Cuộc họp bộ trưởng WTO kết thúc với yêu cầu phá vỡ thế bế tắc cho cơ chế giải quyết tranh chấp

WTO17052019

Một cuộc gặp giữa một nhóm các bộ trưởng do Ấn Độ tổ chức cho thấy nhiều quốc gia vẫn kiên định chủ nghĩa đa phương và ủng hộ xây dựng những quy tắc thương mại riêng biệt áp dụng cho những nước đang và kém phát triển.

Vào hôm 14/5, Ấn Độ cùng 16 thành viên khác của Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) đã kêu gọi bổ nhiệm khẩn cấp các thẩm phán cho Cơ quan phúc thẩm của WTO. Vấn đề này đe dọa phá hủy hệ thống giải quyết tranh chấp của tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh.

Cuộc họp hẹp cấp bộ trưởng do Ấn Độ chủ trì cho thấy các quốc gia vẫn cam kết theo đuổi nghĩa đa phương, đồng thời yêu cầu soạn thảo những điều khoản thương mại điều chỉnh riêng cho các nước kém phát triển (những đối tượng đang chịu sức ép từ những nền kinh tế giàu hơn).

Giữa lúc các cường quốc, ví dụ như Hoa Kỳ, đang gây sức ép lên WTO vì cho rằng các quy định của tổ chức này thiên vị, không công bằng, cuộc gặp 2 ngày tại đất nước đông dân thứ nhì châu Á kết thúc hôm thứ Ba vừa qua đã kêu gọi thiết lập “một quy trình cởi mở, minh bạch và toàn diện hơn” tại WTO như là bước đầu tiên để tiến hành những cải cách rộng hơn tại tổ chức có trụ sở tại Geneva này.

Tuyên bố chung sau cuộc gặp nêu rõ: “Quá trình cải cách WTO phải được tiến hành từ cốt lõi bên trong, tiến đến thúc đẩy phát triển bao trùm cũng như phản ảnh đầy đủ các mong muốn và quan ngại từ phía những nước đang phát triển, gồm cả những thách thức đặc thù mà nhóm quốc gia kém phát triển nhất đang phải đối mặt”.

Văn bản đã nêu được ký kết bởi 17 nước, trong khi năm quốc gia còn lại – bao gồm Thổ Nhĩ Kỳ, Kazakhstan, Argentina, Brazil và Guatemala – đã không thể hiện sự ủng hộ đối với nội dung tuyên bố chung.

Thúc đẩy quá trình giải quyết tranh chấp

“Những khúc mắc hiện tại đang làm suy yếu hệ thống giải quyết tranh chấp và đe dọa gây tê liệt hoàn toàn cơ quan này vào cuối năm 2019”- Tuyên bố chung nhận định

Theo lời các quan chức dự họp tình trạng thiếu vắng thẩm phán tại Cơ quan phúc thẩm WTO do việc Hoa Kỳ liên tục từ chối bổ nhiệm ứng viên mới cho vị trí này vẫn là nội dung chủ điểm trong những buổi đàm thoại. Thiếu nhân sự cho Cơ quan phúc thẩm (với tổng cộng 7 chuyên gia pháp lý) dự kiến sẽ trở thành vấn đề nghiêm trọng khi thiết chế đã nêu giữ vị trí trọng tài trong các tranh chấp thương mại giữa quốc gia với quốc gia. Nhiều quan chức từ các nước phàn nàn, hiện nay, thậm chí có vụ kiện phải đợi cả năm mới đi được đến bước điều trần –.

Đến thời điểm hiện nay, chỉ còn ba thẩm phán còn tại vị, một trong số họ sẽ về hưu vào cuối năm nay. Điều này sẽ khiến Cơ quan phúc thẩm WTO trở nên vô dụng khi mỗi vụ việc cần ít nhất 3 chuyên gia pháp lý để xem xét.

Những động thái mới nhất từ cuộc họp hẹp diễn ra tại New Delhi được sự ủng hộ của Tổng thư ký WTO Roberto Azevedo. Người đứng đầu tổ chức thương mại lớn nhất hành tinh đã cho rằng cơ quan này đang trong tình trạng khủng hoảng trầm trọng và cảnh báo rằng hoạt động kinh doanh đã không còn như trước.

Một quan chức tham dự cuộc họp nhận định, Ấn Độ cảm nhận rằng vấn đề thiếu hụt thẩm phán đang làm lu mờ những yếu kém nội tại khác của WTO, do vậy không nên được xếp chung nhóm với những vấn đề phức tạp khác để tránh làm kéo dài quá trình giải quyết.

Phân loại nhóm quốc gia

Tuy nhiên, cuộc họp lần này đã không thể giải quyết được tranh cãi giữa Ấn Độ và ban thư ký WTO về nội dung ‘đối xử đặc biệt và khác biệt” (S&DT) được nêu trong những hiệp định của WTO.

Ông Azevedo cho biết cơ chế S&DT cần có sự đổi mới về nội dung nhằm giải quyết thế bế tắc, nếu không vấn đề sẽ càng khó giải quyết.

Theo đề xuất của ông Azevedo thì cần có một nhóm tiêu chuẩn để phân biệt giữa những quốc gia đang phát triển với các nước kém phát triển hơn do sự khác nhau giữa hai nhóm nước này là không thể tranh cãi. Ông cũng nhận định phân loại sẽ có tác động lớn đến các quốc gia đang phát triển có quy mô kinh tế nhỏ.

Tuy vậy, Ấn Độ phản đối đề xuất này, ủng hộ quan điểm cơ chế S&DT cần được áp dụng mà không cần điều kiện kèm theo.

“Cần áp dụng S&DT trên cơ sở không kèm điều kiện. Đây không còn là một nguyên tắc mà là phương thức nhằm giúp các nước đang phát triển tiếp tục đạt được sự tăng trưởng về thương mại. Chúng tôi phản đối hoàn toàn khả năng tiến hành phân loại lại nhóm các quốc gia đang phát triển” – ông J S Deepak, đại diện thường trú của Ấn Độ tại WTO cho biết.

Nguồn tin cũng cho biết Ấn Độ sẽ phản đối bất kỳ đề xuất nào liên quan đến việc xây dựng một thỏa thuận tạo thuận lợi thương mại nền tảng mà nội dung đề cập đến vấn đề phân loại nhóm quốc gia đang phát triển.

Các cuộc thảo luận chính thức, tuy nhiên, tránh đề cập đến chủ đề thương mại điện tử. Mọi chuyện đang diễn tiến rất nhanh kể từ tháng Giêng năm nay kể từ khi 77 quốc gia đồng ý bắt đầu khởi động những phiên đối thoại về vấn đề đã nêu. Hôm 3/5/2019, EU đã đệ trình một bản đề xuất dài 9 trang lên WTO với mục đích bảo vệ cộng đồng thương nhân trước tình trạng hạn chế tiếp cận dòng chảy thông tin cũng như hoạt động thu thập dự liệu và mã nguồn đang diễn ra tại nhiều nước. Tuyên bố chung cũng nêu “Chúng tôi ghi nhận rằng một số thành viên thể hiện mong muốn đạt được những kết quả cụ thể trong một số lĩnh vực thông qua cách tiếp cận song phương hay đa phương”; nội dung này ám chỉ đến việc hai quốc gia Nam Phi và Trung Quốc đã cùng tham gia vào các phiên đối thoại về thương mại điện tử.

Có thể nói rằng kết quả những kết quả đạt được từ những phiên thảo luận vừa nêu có thể là chất xúc tác cho việc xây dựng và hoàn thiện các quy định trong WTO.

Sau 5 năm sóng gió của thương mại toàn cầu cùng tình trạng bảo hộ gia tăng và không có nhiều tiến triển trong những cuộc thảo luận về chính sách thương mại, chính phủ hiện tại của Ấn Độ mong muốn kết thúc nhiệm kỳ của mình bằng việc thúc đẩy những thay đổi tại WTO.

Trong lúc cuộc bầu cử Quốc hội đang diễn ra tại Ấn Độ, Bộ thương mại nước này đã được Ủy ban bầu cử chấp thuận cho tổ chức sự kiện nêu trên. New Dehli tin rằng cuộc họp sẽ giúp định hình chính sách trước thềm Hội nghị Bộ trưởng lần thứ 20 của WTO sẽ được tổ chức tại Kazakhstan vào tháng 6/2020.

Nguồn: Business Standard

Từ khóa: Ấn Độ, thương mại điện tử, Cơ quan phúc thẩm WTO, thương mại