Cổng thông tin hội nhập kinh tế quốc tế thành phố Hồ Chí Minh

Khi TPP-11 có hiệu lực vào cuối năm nay, Châu Á- Thái Bình Dương sẽ có một bộ quy tắc thương mại mới.

Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) còn được biết là TPP-11 có hiệu lực vào hôm chủ nhật 30/12/2018, kèm theo một bộ luật quy tắc thương mại mới cho khu vực Châu Á- Thái Bình Dương- khu vực với 500 triệu người tiêu dùng, và chiếm hơn hơn 15% thương mại toàn cầu. Hiệp định này thiết lập các quy tắc thương mại mới, đặc biệt trong các lĩnh vực về quyền sở hữu trí tuệ và thương mại điện tử, mang lại lợi ích cho cả những công ty lớn và nhỏ, vì hỗ trợ các doanh nghiệp tiếp cận thông tin quan trọng cần thiết cho kinh doanh và tuân thủ các quy tắc của hiệp định.

Thỏa thuận cũng bao gồm một bộ tiêu chuẩn mới về vệ sinh và kiểm dịch thực vật, xây dựng mọt loạt các hướng dẫn toàn diện và rõ ràng. các nước thành viên sẽ dễ dàng kiểm soát các hàng rào kỹ thuật thương mại hơn, nhờ tính minh bạch của các quy tắc thương mại mới này. Hiệp định này thật sự là một điểm nhấn trong thương mại đa phương trên thế giới trong bối cảnh các cuộc đàm phán của WTO bị thất bại, G8 ngó lơ, và Mỹ từ bỏ vai trò lãnh đạo thương mại toàn cầu.

Các cuộc đàm phán cuối cùng để thông qua và ký kết hiệp định giữa 11 nước ban đầu, ngoại trừ Mỹ, đã được diễn ra vào tháng 10/2017. 6 nước đầu tiên phê chuẩn hiệp định thương mại (Singapore, Nhật Bản, Úc, Canada, Mexico và New Zealand) đã bắt đầu cắt giảm thuế với mức độ lớn. 5 thành viên còn lại thì vẫn đang trong quá trình phê chuẩn và có khả năng sẽ thông qua hiệp định trong 60 ngày tới. Riêng đối với Việt Nam, hiệp định này có hiệu lực từ ngày 14/1.

Một điểm khác của hiệp định này có khả năng dịch chuyển thương mại mạnh mẽ là việc cắt giảm thuế quan. Việc giảm thuế quan cho một số sản phẩm nông nghiệp cũng sẽ làm hạn chế khả năng cạnh tranh cho các mặt hàng xuất khẩu trọng yếu của Hoa Kỳ. Thịt bò, thịt lợn và rượu vang là một trong những mặt hàng xuất khẩu mà Mỹ xuất khẩu mạnh sang Nhật Bản.

Quy tắc thương mại Thái Bình Dương tạo dấu ấn mạnh

CPTPP thiết lập một số các điều khoản quan trọng nhằm tạo sự hội nhập sâu rộng hơn giữa các nước Châu Á- Thái Bình Dương đã ký kết; số lượng các nước tham gia có thể còn mở rộng trong năm nay, khi các nước như Colombia, Indonesia, Hàn Quốc, Thái Lan và Anh đang ngỏ ý muốn gia nhập hiệp định. Bộ trưởng các nước sẽ họp bàn vào ngày 19/1 này để thảo luận việc mở rộng hiệp định cho các nước khác. Hiệp định này được xem như một tiêu chuẩn cho các thỏa thuận thương mại tương lai, nhờ khả năng liên kết toàn diện. Thậm chí những hàng hóa được xem là “không thể động tới” trong các thỏa thuận khác thì cũng được cắt giảm thế trong CPTPP, mỗi hàng hóa có một dòng thuế riêng và phần lớn đều sẽ được miễn thuế từ khi hiệp định có hiệu lực hoặc theo lộ trình. Trung tâm thương mại châu Á gọi đó là “Hiệp định thương mại quan trọng nhất trong 20 năm qua” với lý do chính đáng là không có hiệp định thương mại nào đạt được mức độ như TPP11.

CPTPP bao gồm tất cả các điều khoản của TPP gốc dưới thời Tổng thống Obama, ngoại trừ 22 điều khoản. Theo hiệp định này, các nước kiểm soát hàng hóa tiếp cận thị trường theo 2 cách: thứ nhất là thông qua hạn chế nhập khẩu (giới hạn số lượng hàng hóa vào nội địa một nước), thứ hai là thông qua thuế nhập khẩu (làm tăng giá hàng tiêu thụ nước ngoài).

Khoản lỗ lớn cho ngành thịt bò Mỹ

Hoa Kỳ có thể thấy trước được các tổn thất đáng kể khi không còn là thành viên của TPP, đặc biệt là tại các thị trường quan trọng cho sản phẩm thịt bò của nước này. Hoa Kỳ xuất khẩu trên 40% lượng thịt bò sang thị trường Nhật Bản (trên 1 tỷ USD) mỗi năm, đây được xem là thị trường trọng yếu của Mỹ. Liên đoàn xuất khẩu thịt Hoa Kỳ ước tính thị phần thịt bò Mỹ tại Nhật Bản sẽ giảm từ 43% xuống còn 36% vào năm 2023 và 30% năm 2028, tương ứng với giá trị tổn thất là 550 tỷ USD năm 2023, và hơn 1.2 tỷ USD vào năm 2028. Trong CPTPP, Nhật Bản mở cửa thị trường thịt bò mạnh hơn bất kỳ hiệp định thương mại tự do nào trước đây, bao gồm cả những thỏa thuận với Hoa Kỳ.

Trong khi thuế nhập khẩu đánh trên thịt bò Mỹ sẽ vẫn giữ nguyên (38.5%), Nhật Bản cam kết mở rộng thị trường thịt bò ngay trong năm đầu tiên kể từ khi hiệp định có hiệu lực. Các thành viên của hiệp định thương mại Thái Bình Dương sẽ được hưởng mức thuế thấp là 27.5% trong năm đầu tiên, và sẽ giảm còn 9% vào năm thứ 9. Thuế giảm đã chuyển thành khoản tiết kiệm cho người tiêu dùng, khi các cửa hàng, như chuỗi trung tâm thương mại AEON, đã bắt đầu giảm giá thịt bò Úc.

Úc và Canada kỳ vọng hưởng lợi đáng kể từ hiệp định TPP sửa đổi, các nước này đang đẩy mạnh tiếp cận người tiêu dùng Nhật khi giá bắt đầu giảm. Xuất khẩu thịt bò của New Zealand có thể cũng được hưởng lợi, khi hiệp định này sẽ đưa tỷ suất thuế quan mà nước này được hưởng thấp xuống ngang bằng Úc.

Mở rộng mậu dịch với châu Âu

Hiệp định thương mại Thái Bình Dương chỉ là bước đầu tiên trong kế hoạch mở rộng bộ sưu tập các hiệp định thương mại tự do của Nhật Bản với khu vực Thái Bình Dương; hơn nữa, hiệp định thương mại tự do Nhật Bản đã ký với các quốc gia châu Âu sẽ có hiệu lực vào ngày 1/2, giáng một đòn mạnh nữa vào các ngành công nghiệp của Hoa Kỳ. Trước đây, khi chưa có thỏa thuận Nhật Bản - EU, Mỹ đã phải cạnh tranh với sản phẩm thị lợn của châu Âu và Canada trên thị trường Nhật. Nhưng sắp tới đây, Châu Âu sẽ có thể tiếp cận ưu đãi nhờ thỏa thuận mới, và Canada cũng có quyền tiếp cận tương tự nhờ hiệp định CPTPP.

Các nhà sản xuất thịt lợn Mỹ được dự đoán sẽ tổn thất hơn 600 tỷ USD khi bị thu hẹp thị phần tại Nhật Bản, và tổn thất này có khả năng sẽ tăng lên thành 1 tỷ USD vào năm 2028. Đây là một khoản lỗ đáng kể. Nhật Bản là thị trường xuất khẩu quan trọng nhất của ngành thịt lợn Mỹ, khi kim ngạch xuất khẩu mặt hàng này này có giá trị là 1.6 tỷ USD và chiếm 1/5 doanh số thịt lợn toàn cầu. Khi hiệp định CPTPP có hiệu lực, Nhật Bản sẽ cắt giảm tỷ suất thuế quan cho toàn bộ thịt lợn nguyên con và theo miếng cho các đối tác thương mại Thái Bình Dương: hầu hết các mức thuế sẽ lui về dưới 2% vào năm thứ 10, và sẽ được xóa bỏ hoàn toàn vào năm thứ 16.

Cùng với thua lỗ trong thị trường thịt heo và thịt bò Nhật Bản, doanh thu của các nhà sản xuất rượu vang Hoa Kỳ tại thị trường Nhật Bản cũng được dự đoán sẽ giảm sút đáng kể, khi hiệp định với EU và CPTPP có hiệu lực. Úc, Chile và New Zealand đang đón nhận những lợi ích từ cả hai hiệp định, mang lại lợi ích cho những nhà sản xuất rượu vang ở những nước này. Những quốc gia này hiện sẽ phải cạnh tranh với châu Âu ở những thị trường châu Á là thành viên hiệp định, bao gồm Nhật Bản và Việt Nam.

Theo thống kê của Statista: Giá trị xuất khẩu rượu vang của Mỹ sang Nhật Bản trung bình khoảng 35 triệu USD mỗi năm, và Nhật là thị trường xuất khẩu lớn thứ 5 của Mỹ. Wine Institute nhấn mạnh trên trang điện tử của mình về tầm quan trọng của châu Á đối với rượu vang Mỹ, đồng thời thúc giục “chính phủ Hoa Kỳ nên bắt đầu cuộc đàm phán song phương với Nhật Bản, Việt Nam, Malaysia và nhiều nước khác bên ngoài khu vực Thái Bình Dương để thúc đẩy hàng xuất khẩu rượu vang.” Đây là những nền kinh tế châu Á có lượng tiêu thụ rượu vang đang tăng lên, nếu không có thỏa thuận nào, Hoa Kỳ sẽ thua các đối thủ cạnh tranh từ châu Âu, Úc, Mỹ Latin và New Zealand.

Bảo vệ các mặt hàng quan trọng của Nhật Bản

Theo Bộ trưởng nông, lâm, thủy hải sản của Nhật Bản, viết tắt là MAFF, ngành nông nghiệp Nhật Bản sẽ không phải đối mặt với sự cạnh tranh đáng kể nào từ hàng nhập khẩu. Nhật Bản bảo hộ các các ngành nông nghiệp trong nước sau: thịt bò, thịt heo, lúa mì và sản phẩm từ sữa. Trên mục hỏi đáp đăng trên trang thông tin điện tử chính thức của Nhật Bản, Bộ trưởng nước này khẳng định chỉ 20% tất cả sản phẩm nông, lâm, thủy hải sản sẽ bị ảnh hưởng bởi hiệp định và 5 sản phẩm tối quan trọng sẽ không bị đe dọa bởi các điều kiện của hiệp định này. Trang thông tin còn lưu ý rằng hiệp định sẽ yêu cầu sự thay đổi chỉ trong 1% những sản phẩm được xem là “rất quan trọng” của nước này.

Trong các cuộc đàm phán riêng với Canada và Úc, Nhật Bản đã đồng ý cho phép nhập khẩu gạo và lúa mỳ từ hai nước này nhiều hơn mức cam kết chung trong hiệp định. Hạn ngạch nhập khẩu gạo từ Úc sẽ là 6,000 tấn trong năm đầu tiên, và đến năm thứ 13 là 8,400 tấn/ năm. Nhưng con số này thì thấp hơn đáng kể so với mức hạn ngạch 215,000 tấn mà Hoa Kỳ đã thúc đẩy trong các cuộc đàm phán trước đó. Nhập khẩu lúa mì cũng bị giới hạn tương tự, với mức hạn gạch trong năm thứ 9 đối với Úc và Canada lần lượt là 50,000 tấn và 53,000 tấn. Cùng với biện pháp hạn ngạch, Nhật Bản vẫn duy trì việc đánh thuế nhập khẩu đối với lúa mì. Lúa mì từ Úc và Canada vẫn chịu thuế trong năm đầu tiên là 16% và giảm xuống 9% vào năm thứ 9 và cho mỗi năm tiếp theo.

Những cam kết mở cửa trên, mặc dù có mức độ lớn, nhưng vẫn còn chỗ cho Nhật Bản duy trì quyền kiểm soát nhất định trên một số sản phẩm quan trọng, khi cho phép Nhật Bản giới hạn số lượng hàng hóa nhập khẩu nếu có hiện tượng nhập khẩu ồ ạt và có khả năng gây hại cho nhà sản xuất trong nước. Ngoài ra, hiệp định cũng cho phép Nhật Bản dự trữ gạo, và sử dụng ngân sách để mua gạo trong nước tối đa bằng với tổng lượng nhập khẩu, để duy trì kiểm soát nguồn cung. Kiểm soát nguồn cung gạo bằng mua sắm chính phủ có nghĩa là, MAFF vẫn duy trì được quyền kiểm soát giá gạo.

Nicole L. Freiner là Phó giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Bryant, Mỹ. Bà là tác giả cuốn “Gạo và các chính sách nông nghiệp tại Nhật Bản: Tổn thất của một lối sống truyền thống” (2018) và “Các chính sách xã hội và giới tính của Nho giáo: Phụ nữ và chính phủ Nhật Bản” (2012), cũng như nhiều bài viết về chính phủ và xã hội dân sự tại Nhật Bản, tập trung vào chính sách nông nghiệp và môi trường. Bà giảng dạy về chính sách lợi thế tương đối, môi trường và toàn cầu và có bằng tiến sĩ từ Đại học bang Colorado.

Nguồn: The Diplomat

Từ khóa: Nhật Bản, hiệp định CPTPP, có hiệu lực, Hoa Kỳ, tổn thất, cắt giảm thuế quan