Thúc đẩy việc tuân thủ tiêu chuẩn về lao động thông qua các FTA của EU

eu2305

Các hiệp định thương mại tự do đã làm dấy lên tranh cãi lớn xoay quanh các điều khoản gây khó khăn cho doanh nghiệp. Nhưng các hiệp định này có thể được sử dụng để thúc đẩy việc thi hành các tiêu chuẩn về lao động.

Liên minh châu Âu là khu vực cực kỳ chủ động trong lĩnh vực thương mại, đã ký kết và đàm phán rất nhiều hiệp định thương mại tự do (FTAs) với các nước. Trong số đó, các hiệp định như CETA với Canada, TTIP với Mỹ, hay FTA với Nhật đều thu hút sự quan tâm của báo giới và là chủ đề gây nhiều tranh cãi trong xã hội.

Tất cả các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đều bao gồm một điều khoản về phát triển bền vững, và một trong những mục đích là nhằm xúc tiến bộ tiêu chuẩn về lao động và các hiệp ước của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO). Ví dụ, hầu hết các FTA của EU đều có các điều khoản bảo vệ quyền thương lượng tập thể và tự do thành lập hội, và cấm sự phân biệt đối xử tại nơi làm việc. Làm sao để thúc đẩy tuân thủ các quy định này đã trở thành chủ đề tranh cãi trong chính phủ và nghị viện. Nhiều năm qua, Nghị viện châu Âu đã kêu gọi phải chấp hành tốt hơn nữa các quy định về môi trường. Tổng thống Pháp Emmanuel Macron, liên minh Đức cầm quyền, và nhiều nơi khác cũng đã kêu gọi các nước phải tuân thủ chặt chẽ nghĩa vụ và có cơ chế bắt buộc thực thi tốt hơn.

Vào ngày 17/12/2018, lần đầu tiên trong lịch sử, Ủy ban châu Âu đã phải tổ chức tham vấn với một nước đối tác là Hàn Quốc vì nước này đã không tôn trọng các nghĩa vụ về tiêu chuẩn lao động trong một FTA với EU. Đây là một động thái đáng được hoan nghênh, vì FTA này đã đi vào hiệu lực gần 10 năm nhưng Hàn Quốc vẫn chưa phê chuẩn và thực thi 4 trong 8 hiệp ước cơ bản của ILO.

Các tiêu chuẩn về lao động

Nhưng vẫn còn một chặng đường dài phía trước để khắc phục sự bất cân xứng giữa việc thực thi các tiêu chuẩn về lao động với các nghĩa vụ khác như thương mại, đầu tư và sở hữu trí tuệ trong các FTA của EU. Theo Quy định của EU về Rào cản Thương mại (Trade Barrier Regulation - TBR), các doanh nghiệp EU có thể nộp đơn khiếu nại lên Ủy ban châu Âu khi một quốc gia không tuân thủ nghĩa vụ trong một FTA bất kỳ. Sau đó, Ủy ban sẽ khởi động điều tra và tiến hành một số hành động để chống lại các nước liên quan. Hệ thống khiến kiện này cho phép khu vực tư nhân có thể chủ động tham gia vào việc thúc đẩy thực thi các cam kết trong các FTAs – và biện pháp này có ưu điểm là cho phép việc bắt buộc thực thi diễn ra ở cấp độ EU, trước khi đưa qua cơ chế giải quyết tranh chấp quốc tế được quy định trong bản thân hiệp định – một cách làm phiền toái và gây sứt mẻ quan hệ ngoại giao. Tuy nhiên hiện nay, việc khởi kiện vấn đề lao động và môi trường thông qua TBR đã bị đình chỉ.

Ngay cả khi các FTA của EU đã quy định rất cụ thể cần phải phê chuẩn và thực thi các Hiệp ước ILO nào (để chứa đựng các tiêu chuẩn lao động cốt lõi), việc thực thi vẫn còn hạn chế. Tình trạng trên đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của EU trong việc bảo vệ các tiêu chuẩn lao động, và khiến cho hầu hết các vụ vi phạm về lao động đều rơi vào bế tắc.

Trong một bài nghiên cứu gần đây, hai tác giả Marco Bronckers và Giovanni Gruni đã đưa ra đề xuất giúp thúc đẩy thực thi tiêu chuẩn lao động, thông qua một quy trình khiếu nại riêng trong khuôn khổ TBR, trước khi khiếu nại lên Ủy ban châu Âu. Thủ tục này cho cung cấp một khuôn khổ pháp lý cần thiết để nộp hồ sơ khởi kiện bất cứ khi nào một quốc gia vi phạm nghĩa vụ về lao động trong một FTA với EU.

Chỉ khi quá trình khiếu nại ở cấp liên minh không thể giải quyết, khi đó, doanh nghiệp mới cần tiến hành khởi kiện lên cơ quan xét xử thứ ba có đầy đủ tư cách pháp lý như trong quy định của FTA. Để ngăn chặn vi phạm tái diễn, nhóm tác giả cũng đã đề xuất giải pháp cuối cùng đó là phạt tiền và trừng phạt thương mại, các cơ chế này hiện nay đều đã có sẵn trong các FTA của EU.

Tòa án Công lý châu Âu đã thừa nhận các tiêu chuẩn lao động trong các FTA của EU nằm toàn bộ trong chính sách thương mại của EU và có vị trí pháp lý như bất kỳ nghĩa vụ nào khác trong FTA. Bằng cách cho phép thủ tục khiếu kiện riêng để thực thi các tiêu chuẩn về lao động, EU sẽ tăng cường được tính cố kết giữa chính sách thương mại của khối với các chính sách xã hội và nhân quyền, như đã được nêu tại Điều 21 của Hiệp ước thành lập Liên minh Châu Âu. Ngoài ra, biện pháp này cũng sẽ giúp cho các tiêu chuẩn lao động được tuân thủ tốt như các nghĩa vụ khác trong các FTA của EU.

Nguồn: Social Europe

Từ khóa: tiêu chuẩn lao động, FTA, EU