Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Gần một năm sau khi chính thức khởi động Khu vực thương mại tự do lục địa châu Phi (AfCFTA), kế hoạch này đang sắp đạt đủ số lượng 22 quốc gia phê chuẩn – mức cần thiết để AfCFTA chính thức có hiệu lực.

Với AfCFTA, liên minh châu Phi (AU) mong muốn hình thành một khu vực thương mại tự do bao phủ toàn bộ lục địa – với tổng sản phẩm quốc nội từ 2,3 nghìn tỷ đô la trở lên – để cải thiện dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và thể nhân giữa 55 quốc gia thành viên thuộc Liên minh. Bằng cách hội nhập kinh tế và cắt giảm rào cản thương mại, ví dụ như thuế quan, kế hoạch này nhằm mục tiêu làm giàu cho người lao động, nâng cao tiêu chuẩn sống và mở ra cơ hội cho 1,3 tỷ dân của khu vực – và làm cho châu Phi trở thành một khu vực cạnh tranh hơn trên toàn cầu.

Hiện nay, "thương mại nội khối chỉ chiếm 15% tổng kim ngạch xuất khẩu của châu Phi", ông Landry Signe, người đề xuất thỏa thuận và là học giả của Chương trình Phát triển và Kinh tế Toàn cầu của Viện Brookings có trụ sở tại Washington, cho biết. Trong khi tỷ lệ thương mại nội khối của châu Á là 58% và của châu Âu là 67%, ông nói thêm.

Giới chức từ 44 quốc gia đã ký kết hiệp định AfCFTA vào hôm 21 tháng 3 năm 2018, tại thủ đô Kigali của Rwanda. Kể từ đó, có thêm vài nước khác cũng đã tham gia Hiệp định. Quốc hội mỗi nước cần phải phê duyệt thỏa thuận, một quá trình có thể mất nhiều năm. Hiện đã có 19 quốc gia phê chuẩn thỏa thuận, và cần tối thiểu ba nước nữa để thỏa thuận có thể có hiệu lực.

Quốc gia gần đây nhất phê chuẩn, tính đến tháng 2 năm nay, là Ethiopia, nhờ việc Thủ tướng Abiy Ahmed mới nhậm chức vào tháng 4 năm ngoái là người có tư tưởng cải cách và thúc đẩy tự do hóa kinh doanh, tăng cường đầu tư tư nhân. Ethiopia là quốc gia thuộc vùng Sừng châu Phi, với nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng, được Quỹ Tiền tệ Quốc tế đánh giá cao bởi một thập kỷ phát triển mạnh mẽ.

Trong khi Nam Phi đã phê chuẩn thỏa thuận, Nigeria – một trong những nền kinh tế hàng đầu khác của lục địa châu Phi – vẫn chưa ký kết Hiệp định.

"Chúng tôi sẽ không đồng ý với bất cứ điều khoản nào gây phương hại đến doanh nghiệp trong nước, hoặc có thể khiến Nigeria trở thành bãi rác của hàng hóa thành phẩm", Tổng thống Muhammadu Buhari viết trong một bài đăng trên Twitter sau khi rời khỏi cuộc họp AU năm ngoái.

Nigeria đã phát triển mối quan hệ thương mại lớn với châu Á, Đông Âu và khu vực vùng Vịnh, và "lo sợ các mối nguy thương mại tiềm tàng và muốn biết chi phí và tác động đến nền kinh tế của nước này", Raymond Gilpin, một nhà kinh tế và trưởng khoa về các vấn đề học thuật tại Trung tâm Các vấn đề Chiến lược Châu Phi, cho biết.

Nhưng, với cuộc bầu cử lại của Buhari vào tháng 2 và với triển vọng thương mại tự do châu Phi mang lại nhiều đầu tư và việc làm hơn, ông Gilpin nói, "Tôi sẽ rất ngạc nhiên nếu Nigeria ngồi bên lề" hiệp ước thương mại này.

Lợi ích dự kiến

Châu Phi chủ yếu xuất khẩu nguyên liệu thô, như dầu thô, kim loại quý và đá, ca cao và các sản phẩm nông nghiệp khác. Châu lục này chủ yếu nhập khẩu thành phẩm.

Trong AfCFTA, các nước thành viên cam kết xóa bỏ thuế quan đối với 90% hàng hóa và dịch vụ. Với việc chia sẻ nhiều hơn về hàng hóa, dịch vụ và thông tin, hiệp định có thể giải quyết các rào cản như sự chậm trễ kéo dài tại các cửa khẩu biên giới.

"Hiện tại, các quốc gia Đông Phi đang trao đổi thương mại chỉ bằng một nửa tiềm năng của họ, và nhu cầu nội tại ngày càng tăng được đáp ứng phần lớn bởi hàng hóa nhập khẩu bên ngoài châu lục chứ không phải sản xuất bản địa", Andrew Mold, giám đốc nông nghiệp của Ủy ban Kinh tế Liên Hiệp Quốc về Châu Phi, cho biết hôm tháng ba vừa qua tại buổi ra mắt hiệp ước.

Một ủy ban nghiên cứu dự đoán, khi thỏa thuận có hiệu lực, châu Phi sẽ nhận được nhiều dự án đầu tư nước ngoài hơn, hàng tiêu dùng giá rẻ hơn, nền kinh tế được đa dạng hóa hơn và nền công nghiệp cũng được phát triển.

Liên minh châu Phi cho biết hiệp ước này sẽ tạo ra việc làm – tác động quan trọng ở khu vực châu Phi cận Sahara, nơi 70% cư dân dưới 35 tuổi. Nơi đây có rất nhiều người thiếu việc làm và sống trong nghèo đói.

Signe dự đoán thỏa thuận cũng sẽ trao cho các nước châu Phi khả năng "đàm phán tập thể khi làm ăn với các đối tác châu Âu và Bắc Mỹ".

Phó trợ lý đại diện thương mại Hoa Kỳ tại châu Phi Bennett Harman cho biết, nước Mỹ - quốc gia đang tái đàm phán các thỏa thuận thương mại với hai nước láng giềng Mexico và Canada, cũng như với Trung Quốc – đã tán thành ý tưởng về khối thương mại châu Phi.

"Mỹ đang tìm cách tăng cường quan hệ thương mại Mỹ - Châu Phi theo cách thức bổ sung và hỗ trợ Hiệp định thương mại tự do lục địa châu Phi và các nỗ lực thương mại khu vực khác", ông nói trong email gửi tới VOA.

Năm 2017, năm gần đây nhất có dữ liệu, tổng kim ngạch thương mại của các quốc gia châu Phi và cận Sahara trị giá 39 tỷ USD, trong đó Nam Phi và Nigeria đứng đầu danh sách về cả xuất khẩu lẫn nhập khẩu.

Thách thức phía trước

Rilwan Akeyewale, một doanh nhân ở Nigeria, cho biết thỏa thuận thương mại có thể mở ra thị trường mới cho các công ty thuộc sở hữu châu Phi, tăng hiệu quả và doanh số, và giảm chi phí sản xuất. Hiệp định cũng tạo ra lực đẩy lớn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ, ông đã viết trong một ý kiến ​​được chia sẻ vào mùa thu năm ngoái tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới.

Nhưng, Akeyewale nhận xét, hiệp định này có thể làm tăng áp lực cạnh tranh đối với các doanh nghiệp nhỏ, bao gồm các nông trại gia đình ở các nền kinh tế truyền thống, "vốn dĩ không thể cạnh tranh với các doanh nghiệp nông nghiệp lớn ở các nước châu Phi có thu nhập cao hơn như Nam Phi, Kenya, Ethiopia, Ai Cập và Nigeria."

Akeyewale cũng cảnh báo về khả năng xuất hiện các thách thức, bao gồm: điều kiện làm việc bất lợi, đánh cắp tài sản trí tuệ, cạn kiệt tài nguyên và cạnh tranh từ các nhà cung cấp nước ngoài.

Mohammed Tahiro, giáo sư kinh tế người Mỹ gốc Ethiopia tại Đại học Dallas, Texas, cho biết ông ủng hộ thỏa thuận thương mại vì tiềm năng hội nhập của các nền kinh tế và ứng dụng công nghệ ở các quốc gia kém phát triển. Nhưng ông kêu gọi các quy định thị trường nhằm "tránh xung đột văn hóa kinh doanh" và để ngăn chặn "việc một vài quốc gia đè bẹp các quốc gia nhỏ".

Signe cho biết, thành công của công cuộc hội nhập thương mại châu Phi phụ thuộc vào việc giới lãnh đạo và xã hội dân sự của châu lục này phải phát triển được "các phương pháp tiếp cận và tiêu chuẩn theo hướng ưu tiên thương mại tự do, đa dạng hóa kinh tế, phát triển công nghiệp và công nghệ, phát triển vốn nhân lực, cơ sở hạ tầng, đầu tư và giáo dục."

Nguồn: Allafrica

Từ khóa: Châu Phi, FTA, châu lục, hiện thực