Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Ngày 4/3/2019, Bộ trưởng thương mại Úc Simon Birmingham và người đồng cấp phía Indonesia Enggartiasto Lukita đã ký kết Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Úc-Indonesia. Và chỉ sau lễ ký kết, chúng ta mới có được cơ hội tìm hiểu những nội dung thực sự bên trong hiệp định.

Chúng ta chưa bao giờ được xem một bản đánh giá độc lập về những mặt lợi và hại của hiệp định này.

Trước đó, Bộ Ngoại giao và Thương mại Úc đã phát hành một bản tóm tắt với những thông tin tốt đẹp như xuất khẩu gia tăng trong lĩnh vực nông nghiệp và giáo dục Úc, cùng với những lời ca ngợi từ các nhà đại diện trong ngành xuất khẩu.

Bản tóm tắt nói rằng 99% giá trị hàng xuất khẩu của Úc sẽ được miễn thuế khi bước vào thị trường Indonesia, hoặc được hưởng ưu đãi đáng kể đến năm 2020. Indonesia sẽ đảm bảo tự động cấp giấy phép nhập khẩu đối với những sản phẩm quan trọng như gia súc sống, thịt bò đông lạnh, thịt cừu, ngũ cốc, thép cuộn, trái cây có múi, cà rốt và khoai tây. Úc sẽ ngay lập tức xóa bỏ các mức thuế quan còn sót lại đối với hàng Indonesia nhập khẩu vào Úc.

Tuy nhiên, hầu hết các thỏa thuận đều tạo ra người thắng và kẻ thua. Những điều khó ngờ đến thường ẩn náu phía sau từng lời văn chi tiết, và chúng chỉ được công bố sau lễ ký kết.

Quyền lợi lao động? Môi trường?

Thứ nhất, lao động và môi trường là những chủ đề bị bỏ quên. Không có chương nào trong hiệp định cho thấy cam kết của cả hai chính phủ về việc thực thi các quyền lao động cơ bản và tiêu chuẩn môi trường như được định nghĩa trong các hiệp định của Liên Hiệp Quốc, cũng như các điều khoản ngăn chặn các bên tìm kiếm lợi thế cạnh tranh bằng cách cắt giảm những quyền lợi và tiêu chuẩn này.

Những chương về lao động và môi trường đang ngày càng được chú trọng trong các hiệp định thương mại như Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến Bộ Xuyên Thái Bình Dương (TPP-11) với sự tham gia của nhiều quốc gia như Brunei, Malaysia, Mexico, Peru và Việt Nam, hay Hiệp định Tự do Thương mại Úc-EU đang được đàm phán.

Những nước trên nhận thức được rằng, các hiệp định thương mại sẽ làm tăng áp lực cạnh tranh, và vì vậy phải có các quy định để ngăn chặn các cuộc “chạy đua xuống đáy” trong quyền lợi người lao động và tiêu chuẩn về môi trường (tức là để tăng khả năng cạnh tranh, các doanh nghiệp có thể cắt giảm chi phí bằng cách giảm thiểu quyền lợi lao động và tiêu chuẩn môi trường).

Việc những chương này bị loại khỏi hiệp định Úc-Indonesia cho thấy cả hai chính phủ đều không xem đây là một ưu tiên.

Tòa án nước ngoài

Hiệp định này có đề cập đến một chủ đề gây tranh cãi, từng xuất hiện trong Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương; được gọi là điều khoản giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia, trong Chương 14, Phần B.

Hiệp định này trao đặc quyền cho các công ty nước ngoài được phép vượt qua những tòa án địa phương và kiện chính phủ lên các tòa án quốc tế để bồi thường hàng triệu đô la, nếu họ tin rằng một sự thay đổi luật lệ hay chính sách nào đó sẽ ảnh hưởng đến hoạt động đầu tư của họ.

Năm 2011, Tập đoàn thuốc là Philip Morris từng cố gắng sử dụng những điều khoản mơ hồ về giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia trong Hiệp định Úc-Hong Kong, sau khi họ thất bại trong vụ kiện chống lại luật đóng gói bao bì của Úc ở Tòa Tối cao Quốc gia Úc. Công ty này sau cùng cũng thua kiện tại tòa án quốc tế, nhưng vụ việc kéo dài đến 4 năm và khiến Úc tổn thất gần 40 triệu đô la.

Lao động nhập cư tạm thời

Điều 12.9 của hiệp định Úc-Indonesia sẽ cho phép Indonesia được nhận thêm 4000 visa lao động kỳ nghỉ tạm trú, và một cam kết đàm phán trong ba năm tiếp theo để tiếp nhận thêm nhiều “người lao động thuộc diện hợp đồng cung cấp dịch vụ”.

Những nghiên cứu mới đây cho thấy, không giống như những người nhập cư vĩnh viễn, có quyền hạn tương đương mọi người lao động khác, những người lao động tạm trú và lao động theo diện hợp đồng dịch vụ thường bị lệ thuộc vào công ty chủ quản và sẽ bị trục xuất về nước nếu họ bị đuổi việc, và do đó họ thường bị bóc lột nhiều hơn.

Sau khi ký kết, Hiệp định cần được quốc hội Úc và Indonesia thông qua trước khi có thể đi vào hiệu lực.

Và có thể sẽ còn kèo dài

Tại Úc, hiệp định này sau đó còn phải được trình qua Ủy ban Thường vụ về Các hiệp ước. Tuy nhiên, ủy ban hiện tại nhiều khả năng sẽ bị giải thể sau cuộc bầu cử liên bang vào tháng 4. Một ủy ban mới sẽ được hình thành sau cuộc bầu cử, và đảng chiến thắng sẽ chiếm đa số thành viên.

Năm ngoái, Đảng Lao động Úc phải đối mặt với một làn sóng phản đối dữ dội từ các đảng viên của mình và các công đoàn khi họ ủng hộ việc thực thi hiệp định TPP-11, mặc cho hiệp định này trái ngược với chính sách của Đảng Lao động.

Điều này dẫn tới sự ra đời của một bộ chính sách chặt chẽ hơn tại kỳ họp quốc gia, và một bản dự thảo luật có thể áp dụng cho các hiệp định thương mại hiện tại và trong tương lai.

Luật mới này yêu cầu rằng, trước khi những hiệp định thương mại trong tương lai được phê chuẩn, nhà nước phải có những đánh giá độc lập về tác động của chúng lên môi trường, kinh tế và xã hội, xóa bỏ điều khoản giải quyết tranh chấp giữa nhà đầu tư và quốc gia, và bắt buộc bổ sung những điều khoản về quyền lao động và tiêu chuẩn môi trường. Nếu Đảng Lao động thắng cử, họ sẽ phải tái đàm phán lại những điều khoản không thể tuân thủ trong hiệp định.

Nếu Đảng Liên minh giành được chính phủ nhưng không chiếm đa số Thượng viện, và Đảng Lao động thực thi chính sách của mình, chính phủ Đảng Liên minh có thể đối mặt với một làn sóng phản đối ký kết hiệp định Indonesia-Úc tại Thượng viện.

Nếu Đảng Lao Động nắm chính phủ, họ sẽ đối mặt với áp lực từ nội bộ, buộc phải thực thi chính sách của mình và tiến hành một cuộc đánh giá độc lập, và tái đàm phán các điều khoản trước khi ký kết.

Tại Indonesia, kỳ bầu cử sẽ diễn ra vào tháng 4, và hiệp định này cũng sẽ đối mặt với một chặng đường chông gai.

Trước làn sóng chỉ trích hiệp định từ nhiều bên, các tổ chức xã hội dân sự đã khởi kiện lên Tòa Hiến Pháp Indonesia, dẫn đến một phán quyết vào tháng 11 rằng Tổng thống Indonesia không được phép thông qua các hiệp định thương mại mà không có sự chấp thuận của quốc hội.

Các đảng đối lập cũng tỏ ra hoài nghi về hiệp định. Theo trích dẫn từ tờ The Australian, Azam Azman Natawijana, phó chủ tịch ủy ban quốc hội Indonesia phụ trách vấn đề thương mại, cho biết ông dự đoán quá trình phê chuẩn sẽ bị kéo dài.

Nguồn: The Conversation

Từ khóa: Hiệp định tự do thương mại, quyền lao động, tiêu chuẩn môi tường, CPTPP