Trung Quốc đang thiết lập cơ chế cho Sáng kiến Vành đai và Con đường phiên bản 2.0

TapCanBinh

Tại Diễn đàn Vành đai và Con đường lần 2 (BRF) tổ chức tại Bắc Kinh từ 25/4 đến 27/4/2019, Trung Quốc thừa nhận rằng nhiều chỉ trích đang nhắm vào dự án thế kỷ của mình đồng thời hứa hẹn sẽ tiến hành nhiều cải cách. Chúng ta có thể nhìn thấy phiên bản mới của Sáng kiến Vành đai và Con đường (BRI 2.0) nếu phía Trung Quốc thay đổi cách thức triển khai BRI và tăng cường hợp tác với các đối tác phát triển cùng những quốc gia thành viên của dự án này.

37 nhà lãnh đạo các quốc gia, đại diện chính phủ và các tổ chức quốc tế đã tụ họp tại Bắc Kinh vào tháng Tư để tham gia BRF. Nhiều dự án với tổng giá trị 64 tỷ đô la đã được ký kết trong 3 ngày tổ chức Diễn đàn. Những nhà lãnh đạo đã ra tuyên bố chung thể hiện cam kết hướng tới sự hợp tác thực chất, bền vững và rộng mở giữa các nước trong triển khai BRI.

5 năm kể từ ngày bắt đầu triển khai vào thời điểm 2013, Vành đai và Con đường đã chứng tỏ vai trò định hướng của mình đối với lĩnh vực kinh tế và chính trị toàn cầu. Tổng giá trị đầu tư trực tiếp do các doanh nghiệp Trung Quốc tham gia BRI tiến hành tại nước ngoài đạt mức 80 tỷ đô la. Hơn 80 khu kinh tế đặc biệt, khu công nghệ cao đã và đang được xây dựng tạo công ăn việc làm và đóng góp hàng tỷ đô la tiền thuế thu nhập cho nhiều quốc gia. Quan hệ thương mại giữa Trung Quốc và các nước đối tác thuộc BRI tiếp tục phát triển nhanh chóng cho dù thương mại toàn cầu đang đối mặt nhiều bất định. Trong giai đoạn 2013-2016, giá trị giao lưu thương mại giữa Trung với các quốc gia thành viên còn lại trong BRI đã tăng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng thương mại bình quân của Trung Quốc.

Nhân tố đóng góp quan trọng cho sự gia tăng nhanh chóng trong thương mại là sự kết nối về giao thông được cải thiện. Trong quá khứ, dịch vụ vận tải đường sắt kết nối trực tiếp Trung Quốc và châu Âu là điều không tưởng. Tuy nhiên, thông qua BRI, một thành phố ít được biết đến tại Đức là Duisburg đã trở trung tâm vận chuyển bằng xe lửa lớn nhất thế giới. Hàng hóa từ Trùng Khánh đến Duisburg bằng đường biển mất 45 ngày, tuy nhiên, nếu sử dụng đường sắt, thời gian chỉ còn là 12 ngày. Trong năm 2018, hơn 6300 container hàng hóa từ Trung Quốc đã sử dụng phương thức vận tải xe lửa. 5 năm tới, khối lượng vận chuyển có thể đạt mốc 10000 container.

Trung Quốc cùng những quốc gia thành viên khác trong BRI đã và đang triển khai 1200 đường bay quốc tế cũng như cùng nhau ký kết 18 hiệp định thuận lợi hóa hoạt động vận chuyển nhằm cải thiện tính hiệu quả của thương mại xuyên biên giới. Những tuyến đường thương mại mới cũng đang trong giai đoạn triển khai thực hiện.

Tuy vậy, đi kèm với những kết quả tích cực, nhiều quốc gia đứng ngoài Vành đai và Con đờng đã chỉ trích dự án này. Hoa Kỳ nhìn nhận BRI là “bẫy nợ ngoại giao” được ngụy trang khéo léo; thông qua nó, Trung Quốc sẽ biến những nước tham gia thành con nợ ngập đầu, qua đó gây áp lực chính trị lên họ.

BRI đang mất dần hình ảnh trong mắt những quốc gia trước kia ủng hộ nó nhiệt thành, do có quá nhiều vấn đề phát sinh trong quá trình triển khai. Giữa tâm bão buộc phải cho Trung Quốc thuê dài hạn cảng Hambantota, Sri Lanka đã vỡ mộng và quyết định không tham BRF trong năm nay. Nhiều nước khác như Pakistan, Malaysia, Myanmar, Maldives, Bangladesh bắt đầu rà soát lại, tái đàm phán, hủy bỏ hoặc giảm quy mô đầu tư những dự án có dính líu đến BRI do lo ngại về tình trạng đội vốn, đánh mất chủ quyền quốc gia và các cáo buộc tham nhũng phát sinh sau này. Dự án Đường sắt Bờ biển phía Đông của Malaysia đã được bật đèn xanh để tiếp tục triển khai nhưng với mức phí trả cho nhà thầu Trung Quốc giảm 1/3 so với trước kia.

Tại BRF, Chủ tịch Tập Cận Bình đã thừa nhận nhiều chỉ trích đang tập trung công kích đại dự án mang dấu ấn riêng của nhà lãnh đạo cao nhất Trung Quốc; đồng thời ông cũng hứa hẹn sẽ đổi mới nó bằng nhiều cách thức. Đầu tiên, nền kinh tế số 1 châu Á sẽ đa phương hóa BRI. Ông Tập tuyên bố ủng hộ mạnh mẽ chủ nghĩa đa phương và cam kết sẽ làm việc chặt chẽ với nhóm các ngân hàng phát triển tại các thị trường thứ ba. Bên cạnh đó, Chủ tịch Tập cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các quy tắc đa phương cùng việc tăng cường thực thi những tiêu chuẩn quốc tế liên quan đến triển khai, đấu thầu, mua sắm phục vụ những dự án đầu tự thuộc Sáng kiến Vành đai và Con đường.

Với sự hỗ trợ từ Singapore, Trung Quốc đang thiết lập một ban hội thẩm bao gồm các hòa giải viên quốc tế từ những nước thành viên BRI nhằm tạo cơ chế giải quyết những tranh chấp phát trong quá trình triển khai các dự án thuộc BRI. Ngoài ra, cường quốc số 2 thế giới cũng đưa những “Định hướng chính sách kết nối phát triển” có chung tầm nhìn với BRI như Chương trình kết nối ASEAN 2025 hay Chiến lược EU về kết nối Á-Âu vào danh sách ưu tiên những dự án cần được liên kết với BRI.

Thứ hai, Trung Quốc sẽ thúc đẩy BRI được triển khai bền vững hơn. Cơ chế bảo đảm tính phù hợp khoản vay – một thiết chế tương tự như trong cấu trúc của Tổ chức Tiền tệ quốc tế và Ngân hàng Thế giới cũng đã được xây dựng nhằm giúp các quốc gia đối tác có sự lựa chọn phù hợp khi quyết định tiếp nhận những khoản đầu tư. Cũng nhằm giải quyết các quan ngại về môi trường, Chủ tịch Tập cam kết “thực hiện những dự án tầng, đảm bảo các khoản đầu tư và cung ứng tài chính hướng đến mục tiêu thân thiện với môi trường”. Về khía cạnh chính trị - xã hội, BRF đã hưởng ứng “Sáng kiến Bắc Kinh về Con đường tơ lụa minh bạch”, thúc đẩy các nước thành viên BRI hợp tác chống tham nhũng. Bước đi này mang tính đột phá khi trong tuyên bố của hội nghị trước không đề cập đến chủ đề đã nêu.

Thứ ba, Trung Quốc sẽ tiếp tục đổi mới cấu trúc bao gồm tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ, ngừng yêu cầu chuyển giao công nghệ bắt buộc và các khoản trợ cấp cho ngành công nghiệp nội địa cũng như bãi bỏ những quy định không phù hợp. Sự thành công của BRI không thể mang tính chất một chiều khi các quốc gia thành viên khác trong BRI bắt buộc phải mở cửa để đón dòng đầu tư, thương mại từ Trung Quốc trong khi đó đất nước đông dân nhất thế giới lại đóng cửa thị trường của mình. Bắc Kinh, bên cạnh đó, cũng yêu cầu những nước nằm trên Con đường tơ lụa mới cần tạo môi trường đầu tư thuận lợi và đối xử với các doanh nghiệp Trung Quốc bình đẳng, thân thiện.

Trước những trở ngại và chỉ trích trong năm 5 năm qua, Trung Quốc đã cam kết sẽ tiến hành cải cách BRI. Điều này có thể thúc đẩy sự ra đời của Vành đai và Con đường phiên bản 2.0. Nếu nền kinh tế số 2 thế giới thực hiện cải tổ BRI hiệu quả, đồng thời các nước và tổ chức đối tác của Sáng kiến này hợp tác chặt chẽ với nhau hơn, phiên bản BRI 2.0 sẽ có luồng sinh khí mới để tiếp tục được thực hiện và mang lại lợi ích cho tất cả bên tham gia.

Nguồn: East asia forum

Từ khóa: BRI, Trung Quốc, nợ, đầu tư