhất, thì họ cũng không dễ giành thắng lợi trong một cuộc chiến thương mại.

(*) Tom Holland là cựu phóng viên của SCMP, người có hơn 25 năm kinh nghiệm viết về các vấn đề châu Á.

Nguồn: South China Morning Post

Từ khóa: thương chiến, Mỹ, Trung, Việt Nam, nước hưởng lợi