Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Mặc dù chỉ chiếm 0,12% sản lượng kinh tế chung của Vương quốc Anh, ngư nghiệp là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhất trong mớ bòng bong Brexit. Bị chính trị hóa cao, các cuộc đàm phán về tương lai ngư nghiệp có thể làm mờ đi kết quả chung của việc Anh rời khỏi EU.

Trọng tâm của vấn đề là “Chính sách Thủy sản Chung” (CFP) của EU. Ban đầu chính sách được đưa ra vào năm 1970, nhằm mục đích tạo ra “sự bền vững lâu dài về môi trường, kinh tế và xã hội”. Điều này đạt được thông qua việc chia sẻ và phân bổ thủy sản theo một hệ thống quản lý chung. Nói cách khác: cá, ít nhất đã bị, “phi quốc gia hóa.”

Tuy nhiên, kể từ khi CFP ra đời, việc quản lý tài nguyên theo cách làm trên đã gây phẫn nộ cho ngư dân Anh, và CFP cũng bị cho là nguyên nhân khiến cho ngành công nghiệp đánh bắt cá UK bị suy thoái nghiêm trọng.

Đây chính là lý do tại sao Brexit tạo ra bàn đạp cho những người ủng hộ “cá Anh cho người Anh”. Cá biểu trưng cho một trận chiến mà nhiều người Anh đang tham chiến. Một mặt, cá là hình ảnh lỗi thời của nước Anh với tư cách là một siêu cường quốc. Mặt khác, thực tế chính trị cho thấy, trong thế kỷ 21, nước Anh có vai trò hạn chế hơn rất nhiều ở cả châu Âu và trên thế giới.

Không thể dung hòa bản sắc Anh quốc với thực tế ngoại giao của đất nước, EU sau đó trở thành vật tế thần hoàn hảo cho Brexit. Những vấn đề về bản sắc Anh đã khiến ngư nghiệp trở thành một vấn đề đàm phán cực kỳ khó khăn giữa Anh và EU. Với rất nhiều cảm xúc liên quan đến các cuộc đàm phán, thật khó để mường tượng chính sách thủy sản của Anh sẽ ra sao với EU vào ngày 29 tháng 3, khi Brexit đáo hạn.

Tuy nhiên, có bốn kịch bản có thể có thể xảy ra.

Không có thỏa thuận nào cả

Trường hợp viễn cảnh “không có thỏa thuận” xảy ra, ngư nghiệp tự động tuân thủ điều ước quốc tế, cho phép Vương quốc Anh đặt ra Vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) của riêng mình có giới hạn 200 hải lý.

Đây là điều mà một số người ủng hộ Brexit đang nhắm đến – đặc quyền khai thác và sử dụng các tài nguyên biển nhằm rũ bỏ những quy định ngặt nghèo của châu Âu. Kịch bản này có những hậu quả to lớn và ngay lập tức, hai trong số này rất đáng chú ý.

Đầu tiên, Hải quân Hoàng gia sẽ giám sát quyền tiếp cận lãnh hải như trên, chính vì vậy “quân đội” có thể giao tranh quân sự với các nước đối tác EU. Anh sẽ nhớ lại quá khứ của nước này với Iceland và sự kiện “Cod-Wars” khét tiếng.

Thứ hai, mức thuế quan đối với hàng xuất khẩu và nhập khẩu từ EU sẽ ngay lập tức được áp dụng, trực tiếp ảnh hưởng đến ngư dân và người tiêu dùng của hai bên. Trừ khi chính phủ Anh giảm nhẹ các khoản trợ cấp cho ngư nghiệp, mất việc làm và khủng hoảng kinh tế ngành ngư nghiệp là những hệ lụy không thể tránh khỏi bởi cơ chế này.

Vương quốc Anh rời EU với một thỏa thuận ngư nghiệp “mới” vào năm 2020

Kịch bản này phụ thuộc vào một thỏa thuận “tổng thể” giữa Anh và EU. Khi nhìn vào một giai đoạn chuyển tiếp, ít nhất một thỏa thuận ngư nghiệp sẽ phải được đàm phán cho đến tháng 12 năm 2020.

Dựa trên các cuộc đàm phán ngư nghiệp trước đây, đặc biệt là trong những năm 1970 và 1980, và những bất đồng phổ biến giữa Anh và EU ngày nay, kịch bản này sẽ đòi hỏi sự mặc cả nghiêm trọng và rất có thể dẫn đến một thỏa hiệp tương đối giống với CFP hiện tại. Một thỏa thuận khả dĩ, lấy ví dụ, là điều chỉnh hạn ngạch và mở rộng vùng đặc quyền kinh tế của Anh.

Tuy nhiên, cùng lúc đó, Anh sẽ phải cấp thêm “giấy phép tiếp cận lãnh hải” cho các tàu nước ngoài, trong khi EU có thể trợ cấp cho ngư dân bị ảnh hưởng vì đánh mất nguồn tài nguyên cá thuộc vùng biển của Anh. Bằng cách này, cả hai bên có thể giữ thể diện cho nhau.

Vương quốc Anh rời EU với các điều khoản CFP hiện có

Kịch bản này sẽ là một kết quả không mong muốn cho phần lớn ngư dân Anh và cũng khó xảy ra. Theo đó, Vương quốc Anh kiểm soát vùng biển của chính mình, nhưng trên thực tế lại chấp nhận chế độ hiện hữu của EU. Điều này khiến cho các chính sách và nguyên tắc - mà nhiều người ủng hộ Brexit không thích - khó lòng thay đổi, chẳng hạn như quyền tiếp cập bình đẳng và đặc biệt là hạn ngạch đánh bắt.

Mặc dù rất phi thực tế, kịch bản này sẽ là kết quả từ một động thái bất ngờ bởi Vương quốc Anh nhằm “hy sinh” ngư nghiệp để đổi lại “các mối quan hệ tương lai” trong các vấn đề chính sách khác. Rõ ràng, nước Anh sẽ phải từ bỏ toàn bộ ngư dân và ngành công nghiệp chế biến của mình.

Anh quyết định không rời EU

Nếu một kịch bản như vậy xảy ra, Anh sẽ chọn gắn bó với các thỏa thuận ngư nghiệp hiện tại mà họ có trong EU cho đến khi có khả năng tái đàm phán (một số) điều khoản trong những năm 2020. Anh sau đó có thể cố gắng thay đổi CFP từ bên trong một lần nữa.

Tất cả đều có vẻ rất khó xảy ra ở giai đoạn này.

Nhìn chung, Brexit mang đến cơ hội cho cả hai bên xem xét lại cách quản lý nghề cá. Sau cùng, việc đưa ra một chính sách thủy sản hiệu quả và bền vững (chung) nhằm bảo tồn trữ lượng và hỗ trợ tài chính cho những ngư dân thiệt hại sẽ là một kết quả đáng chờ đợi. Nhưng đấy là một kết quả khó đảm bảo.

Đàm phán ngư nghiệp đồng nghĩa với việc đàm phán bản sắc Anh. Điều này, giống như vào những năm 1970, sẽ là một vấn đề tế nhị và chắc chắn sẽ không thể đạt được kết quả thỏa mãn lẫn nhau.

Nguồn: Lowyinstitute

Từ khóa: ngư nghiệp, Brexit, vấn đề gian nan